آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شمارهها | 2,632 |
| تعداد مقالات | 37,283 |
| تعداد مشاهده مقاله | 18,135,229 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 8,270,586 |
وجوه اختلاف دیدگاههای مطلقه و مقیده، در اختیارات ولی فقیه در عصر غیبت | ||
| فقه و سیاست | ||
| دوره 6، شماره 2 - شماره پیاپی 12، مهر 1404، صفحه 314-343 اصل مقاله (1.41 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/ijp.2026.74778.1122 | ||
| نویسنده | ||
| مرتضی غرسبان* | ||
| محقق رسمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی | ||
| تاریخ دریافت: 22 فروردین 1404، تاریخ بازنگری: 28 خرداد 1404، تاریخ پذیرش: 21 تیر 1404 | ||
| چکیده | ||
| یکی از مباحث محوری در نظریه ولایت فقیه، تبیین دقیق گستره و حدود اختیارات حاکم اسلامی در عصر غیبت است. همزمان با آغاز غیبت کبری، چگونگی اداره امور عمومی و صیانت از مصالح جامعه اسلامی، به یکی از دغدغههای اساسی فقهسیاسی شیعه تبدیل شد. در این چارچوب، درباره حدود اختیارات فقیه جامعالشرایط، دو دیدگاه کلان «ولایت مطلقه فقیه» و «ولایت مقیده فقیه» شکل گرفت که هر یک آثار متفاوتی در حوزه حکومت، قانونگذاری و اعمال حاکمیت بر جای میگذارند. با توجه به تنوع برداشتها از مفهوم «اطلاق»، پژوهش حاضر با هدف تبیین معنای دقیق این قید و روشنساختن وجوه تمایز مبنایی دو دیدگاه، به این پرسش پاسخ میدهد که اطلاق در ولایت مطلقه فقیه به چه معناست و تفاوت آن با ولایت مقیده در چیست. این تحقیق با روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانهای انجام شده است. یافتهها نشان میدهد که مراد از ولایت مطلقه، یا ولایت عامه در اصطلاح فقیهان متقدم، ولایت غیرمحدود فقیه در قلمرو اداره جامعه و اجرای احکام شریعت است؛ در حالی که ولایت مقیده، اختیارات فقیه را به امور حسبیه و موارد اضطرار محدود میکند. همچنین، بررسی آراء امام خمینی& پیش و پس از انقلاب اسلامی، بویژه در کتاب ولایت فقیه و مواضع حکومتی ایشان، بیانگر تأکید روشن بر نظریه ولایت مطلقه بهعنوان مبنای کارآمدی نظام سیاسی اسلام است. نتایج پژوهش نشان میدهد که تفاوت این دو دیدگاه در پنج محور اساسی، یعنی محدوده اختیارات، گستره زمانی عصر حضور و غیبت، مشروعیت تشکیل حکومت، جایگاه و اعتبار حکم حکومتی، و قالب اختیارات فقیه، قابل تبیین است. نوآوری این پژوهش در آن است که با رویکردی تحلیلی و مقایسهای، افزون بر تبیین معنای اطلاق، وجوه افتراق دو نظریه را بهصورت منظم و یکپارچه استخراج کرده و پیوند آن را با مبانی تشکیل حکومت اسلامی و کارکرد حکم حکومتی در عصر غیبت روشن ساخته است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| ولایت؛ اذن تصرف؛ مطلقه؛ مقیده؛ حکم حکومتی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Points of Divergence Between the Theories of Absolute and Restricted Guardianship Concerning the Powers of Wali Faqih During the Occultation | ||
| نویسندگان [English] | ||
| morteza gharasban | ||
| Official researcher at the Institute of Islamic Sciences and Culture | ||
| چکیده [English] | ||
| One of the central issues in the theory of Wilayat al-Faqih (Guardianship of the Jurist) is the precise determination of the scope and limits of the authority exercised by the Islamic ruler during the period of the Major Occultation. With the commencement of the Occultation, the administration of public affairs and the protection of the interests of the Muslim community became among the most significant concerns of Shi‘i political jurisprudence. Within this framework, two major approaches emerged regarding the powers of the qualified jurist (faqih jāmiʿ al-sharāʾiṭ): the theory of Absolute Guardianship of the Jurist (Wilayat al-Faqih al-Mutlaqah) and the theory of Restricted Guardianship of the Jurist (Wilayat al-Faqih al-Muqayyadah). Each approach carries distinct implications for governance, legislation, and the exercise of political authority. Given the diversity of interpretations concerning the meaning of “absoluteness” (itlāq), the present study seeks to clarify the precise meaning of this concept and to identify the foundational distinctions between these two theories. The research addresses the following question: What is meant by “absoluteness” in the theory of Absolute Guardianship of the Jurist, and how does it differ from the theory of Restricted Guardianship? The study adopts a descriptive-analytical methodology and relies on library-based research and documentary sources. The findings indicate that Absolute Guardianship, or what earlier jurists often referred to as General Guardianship, denotes the jurist’s unrestricted authority in matters relating to the administration of society and the implementation of Islamic law. In contrast, Restricted Guardianship limits the authority of the jurist primarily to hisbah matters (public-interest duties lacking a specific administrator) and cases of necessity. Furthermore, an examination of the views of Ruhollah Khomeini before and after the Islamic Revolution—particularly as expressed in his work Wilayat al-Faqih and in his governmental positions—demonstrates a clear commitment to the theory of Absolute Guardianship as the most effective foundation for the Islamic political system. The study concludes that the differences between these two approaches can be explained through five principal dimensions: The scope of the jurist’s authority. The temporal extent of authority during the periods of the Presence and Occultation of the Imam. The legitimacy of establishing an Islamic government. The status and authority of governmental decrees (ahkam hukūmiyyah). The legal form and framework of the jurist’s powers. The originality of this research lies in its analytical and comparative approach, which not only clarifies the meaning of absoluteness (itlāq) but also systematically identifies the points of divergence between the two theories and demonstrates their relationship to the foundations of Islamic governance and the function of governmental rulings during the period of Occultation. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Guardianship (Wilayah), Authorization of Disposition, Absolute Guardianship, Restricted Guardianship, Governmental Ruling | ||
| مراجع | ||
|
* قرآن کریم.
** قانون اساس جمهوری اسلامی ایران. (بیتا).
ابنمنظور، محمد بن مکرم. (1418ق). لسان العرب (محقق: علی شیری). بیروت: دار احیاء التراث العربی.
جوادی آملی، عبدالله. (1378). ولایت فقیه؛ ولایت فقاهت و عدالت (تنظیم و ویرایش محمد محرابی). قم: مرکز نشر اسراء.
حائری یزدی، مهدی. (بیتا). حکمت و حکومت. بی جا: بی نا.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (1404ق). مفردات الفاظ القرآن. تهران: دفتر نشر کتاب.
کعبی، عباس. (1380). بررسی تطبیقی مفهوم ولایت مطلقه فقیه. قم: انتشارات ظفر.
کلینی، محمد بن یعقوب. (1407ق). الکافی (ج2). تهران: دارالکتب الاسلامیه.
مجلسی، محمدباقر. (بیتا). بحار الأنوار (ج71، 72). تهران: دارالکتب الاسلامیه.
مصباح یزدی، محمدتقی. (1380). نظریه سیاسی اسلام (ج2). قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
مصباح یزدی، محمدتقی. (1394). حکیمانهترین حکومت. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
موسوی خمینی، روحالله. (1368). صحیفه امام (ج3). تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
موسوی خمینی، روحالله. (1373). ولایت فقیه (حکومت اسلامی). تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 2 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 2 |
||