آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شمارهها | 2,650 |
| تعداد مقالات | 37,480 |
| تعداد مشاهده مقاله | 19,304,021 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 8,844,810 |
روشهای عقل در معرفت نشانهای از دیدگاه آیات و روایات | ||
| نقد و نظر در فلسفه و کلام | ||
| مقاله 3، دوره 31، شماره 122، تیر 1405، صفحه 1-28 اصل مقاله (1.2 M) | ||
| نوع مقاله: علمی ـ پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/jpt.2025.72032.2242 | ||
| نویسنده | ||
| محمد رکعی* | ||
| استادیار، گروه روششناسی و مبانی معرفتی دانش کلام، پژوهشکده کلام اهل بیت(ع)، پژوهشگاه قرآن و حدیث، قم، ایران. | ||
| تاریخ دریافت: 11 خرداد 1404، تاریخ بازنگری: 25 تیر 1404، تاریخ پذیرش: 30 تیر 1404 | ||
| چکیده | ||
| معرفت نشانهای به معنای شناخت عقل از خداوند یا دستیابی عقل به هرگونه شناخت دینی و معنوی، ازطریق آیات آفاقی و انفسی است. تلاشهای بسیاری برای تبیین معرفت نشانهای از عملکرد معرفتی عقل در میان اندیشمندان انجام شده؛ اما تبیین فرایند معرفت نشانهای با توجه به آیات و روایات کمتر مورد توجه بوده است. بر پایۀ منابع وحیانی، فرایند معرفت آیهای از حواس آغاز میشود. حواس در مواجهه با «آیه» ـ که اغلب یک پدیده یا حادثۀ خارجی است ـ حقیقت خارجی آن را درک میکنند. سپس، عقل فرایند انتزاع مفاهیم علمی را از واقعیت خارجی آغاز میکند. در این مرحله، درک نشانهبودن آیه و دلالتکنندگی آن به چیز دیگری رخ میدهد. این مقاله با تحلیل آیات و روایات، به این نتیجه رسیده است که عقل میتواند از سه طریق به مدلول نشانههای آفاقی و انفسی دست یابد: 1) مدلولها بهمثابۀ علوم اعطایی پیشینی در عقل موجودند. در حقیقت، این معارف همان دفینههای عقل هستند که با تذکر پیامبران و توجه به آیات استخراج میشوند. 2) استلزامات نشانهای از تعامل میان عقل و قلب به دست میآیند. مدلولهای نشانهها همان معارف فطری قلبی هستند که اغلب در تاریکی به سر میبرند. زمانی که انسان با آیات مواجه میشود، عقل نور خود را در قلب میتاباند و این معارف که در حقیقت، گزارههای اعتقادی هستند، روشن میشوند. 3) عقل با استفاده از روش استعارههای مفهومی به تولید گزارههای مدلول اقدام میکند. این مقاله با روش توصیفی ـ تحلیلیِ آیات و روایات به این نتایج دست یافته است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| عقل؛ معرفت نشانهای؛ آیه؛ استعارۀ مفهومی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| The Methods of Intellect in Semiotic Knowledge from the Perspective of Verses and Narrations | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Mohammad Rokkaei | ||
| Assistant Professor, Department of Epistemological Foundations of Kalam, Research Institute of Ahl al-Bayt Kalam, Research Institute of Quran and Hadith, Qom, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
Semiotic knowledge (sign-based knowledge) refers to the intellect’s recognition of God or its attainment of any religious and spiritual cognition through cosmic signs and individual/inner signs . While numerous attempts have been made by thinkers to elucidate semiotic knowledge through the cognitive performance of the intellect, the process of semiotic knowledge with specific reference to Quranic verses and narrations has received less attention. The central question of this research is: Through what process does the intellect transcend signs to arrive at a signified meaning that sometimes lacks even an implicative signification with the sign itself? Utilizing a descriptive-analytical method applied to verses and narrations, this paper achieves distinct results. It first addresses the most prominent existing perspectives regarding the intellect's process of semiotic knowledge and how it reaches the signified after encountering a sign . Subsequently, by analyzing narrations and verses issued in the domains of ontology, anthropology, and the functional dynamics of the intellect, it explains how the intellect transitions from a sign to its signified. An ayah means a sign or indication, and it invariably points to something beyond itself; hence, semiotic knowledge means passing from the sign to the Owner of the sign. But through what process and stages does the intellect attain knowledge via signs? We know that in semiotic knowledge, the intellect performs a cognitive movement from the sign to the signified, which is often an epistemic proposition. An examination of verses and narrations reveals that the intellect utilizes three methods to attain these signified meanings. The first path of the intellect to attain signified propositions is through the knowledges bestowed upon it by God. According to certain narrations, the intellect was created from knowledge, and its subsistence in the celestial realm (malakut) is perpetually accompanied by knowledge. That is, intellect and knowledge are never separated, even within the human realm, because the very existence of the intellect is derived from knowledge. The propositions inherent in the intellect actually constitute a portion of its buried treasures, which are brought to light through the reminders of prophets and the exposition of clear signs. This method is usually utilized by the intellect in the domain of theology (cognition of God), because the signified propositions obtained from verses and signs are intrinsic to the intellect in the realm of knowing God. The second path of the intellect involves perceiving implicative significations through the interaction between the intellect and the heart . Based on the theory of innate knowledge , verses and narrations introduce certain cognitions for the heart that exist as propositions within it—such as the proposition: "There is a Sustainer/Governor for human beings." These propositions are the very signified meanings of the signs. However, this knowledge often resides in the depths of hearts and in obscurity, and humans are usually oblivious to it. When a person encounters signs, the intellect radiates its light into the heart; this is because the intellect is created from light and resides in the heart. Following the illumination of the intellect's light, the innate cognitions of the heart—which are in reality doctrinal propositions—become clear and manifest to the human view. This method can be utilized by the intellect in multiple domains, as the realm of the heart's innate cognitions is exceedingly vast. The third path available to the intellect in perceiving signs is that it actively produces other propositions through signs, utilizing an inherent, innate ability. In narrations, this method of the intellect in understanding signs is termed "reasoning", and it functions in the domains of recognizing divine attributes, the relationship between human beings and God, and receiving information regarding the Prophet, the Imam, and the Resurrection. The production of a true proposition through signs occurs via a cognitive tool known as conceptual metaphor. Conceptual metaphor is considered a cognitive tool of the mind for understanding, and is one of the functions of the human mind in cognizing the unknown. Humans consistently and subconsciously bridge the gap from domains with which they share an inseparable familiarity toward the understanding and conceptualization of other domains. Therefore, metaphor is an inseparable part of thought, without which new cognitions would not be achieved by humans. This tool, however, can be placed at the service of the intellect. The process that occurs in producing a true proposition through conceptual metaphors is as follows: first, an allegory or example is stated by God. Subsequently, on the human side, a form of knowledge is obtained. This knowledge is the very existence of a relationship between the two sides of the metaphor. The two sides of the metaphor are, in fact, the domains of the signifier and the signified . The Quran terms the establishment of mappings and resemblances between the two domains and the transition to the conclusion—which is another proposition—as "intellection" . Based on numerous narrations, the intellect benefits from a priori knowledge in its very creation. These a priori cognitions include concepts such as relation, similarity, parity, opposition, and generalization. Therefore, by establishing mappings between the source domain and the target domain, and by applying the target domain to the source domain—an ability it possesses due to the existence of its a priori knowledges—the intellect can produce true propositions that are, in reality, the very signified meanings of the signs. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Intellect, Semiotic Knowledge, Sign, Conceptual Metaphor | ||
| مراجع | ||
|
* قرآن کریم
** نهجالبلاغه
ابنبابویه، محمد بن علی. (1362). الخصال (محقق و مصحح: علیاکبر غفاری، ج2). قم: انتشارات جامعه مدرسین.
ابنبابویه، محمد بن علی. (1385). علل الشرایع (ج1). قم: کتابفروشی داوری.
ابنبابویه، محمد بن علی. (1398ق). التوحید (محقق و مصحح: هاشم حسینی). قم: دفتر جامعه مدرسین حوزۀ علمیۀ قم.
ابنسینا، حسین بن عبد الله. (1379). النجاة. تهران: مؤسسۀ انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
برقی، احمد بن محمد بن خالد. (1371ق). المحاسن (محقق و مصحح: جلالالدین محدث، ج1، چاپ دوم). قم: دارالکتب الاسلامیة.
جوادی، محسن. (1374). آیات الهی فراخوانی به تعقل یا ایمان. نقد و نظر، 1(3 و 4). صص 133‑149.
راغین، بوشعیب. (2011م). البنی التصوریه و اللسانیات المعرفیه فی القرآن الکریم. اردن: عالم الکتب الحدیث.
شکری، مهدی. (1392). نقش و ارزش معرفتی آیات تکوینی در شناخت به خداوند. اندیشۀ نوین دینی، 9(32)، صص 113‑128.
عالیه کرد زعفرانلو، کامبوزیا؛ حاجیان، خدیجه. (1389). استعارههای جهتی قرآن با رویکرد شناختی، نقد ادبی، 3(9)، صص 116‑139.
عسکری، حسن بن عبدالله. (1400ق). الفروق فی اللغة. بیروت: دار الافاق الجدیدة.
قائمینیا، علیرضا. (1396). استعارههای مفهومی و فضاهای قرآن. تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی.
کلینی، محمد بن یعقوب. (1407ق). الکافی (ج1، چاپ چهارم). تهران: انتشارات الإسلامیة.
مطهری، مرتضی. (1372). مجموعه آثار (ج3). قم: انتشارات صدرا.
مفید، محمد بن محمد. (1413ق). الإختصاص (محقق و مصحح: علیاکبر غفاری و محمود محرمی زرندی). قم: المؤتمر العالمی لالفیة الشیخ المفید.
ملکی میانجی، محمدباقر. (1395). توحید الامامیة (تنظیم محمد بیابانی اسکویی و علی ملکی میانجی). قم: نشر معارف اهلبیت^.
نصرتی، شعبان. (1401). میدانهای معنایی علم در قرآن. قم: نشر معارف اهلبیت الطاهرین(ع). | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 104 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 94 |
||