آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شمارهها | 2,632 |
| تعداد مقالات | 37,283 |
| تعداد مشاهده مقاله | 18,134,224 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 8,270,323 |
فقهالنظریه: ضرورت، مبانی، حجیت و کارکردهای آن با تأکید بر فقه سیاسی | ||
| فقه و سیاست | ||
| دوره 6، شماره 2 - شماره پیاپی 12، مهر 1404، صفحه 218-236 اصل مقاله (1.38 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/ijp.2026.74550.1118 | ||
| نویسنده | ||
| عبداله نظرزاده اوغاز* | ||
| استادیار پژوهشکده علوم و اندیشه سیاسی، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، ایران. | ||
| تاریخ دریافت: 06 فروردین 1404، تاریخ بازنگری: 09 خرداد 1404، تاریخ پذیرش: 03 تیر 1404 | ||
| چکیده | ||
| فقه اسلامی در طول تاریخ توانسته است پاسخگوی بخش مهمی از نیازهای فردی و اجتماعی مسلمانان باشد؛ با این حال، تحولات گسترده جوامع معاصر و پیچیدگی ساختارهای اجتماعی، اقتصادی و سیاسی، ضرورت بازاندیشی در روشهای اجتهادی را بیش از پیش آشکار ساخته است. یکی از رویکردهای نوین در این زمینه، «فقهالنظریه» است که با الهام از اندیشههای شهید محمدباقر صدر و با تکیه بر روش استقراء علمی، در پی کشف ساختارها و نظریههای کلان در فقه اسلامی است. سوال اصلی این پژوهش آن است که آیا فقهالنظریه میتواند بهعنوان رویکردی معتبر، از دل احکام پراکنده فقهی، نظامهای منسجم و نظریههای کلان بویژه در فقهسیاسی استخراج کند و بدینوسیله چارچوبی کارآمد برای رویارویی با مسائل پیچیده معاصر فراهم آورد؟ این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر تحلیل مفهومی آثار شهید صدر و دیگر اندیشمندان حوزه فقه و اصول انجام شده است. یافتههای پژوهش نشان میدهد که با پذیرش انسجام درونی شریعت و امکان کشف نظامهای کلان از طریق استقراء احکام جزئی، میتوان به چارچوبی نظری دست یافت که از طریق «تراکم احتمالات» به نوعی یقین اطمینانی عقلایی میانجامد. این امر مبنای حجیت فقهالنظریه را فراهم میکند. براساس این رویکرد، فقه میتواند از سطح پاسخهای موردی فراتر رفته و در حوزههایی چون سیاست، اقتصاد و حقوق به تولید نظریههای کلان بپردازد. درنتیجه، فقهالنظریه میتواند نقش مهمی در ارتقای توان نظامسازی فقه اسلامی و پاسخگویی به نیازهای جوامع معاصر ایفا کند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| فقهالنظریه؛ شهید صدر؛ استقراء؛ نظریه فقهی؛ اجتهاد نظامساز؛ حجیت | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Fiqh al-Nazariyyah: Its Necessity, Foundations, Authority, and Functions with Special Reference to Political Jurisprudence | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Abdollah Nazarzadeh oghaz | ||
| Assistant Professor, Research Center for Political Sciences and Thought, Islamic Sciences and Culture Academy, Qom, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| Throughout history, Islamic jurisprudence (fiqh) has been able to address a significant portion of the individual and social needs of Muslims. Nevertheless, the extensive transformations of contemporary societies and the increasing complexity of social, economic, and political structures have made the need to reconsider and develop methods of ijtihad more evident than ever. One of the emerging approaches in this regard is Theory-Oriented Jurisprudence (Fiqh al-Nazariyyah), which, inspired by the thought of Muhammad Baqir al-Sadr and grounded in the methodology of scientific induction, seeks to uncover overarching structures and comprehensive theories within Islamic jurisprudence. The central question of this study is whether theory-oriented jurisprudence can serve as a valid methodological approach for deriving coherent systems and comprehensive theories—particularly in the field of political jurisprudence—from dispersed legal rulings, thereby providing an effective framework for addressing the complex issues of contemporary societies. This research adopts a descriptive-analytical method and relies on a conceptual analysis of the works of Shahid Sadr and other scholars in the fields of jurisprudence and legal theory (usul al-fiqh). The findings indicate that, by accepting the internal coherence of the Islamic legal system and the possibility of discovering comprehensive structures through the inductive examination of individual rulings, it is possible to arrive at a theoretical framework that generates a form of rationally persuasive certainty through the accumulation of probabilities. This provides the basis for the epistemic authority and validity of theory-oriented jurisprudence. According to this approach, jurisprudence can move beyond providing case-specific rulings and become capable of producing comprehensive theories in fields such as politics, economics, and law. Consequently, theory-oriented jurisprudence can play a significant role in enhancing the system-building capacity of Islamic jurisprudence and improving its ability to respond to the needs and challenges of contemporary societies. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Theory-Oriented Jurisprudence (Fiqh al-Nazariyyah), Shahid Muhammad Baqir Sadr, Induction, Jurisprudential Theory, System-Building Ijtihad, Hujjiyyah (Juridical Authority) | ||
| مراجع | ||
|
* قرآن کریم
** نهج البلاغه
الزحیلی، وهبة. (1997). نظریة الضرورة الشرعیة. بیروت: دارالفکرالمعاصر.
الزحیلی، وهبة. (2002م). الفقه الإسلامی و أدلته (الطبعة الرابعة). دارالفکر.
الزرقاء، مصطفی. (1998). المدخل الفقهی العام (ج2). بیروت: دارالقلم.
السنهوری، عبدالرزاق. (1952). مصادر الحق فی الفقه الإسلامی. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
امام خمینی، روحالله. (1381). تهذیب الاصول (تقریرات شیخ جعفر سبحانی). قم: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
امام خمینی، روحالله. (1421ق). کتاب البیع. قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
برّی، باقر. (2001 م). فقهالنظریه عند الشهید الصدر. بیروت: دارالهادی.
حائری یزدی، مهدی. (1379). آفاق فلسفه از عقل ناب تا حکمت احکام (به کوشش: مسعود رضوی). تهران: نشر فرزان.
سعدی، حسینعلی. (1395). حجیت در اجتهاد نظامساز. راهبرد فرهنگ، 9(36). صص 43-60.
سنهوری، احمد عبدالرزاق. (1393). فقه حکومت اسلامی و تحول آن (مترجم: صباح زنگنه). تهران: نشر نی.
صدر، سیدمحمدباقر. (1434ق). الاسلام یقود الحیاة (موسوعةالامام الشهید السید محمد باقر الصدر، ج5). قم: انتشارات دارالصدر.
صدر، سیدمحمدباقر. (1434ق). اقتصادنا (موسوعةالامام الشهیدالسیدمحمدباقرالصدر، ج3). قم: انتشارات دارالصدر.
صدر، سیدمحمدباقر. (1434ق). الفتاوی الواضحة (موسوعةالامام الشهیدالسیدمحمدباقرالصدر، ج16). قم: انتشارات دار الصدر.
صدر، سیدمحمدباقر. (1434ق). الأسس المنطقیة للاستقراء (موسوعة الامام الشهید السیدمحمد باقرالصدر، ج2). قم: انتشارات دارالصدر.
صدر، سیدمحمدباقر. (1434ق). المعالم الجدیدة للأصول (موسوعةالامام الشهید السیدمحمدباقر الصدر، ج8). قم: انتشارات دارالصدر.
عبدالحمید، صائب. (2008م). محمدباقرالصدر من فقه الاحکام الی فقه النظریات. بیروت: مرکز الحضارة لتنمیة الفکر الاسلامی.
معموری، علی. (1379). نظریه سیاسی شهید صدر. قم: انتشارات اشراق(دانشگاه قم). | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 3 |
||