آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شمارهها | 2,643 |
| تعداد مقالات | 37,367 |
| تعداد مشاهده مقاله | 18,610,222 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 8,498,658 |
ملاکات رجوع به عرف در فقه امامیه با تأکید بر فقهسیاسی | ||
| فقه و سیاست | ||
| دوره 6، شماره 2 - شماره پیاپی 12، مهر 1404، صفحه 237-262 اصل مقاله (1.47 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/ijp.2026.74198.1110 | ||
| نویسنده | ||
| حسن طالبی طادی* | ||
| طلبه حوزه علمیه قم، کارشناس ارشد علوم سیاسی، قم، ایران. | ||
| تاریخ دریافت: 14 فروردین 1404، تاریخ بازنگری: 21 خرداد 1404، تاریخ پذیرش: 15 خرداد 1404 | ||
| چکیده | ||
| در بسیاری از مناسبات اجتماعی بنا به دلایل متفاوت نوع و سطح روابط آحاد مردم با یکدیگر و روابط متقابل حکومت و مردم را عرف تعیین میکند. بر همین اساس پر واضح است که عرف در تعیین بسیاری از این روابط جایگاه بسیار مهمی دارد. در فضای بین الملل نیز به کرات حقوقدانها برای حل مشکلات جامعه جهانی دست به دامن عرف شدهاند. اما در جامعه اسلامی که معیار و ملاک تعیین بایدها و نبایدها، فقه است این امر دچار حیرت شده است. این تحقیق با استفاده از منابع کتابخانهای و با تکیه بر روش توصیفی_تحلیلی در پی یافتن ملاکهای رجوع به عرف و حجیت آن در ضمنِ فقه امامیه است. از اینرو سوال اصلی این پژوهش این است که در چه مواردی میتوان به عرف رجوع کرد و گستره واقعگرایی عرف در فقهسیاسی چه نتایجی در پی خواهد داشت. یافتههای این تحقیق نشان داد هر رفتاری را نمیتوان به واسطه عرف، حق دانست؛ بلکه باید اعمال عرفی ذیل موازین شرعی قرار گیرند، در این صورت عرف میتواند فقه آرمانی را با مسائل دنیایی درآمیزد؛ از اینرو روابط انسانی با این روند تسهیل میشود. عرف چه از منظرِ نظر کارشناس و چه از منظر عرف شرعی مصطلح، این مهم را رقم خواهد زد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| عرف؛ فقه سیاسی؛ ملازمات عرفیه؛ ادله شرعی؛ واقعنمایی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Criteria for Referring to Custom in Imamiya Jurisprudence with an Emphasis on Political Jurisprudence | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Hasan Talebi Tadi | ||
| Islamic Seminary Student, Qom Seminary; M.A. in Political Science, Qom, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| In many social interactions, the nature and extent of relationships among individuals, as well as the reciprocal relationship between government and citizens, are determined by custom (ʿurf) for various reasons. Accordingly, it is evident that custom occupies a highly significant position in regulating many of these relationships. In the sphere of international relations, legal scholars have frequently relied on customary practices to address the challenges facing the global community. However, within an Islamic society, where Islamic jurisprudence (fiqh) serves as the principal criterion for determining what is permissible and impermissible, the role of custom has become a subject of debate and uncertainty. This study seeks to identify the criteria for referring to custom and the basis of its authority (hujjiyyah) within Imamiya jurisprudence. Using library-based sources and employing a descriptive-analytical methodology, the research addresses the following central question: In which cases may recourse be made to custom, and what implications does the realistic dimension of custom have within the framework of political jurisprudence? The findings indicate that not every customary practice can automatically be regarded as legitimate or authoritative merely because it is customary. Rather, customary practices must be evaluated within the framework of Islamic legal standards and principles. When custom operates within these religious parameters, it can serve as a bridge between the ideal aspirations of jurisprudence and the practical realities of social life. Consequently, human relations become more manageable and adaptable to changing circumstances. Whether viewed from the perspective of expert opinion or from the standpoint of established religious custom (ʿurf sharʿī), custom plays an important role in facilitating this process. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Custom (ʿUrf), Political Jurisprudence, Customary Implications (Mulāzamāt ʿUrfiyyah), Religious Evidence, Representation of Reality | ||
| مراجع | ||
|
* قرآن کریم
** نهج البلاغه
ابن منظور، ابوالفضل جمالالدین محمد بن مکرم. (1414ق). لسان العرب. بیروت: دار صادر.
احمدی نیک، سیدمهدی. (1391). احکام فقهی، هم سویی با عرف زمان یا فرازمانی. آموزههای فقه مدنی، 4(5). صص 171-188.
اشرفیشاهرودی. (1396). تقریرات درس خارج فقه
ایزدیفر، علیاکبر؛ نعمتزاده رجبعلی؛ کاویار، حسین. (1388). عرف و جایگاه آن در استنباط احکام شرعی. مطالعات فقه و حقوق اسلامی، 1(1). صص 45-73.
پروین، خیرالله. (1395). درآمدی بر مفهوم و موازین عرف حقوق سیاسی. پژوهشهای فقه. 12(2). صص 229-255.
ترابی، محمد؛ عبداله نسب، محمدرضا . (1396). بررسی قواعد تعامل آرمانگرایی و واقعگرایی در فقهسیاسی امامین انقلاب. اندیشنامه ولایت. 3(6). صص 5-20.
حر عاملی، محمدبن حسن. (1374). تفصیل وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه. قم:موسسه آل البیت(علیهم السلام) لاحیاء التراث.
جبارگلباغی، سیدعلی. (1379). عرف از دیدگاه امام خمینی. فقه. 7(25-26). صص 215-244.
جمعی از محققین. (1389). فرهنگ نامه اصول فقه. قم:پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
ساعدی، جعفر. (بیتا). نقش عرف و سیره در استنباط احکام نزد شیعه. فقه اهل بیت^. 12(45). صص 249-288.
سبحانی، جعفر. (1383). اصول الفقه المقارن فی ما لا نص فیه. قم: نشرموسسه امام صادق×.
سلمانی ایزدی، ناصر. (1383). عرف یا عنصر پویایی فقه. مطالعات اسلامی. 36(64). صص 29-60.
صدر، سیدمحمدباقر. (1417ق). بحوث فی علم الأصول، قم: مؤسسه دائرة المعارف الفقه الإسلامی.
صدر، سیدمحمدباقر. (1405ق). دروس فی علم الأصول (الحلقات)، الحلقة الثالثة. قم: دارالفکر.
عبدالرحمان، محمود. (بیتا). معجم المصطلحات و الألفاظ الفقهیة. بیجا: بینا.
علوی، سیدمحمدتقی. (1381). تأملی بر جایگاه عرف و عادت در فقه وحقوق موضوعه ایران. دانشکده ادبیات و علوم انسانی. 45(182). صص 135-168.
علوی، سیدعلی اصغر. (1400). واکاوی مستندات مصلحت در فقهسیاسی شیعه. سیاست متعالیه. 9(33). صص 183-202.
علیدوست، ابوالقاسم. (1397). فقه و عقل. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
عمیدزنجانی، عباسعلی. (1378). تأملی در فقهسیاسی شیعه. علوم سیاسی. 2(4). صص 6-24.
عمیدزنجانی، عباسعلی. (1382). درآمدی بر حقوق اسلامی تطبیقی. تهران: میزان.
عمیدزنجانی، عباسعلی. (1388). بایستههای فقه سیاسی. تهران: مجد.
عمیدزنجانی، عباسعلی. (1388). قواعد فقه (ج3). تهران: سمت.
الفراهیدی، الخلیل بن احمد. (1405ق). العین. قم: دار الهجره.
کاشفالغطاء، أسعد. (1419ق). العرف حقیقتة و حجیتة. بیجا: الذخائر.
کاشفالغطاء، علی. (1408ق). مصادر الحکم الشرعی و القانون المدنی. نجف الاشرف: الآداب.
محقق داماد، سیدمصطفی؛ کیخافرزانه، محمدامین. (1397). کاربرد عرف در مقام تفسیر در حقوق قضایی مبتنی بر فقه امامیه. دیدگاههای حقوق قضایی. 23(81). صص 167-191.
ملکزاده، فهیمه، احمدلو، مونا. (1391). جایگاه عرف در حقوق با رویکردی بر اندیشههای امام خمینی&. پژوهشهای متین. 14(56). صص 139-163.
موسوی، سیدمحمدعلی. (1400). گستره مشورت در نظام نوین اسلامی با تأکید بر فقه سیاسی. افقهای نو در فقه سیاسی. (10). صص 51-77.
موسوىخمینى، سیدروح اللّٰه. (1415ق). انوار الهدایة فی التعلیقة على الکفایا. تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی&.
نائینى، محمدحسین. (1376ق). فوائد الاُصول. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 35 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 23 |
||