آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شماره‌ها | 2,676 |
| تعداد مقالات | 37,769 |
| تعداد مشاهده مقاله | 20,761,423 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,734,697 |
خوانشی انتقادی از لزوم بیع: تبیین دیدگاه محقق اردبیلی | ||
| فقه | ||
| دوره 33، شماره 125، فروردین 1405، صفحه 110-137 اصل مقاله (1.43 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/jf.2026.72276.2944 | ||
| نویسندگان | ||
| سعیده لطیف زاده1؛ سید محمد تقی قبولی درافشان* 2؛ محمد تقی فخلعی3 | ||
| 1گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه فردوسی مشهد. | ||
| 2گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی. دانشکده الهیات، دانشگاه فردوسی مشهد | ||
| 3.گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه فردوسی مشهد | ||
| تاریخ دریافت: 17 مرداد 1404، تاریخ بازنگری: 02 آبان 1404، تاریخ پذیرش: 06 بهمن 1404 | ||
| چکیده | ||
| مسئله لزوم بیع از مباحث بنیادی فقه معاملات است که نقش مهمی در تنظیم روابط حقوقی و اقتصادی دارد. در این زمینه دو دیدگاه اصلی در فقه امامیه مطرح است. دیدگاه نخست، که از جمله توسط محقق اردبیلی مطرح شده، اصل را بر عدم لزوم عقد بیع می‌داند. براساس این نظر، انتقال مالکیت با لزوم عقد ملازمه ندارد و لزوم تنها در صورتی تحقق می‌یابد که دلیل خاص شرعی یا عقلایی بر آن وجود داشته باشد. از مهمترین مبانی فقهی این دیدگاه، تمسک به اصل عدم لزوم عقود و تفکیک میان تحقق ملکیت و لزوم عقد است؛ بدین معنا که فقط تحقق بیع و انتقال مالکیت، به‌خودیِ خود مستلزم لزوم عقد نیست، بلکه لزوم نیازمند دلیل خاص شرعی یا عقلایی است. محقق اردبیلی با استناد به مواردی همچون بیع معاطاتی و بنای عقلا در معاملات، بر این باور است که اصل در عقود، قابلیت رجوع و عدم التزام دائمی است، مگر آنکه دلیل معتبری بر لزوم آن اقامه شود. در مقابل، دیدگاه مشهور فقهای امامیه بر لزوم ذاتی عقد بیع تأکید دارد و معتقد است که بیع از زمان انعقاد لازم است، مگر در مواردی مانند وجود خیارات که امکان فسخ فراهم می‌شود. این دیدگاه بر پایه آیاتی از قرآن کریم، روایات معصومین(ع) و قاعده «الناس مسلطون علی اموالهم» استوار است و در فقه امامیه شهرت بیشتری دارد. این پژوهش با روش توصیفی - تحلیلی، ضمن بررسی این دو دیدگاه، نشان می‌دهد که هرچند نظر مشهور در ایجاد اعتبار معاملاتی نقش مهمی دارد، اما دیدگاه محقق اردبیلی به دلیل تکیه بر مبانی عقلایی و انعطاف‌پذیری بیشتر، ظرفیت بالاتری برای تطبیق با شرایط و نیازهای معاملات در زندگی معاصر دارد. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| لزوم بیع؛ اصل لزوم؛ دیدگاه محقق اردبیلی؛ عدم لزوم بیع؛ قابلیت رجوع | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| A Critical Examination of the Binding Nature of Sale: An Explanation of Muhaqqiq Ardabili’s View | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Saeedeh Latifzadeh1؛ Seyyed Mohammad Taqi Ghabooli Dorafshan2؛ Mohammad Taqi Fakhlaei3 | ||
| 1Department of Jurisprudence and Foundations of Islamic Law, Faculty of Theology, Ferdowsi University of Mashhad. | ||
| 2Department of Jurisprudence and Foundations of Islamic Law, Faculty of Theology, Ferdowsi University of Mashhad. | ||
| 3Department of Jurisprudence and Foundations of Islamic Law, Faculty of Theology, Ferdowsi University of Mashhad | ||
| چکیده [English] | ||
| The binding nature of sale (luzum al-bay‘) is one of the fundamental issues in the jurisprudence of transactions and plays a significant role in regulating legal and economic relations. Two principal viewpoints have been advanced within Imamiyya jurisprudence regarding this issue. The first view, advocated by Muhaqqiq Ardabili, holds that the original rule is the non-binding nature of a sale contract. According to this perspective, the transfer of ownership is not inherently linked to the binding character of the contract; rather, binding force is established only when supported by a specific legal or rational proof. One of the most important jurisprudential foundations of this view is reliance on the presumption of non-bindingness in contracts and the distinction between the realization of ownership and the binding nature of the contract. In other words, the mere occurrence of a sale and transfer of ownership does not, by itself, necessitate the binding character of the contract; instead, binding force requires a specific legal or rational justification. Drawing upon examples such as mu‘atat (informal exchange-based sale) and prevailing rational practices in commercial dealings, Muhaqqiq Ardabili argues that contracts are, by default, revocable and do not entail permanent commitment unless a valid proof establishes otherwise. In contrast, the dominant view among Imamiyya jurists emphasizes the intrinsic binding nature of a sale contract and maintains that a sale becomes binding upon its conclusion, except in cases where recognized options (khiyarat) permit rescission. This position is grounded in Qur’anic verses, narrations from the Infallibles, and the legal maxim “People have authority over their property” (al-nas musallatun ‘ala amwalihim), and it enjoys broader acceptance in Imamiyya jurisprudence. Using a descriptive-analytical method, this study examines both viewpoints and demonstrates that although the dominant opinion plays an important role in ensuring transactional certainty, Muhaqqiq Ardabili’s perspective, due to its reliance on rational foundations and greater flexibility, possesses a stronger capacity to adapt to the conditions and requirements of transactions in contemporary life. | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| Binding Nature of Sale, Principle of Bindingness, Muhaqqiq Ardabili’s View, Non-Binding Nature of Sale, Revocability | ||
| مراجع | ||
|
* قرآن کریم.
اشکوری، ابوالقاسم. (1422ق). بغیة الطالب فی شرح مکاسب (ج3). قم: انوار الهدی.
انصاری (شیخ)، مرتضی. (1411ق). المکاسب. قم: دارالذخائر.
انصاری (شیخ)، مرتضی. (1415ق). المکاسب (ج5، 14). قم: المؤتمر العالمی بمناسبة الذکری المئویة الثانیة لمیلاد الشیخ الأعظم الأنصاری.
انصاری، محمدعلی. (1415ق). الموسوعه الفقهیه المیسره. قم: مجمع الفکر الاسلامی.
بحرالعلوم، محمد بن محمد تقی. (1362). بلغة الفقیه (ج2). تهران: مکتبه الصادق.
جزایری، محمدجعفر. (1416ق). هدی الطالب الی شرح المکاسب (ج2). بی جا: طلیعه النور.
حسینی عاملی، سیدجواد. (بی‌تا). مفتاح الکرامة فی شرح قواعد العلامة (ج4، 14). قم: دار احیاء التراث العربی.
حلی، حسین. (1435ق). الخیارات. مشهد: مؤسسه علامه طباطبایی.
حیدری، کمال. (1434ق). بحوث فی فقه عقد البیع. بیروت: مؤسسه الهدی للطباعه و النشر.
خمینی، روح‌الله. (1399). تحریر الوسیله (موسوعة الإمام الخمینی، ج1). تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
خویی، ابوالقاسم. (1429ق). محاضرات فی الفقه الجعفری (ج4). قم: مؤسسه دایرةالمعارف فقه اسلامی.
خویی، ابوالقاسم. (بی‌تا). موسوعة الامام الخوئی. قم: مؤسسة الخوئی الإسلامیة.
خوئی، ابوالقاسم. (1418ق). موسوعة الا مام الخوئی (ج4). قم: مؤسسه احیا آثار امام خوئی.
روحانی، محمدصادق. (1329ق). منهاج الفقاهه (ج5). قم: انوارالهدی.
سبحانی تبریزی، جعفر. (1414ق)، المختار فی احکام الخیار. قم: مؤسسه امام صادق×.
سبحانی تبریزی، جعفر. (1414ق)، المختار فی احکام الخیار. قم: مؤسسه امام صادق×.
صافی گلپایگانی، علی. (1385). ذخیرة العقبی فی شرح العروة الوثقی (ج10). قم: گنج عرفان.
صدر (شهید)، محمد. (1432ق). کتاب البیع (ج2). قم: محبین.
طباطبایی، محمد بن علی. (بی‌تا). المناهل. قم: مؤسسه آل البیت^ لاحیاء التراث.
علامه حلی، جعفر بن حسن. (1414ق). تذکرةالفقهاء (ج11). قم: مؤسسة آل البیت^ لإحیاء التراث.
علامه مجلسی، محمد باقر. (1403ق). بحار الانوار (ج2). بی جا: بی نا.
فخرالمحققین، محمدبن حسن. (1378). ایضاح الفوائد فی شرخ اشکالات قواعد (ج1). قم: اسماعیلیان.
فشارکی اصفهانی، محمد بن قاسم. (1413ق). الرسائل الفشارکیه. قم: جامعه مدرسین قم.
فیاض، محمد اسحاق. (1422ق). محاضرات فی أصول الفقه. قم: ؤسسة إحیاء آثار الإمام الخوئی.
لاری دزفولی، عبدالحسین. (1418ق). تعلیقیه علی المکاسب (ج1). قم: مؤسسه معارف اسلامی.
مامقانی، محمدحسن بن عبدالله. (1323ق). غایة الآمال فی شرح المکاسب و البیع (ج3). قم: مجمع الذخایر الاسلامی.
محقق کرکی، علی بن حسین. (1414ق). جامع المقاصد فی شرح القواعد (ج4). قم: مؤسسه آل البیت^.
مددی، سیداحمد. (5 /11/ 139۸). درس خارج فقه، آدرس سایت: بیع / الفاظ بیع / اشتراط ماضویت - مدرسه فقهی امام محمد باقر× (mfeb.ir)
مقدس اردبیلی، احمد بن محمد. (بی‌تا). مجمع الفائده و البرهان فی شرح ارشاد الاذهان (ج8). قم: مؤسسه نشر علوم اسلامی.
موسوی خلخالی، محمدمهدی. (1385). فقه الشیعه (خمس) (ج2). قم: دارالبشیر.
نجفی، محمد حسن. (1423ق). جواهر الکلام (ج4). بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
نرم‌افزار جامع اصول فقه، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.
نرم‌افزار جامع فقه اهل‌بیت نسخه 2 و 3، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم.
هاشمی شاهرودی، محمود. (1423ق). موسوعه الفقه الاسلامی المقارن (ج1). قم: مؤسسه دایره المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت^. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 200 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 161 |
||