آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شمارهها | 2,632 |
| تعداد مقالات | 37,253 |
| تعداد مشاهده مقاله | 17,940,994 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 8,125,690 |
تحلیل جامعهشناختی تجربه هزارههای افغانستان از تعصب و تبعیض قومی بر مبنای اندیشه ابنخلدون و فارابی | ||
| اسلام و مطالعات اجتماعی | ||
| دوره 13، شماره 51، دی 1404، صفحه 159-186 اصل مقاله (1.46 M) | ||
| نوع مقاله: علمی ـ پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/jiss.2026.74104.2205 | ||
| نویسندگان | ||
| داود رحیمی سجاسی* 1؛ سید مدثر امیر شاه2 | ||
| 1استادیار، گروه علوم اجتماعی، دانشکده حکمرانی، دانشگاه شاهد، تهران، ایران (نویسنده مسئول). | ||
| 2دکتری دانش اجتماعی مسلمین، گروه مطالعات اجتماعی، مجتمع علوم انسانی اسلامی، جامعه المصطفی، قم، ایران. | ||
| تاریخ دریافت: 08 بهمن 1404، تاریخ بازنگری: 11 اردیبهشت 1405، تاریخ پذیرش: 14 بهمن 1404 | ||
| چکیده | ||
| تعصب و تبعیض قومی علیه هزارههای افغانستان در دو سده اخیر، فرایندی پویا بوده که از شکلهای آشکار خشونت به صورتبندیهای پیچیدهتر تحول یافته است. در این مقاله با رویکرد تبارشناختی-جامعهشناختی به این پرسش میپردازیم که چگونه تعصب قومی (عصبیت) بهعنوان نگرش و باور برتریجویانه، زمینهساز سازوکارهای تبعیض شده و این سازوکارها از منطق حذف کلان در دوره دولتسازی اواخر سده نوزدهم، به طرد نهادی و سپس به شبکه پراکندهای از مکانیسمهای روزمره که آن را میکروفیزیک تبعیض مینامیم، تحول یافتهاند. چارچوب نظری مقاله، تلفیقی از نظریه عصبیت ابنخلدون، اندیشه عدالت فارابی، نظریه شناسایی هونت، نظریه ساختاربندی گیدنز و مفاهیم خشونت نمادین بوردیو است که با رویکرد نقادانه قرآنی به ابزارسازی دین میپردازد. دادهها را از روش تحلیل اسنادی متون تاریخی، پژوهشهای دانشگاهی و گزارشهای حقوق بشری گردآوری کردهایم. یافتهها تحول تعصب و تبعیض را در سه مرحله نشان میدهد: در دوره عبدالرحمن خان (۱۸۸۰-۱۹۰۱)، تعصب قومی-مذهبی به پاک سازی قومی و مصادره زمین منجر شد و عصبیت هزاره را شکست؛ در سده بیستم میانی، تبعیض در قوانین، آموزش و گفتمان نهادینه شد؛ و از دهه ۱۹۹۰ به بعد، در زبان روزمره، مدرسه، بازار کار و فضای عمومی رسوب کرد. در مقابل، عاملیت جمعی از روش سیاسیشدن هویت، ارتقای سرمایه فرهنگی و بازنمایی مثبت، بازیابی شناسایی را شروع کرده است. مشارکت نظری این مقاله در مفهومسازی میکروفیزیک تبعیض، تلفیق اندیشه اسلامی و جامعهشناسی معاصر، و نشاندادن دوگانگی ساختار-عاملیت است. کلیدواژهها | ||
| کلیدواژهها | ||
| تعصب قومی؛ تبعیض قومی؛ میکروفیزیک تبعیض؛ عصبیت؛ ابنخلدون؛ فارابی؛ نظریه شناسایی؛ هزارههای افغانستان؛ بازیابی هویت | ||
| موضوعات | ||
| جریانشناسی حوزه مطالعات فرهنگی اجتماعی؛ | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| A Sociological Analysis of the Afghan Hazaras' Experience of Ethnic Prejudice and Discrimination Based on the Thought of Ibn Khaldun and Al-Farabi | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Dawod Rahimi1؛ Seyyed Modather Amir Shah2 | ||
| 1Assistant Professor, Department of Social Sciences, Faculty of Governance, Shahed University, Tehran, Iran (Corresponding Author). | ||
| 2PhD in Social Knowledge of Muslims, Department of Social Studies, Complex of Islamic Human Sciences, Al-Mustafa International University, Qom, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| Ethnic prejudice and discrimination against the Hazaras of Afghanistan over the past two centuries has been a dynamic process that has evolved from overt forms of violence into more complex formulations. Utilizing a genealogical-sociological approach, this article addresses the core question of how ethnic prejudice (Asabiyyah), as a superiorist attitude and belief, has laid the groundwork for mechanisms of discrimination, and how these mechanisms have transformed from a logic of macro-exclusion during the state-building era of the late 19th century into institutional exclusion, and subsequently into a scattered network of everyday mechanisms that we term the "micro-physics of discrimination." The theoretical framework of the article is a synthesis of Ibn Khaldun's theory of Asabiyyah, Al-Farabi's concept of justice, Honneth's recognition theory, Giddens' structuration theory, and Bourdieu's concepts of symbolic violence, which critically addresses the instrumentalization of religion through a Quranic perspective. Data were collected using the documentary analysis method applied to historical texts, academic research, and human rights reports. The findings reveal the transformation of prejudice and discrimination across three distinct stages: during the reign of Abdur Rahman Khan (1880–1901), ethnic-religious prejudice led to ethnic cleansing and land confiscation, crushing the Hazara Asabiyyah; in the mid-20th century, discrimination became institutionalized within laws, education, and social discourse; and from the 1990s onward, it precipitated into everyday language, schools, the labor market, and public spaces. Conversely, collective agency has initiated the reclamation of recognition through the politicization of identity, the enhancement of cultural capital, and positive self-representation. The theoretical contribution of this article lies in conceptualizing the micro-physics of discrimination, synthesizing Islamic thought with contemporary sociology, and demonstrating the duality of structure and agency. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Ethnic Prejudice, Ethnic Discrimination, Micro-physics of Discrimination, Asabiyyah, Ibn Khaldun, Al-Farabi, Recognition Theory, Afghanistan Hazaras, Identity Reclamation | ||
| مراجع | ||
|
* قرآن کریم.
ابنخلدون، عبدالرحمن. (۱۳۷۵). مقدمه ابنخلدون (مترجم: محمد پروین گنابادی). تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
بوردیو، پیر. (۱۴۰۳). نظریه کنش: دلایل عملی و انتخاب عقلانی (مترجم: مرتضی مردیها). تهران: نقش و نگار.
تیمورخانف. (۱۴۰۱). تاریخ ملی هزاره (مترجم: عزیز طغیان، چاپ پنجم). کابل: انتشارات مقصودی.
حرانی، حسن بن شعبه. (۱۴۰۴ق). تحفالعقول عن آل الرسول. قم: انتشارات جامعه مدرسین.
طباطبایی، سیدمحمدحسین. (۱۳۹۰). المیزان فی تفسیر القرآن (ج ۱۸). قم: دفتر انتشارات اسلامی.
فارابی، ابونصر. (۱۳۷۶). السیاسة المدنیه (مترجم: حسن ملکشاهی). تهران: انتشارات سروش.
فارابی، ابونصر. (۱۳۸۵). آراء اهل المدینه الفاضله (مترجم: سید جعفر سجادی). تهران: انتشارات الزهراء.
فیضمحمد کاتب، محمد فیض. (۱۴۰۲). سراجالتواریخ (ج3، چاپ سوم). تهران: نشر عرفان، .
گیدنز، آنتونی. (۱۳۸۴). تکوین جامعه: نظریه ساختاربندی (مترجم: منوچهر صبوری). تهران: نشر نی.
موسوی، سید عسکر. (۱۳۷۹). هزارهها (تاریخ، فرهنگ، اقتصاد، سیاست) (مترجم: اسدالله شفایی). تهران: انتشارات مؤسسه فرهنگی هنری نقش سیمرغ.
سعادتی، موسی. (۱۴۰۰). مطالعۀ جامعهشناختی رابطۀ بین هویت قومی و پرخاشگری با تأکید بر نظریۀ بهرسمیتشناسی اکسل هونت. جامعهشناسی کاربردی (دانشگاه اصفهان)، ۳۲(84)، صص ۸۰–۹۹.
ویکیفقه (بیتا). «پرهیز از تبعیض نژادی در سیره نبوی». قابل دسترس در:
https://fa.wikifeqh.ir
Ibrahimi, N. (2017). The Hazaras and the Afghan State. Oxford: Oxford University Press. Monsutti, A. (2005). War and Migration: Social Networks and Economic Strategies of the Hazaras of Afghanistan. New York: Routledge. Ibrahimi, N. (2017). Shift and drift in Hazara ethnic consciousness. Ethnic and Racial Studies, 40(7), pp. 1121-1140. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1 |
||