آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شمارهها | 2,640 |
| تعداد مقالات | 37,353 |
| تعداد مشاهده مقاله | 18,496,162 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 8,440,809 |
امربهمعروف و نهیازمنکر بهمثابه الگوریتم اخلاقی؛ تأسیس پارادایم قرآنبنیان برای حکمرانی اخلاقی هوش مصنوعی | ||
| مطالعات علوم قرآن | ||
| دوره 8، شماره 1، فروردین 1405، صفحه 31-54 اصل مقاله (2.19 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/jqss.2026.73405.1415 | ||
| نویسندگان | ||
| عبدالله علیزاده* 1؛ اسماعیل دانش2؛ احمد جاوید انوری3 | ||
| 1سطح چهار حوزه علمیه قم، قم، ایران | ||
| 2دکتری، گروه فلسفه و کلام، دانشگاه تهران، تهران، ایران. | ||
| 3دانشجوی دکتری، سیره پیامبر(ص)، جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران | ||
| تاریخ دریافت: 17 آبان 1404، تاریخ بازنگری: 10 دی 1404، تاریخ پذیرش: 11 خرداد 1405 | ||
| چکیده | ||
| توسعه فناوریهای هوش مصنوعی با چالشهای اخلاقی متعددی مواجه شده است که ازجمله مهمترین آنها میتوان به تبعیض الگوریتمی، نقض حریم خصوصی و تأثیرات منفی اجتماعی اشاره کرد. در این زمینه، نیاز به ایجاد یک چارچوب اخلاقمحور برای هدایت این فناوریها بهسمت تحقق عدالت و کرامت انسانی، بیشازپیش احساس میشود. این مقاله با روش توصیفی- تحلیلی، فریضه امربهمعروف و نهیازمنکر را بهعنوان الگوریتمی اخلاقی معرفی کرده و نظریهای تحت عنوان «پارادایم قرآنبنیاد حکمرانی اخلاقی هوش مصنوعی» ارائه میدهد. پارادایم قرآنبنیاد بر اصول بنیادین شریعت اسلامی نظیر عدالت، کرامت انسانی، مسئولیتپذیری اجتماعی، عقلانیت، تدریج و تناسب، و توازن میان عقلانیت و معنویت استوار است. این مبانی نهتنها چارچوب نظری برای حکمرانی اخلاقی در دوره هوش مصنوعی ارائه میدهند، بلکه راهبردهای عملیاتی برای طراحی سیستمهای هوشمند اخلاقمحور نیز محسوب میشوند. یافتههای این پژوهش نشان میدهند که امربهمعروف و نهیازمنکر، بهعنوان یکی از واجبات الهی، یک نظام سلسلهمراتبی و تدریجی برای اصلاح رفتارهای فردی و اجتماعی فراهم میآورد. این پارادایم با ترکیب عقلانیت و وحی، الگویی اخلاقی و عملیاتی برای طراحی، توسعه و بهرهبرداری از هوش مصنوعی بهمنظور تحقق عدالت، کرامت انسانی و مسئولیتپذیری اجتماعی ارائه میدهد. این پژوهش با تجزیهوتحلیل مبانی معرفتی، ساختار و ابعاد مربوط به این پارادایم، یک استراتژی اخلاقی و تمدنساز برای حکمرانی فناورانه معرفی کرده است که قادر است با نیازهای متغیر جامعه جهانی انطباق یابد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| امربهمعروف و نهیازمنکر؛ اخلاق هوش مصنوعی؛ حکمرانی هوش مصنوعی؛ الگوریتم اخلاقی؛ پارادایم قرآنبنیان | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Enjoining Good and Forbidding Evil as an Ethical Algorithm; Establishing a Quran-Based Paradigm for the Ethical Governance of Artificial Intelligence | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Abdollah Alizadeh1؛ Asmaael Danish2؛ Ahmad Javid Anvari3 | ||
| 1Level Four and Researcher, Al-Mustafa International University, Qom, Iran | ||
| 2PhD., Department of Philosophy and Theology, University of Tehran, Tehran, Iran | ||
| 3PhD., Student, Prophet’s Biography, Al-Mustafa International University, Qom, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| The emergence of Artificial General Intelligence and advanced models such as large language models and decision-support systems has brought about profound transformations in contemporary human life. These technologies, with their capabilities in processing massive datasets, machine learning, automated decision-making, and behavioral prediction, are being deployed across various domains including medicine, education, transportation, communications, and public administration. While they have significantly increased the speed, accuracy, and accessibility of services, they have also introduced new ethical and social challenges. Algorithmic discrimination, privacy violations, misuse of personal data, dissemination of misinformation, hate speech propagation, and erosion of public trust are among the most critical of these challenges. Given the extensive and profound impact of these systems on both individual and collective life, the development of a robust, sustainable, and proactive ethical framework for their governance has become an inescapable necessity. This article begins by highlighting the limitations of conventional Western approaches—such as general principles based on liberal democracy, human rights, and utilitarianism—and demonstrates that these models are often plagued by vagueness, reactivity, lack of solid metaphysical foundations, and an inability to provide coherent implementation mechanisms. In contrast, the present study seeks to offer an ethical and governance-oriented model for artificial intelligence by turning to a comprehensive religious source: the Holy Quran. The central research problem is how the Islamic duty of enjoining good and forbidding evil can be elevated from an individual ethical obligation to a systemic ethical algorithm capable of guiding artificial intelligence. The primary objective of the article is to formulate a Quran-based paradigm for the ethical governance of artificial intelligence. The authors aim to demonstrate that enjoining good and forbidding evil, when reinterpreted in a modern and systematic framework, can function as an ethical algorithm that directs intelligent technologies toward justice, human dignity, social responsibility, and continuous reform. A secondary goal is to transform technology from a merely passive tool susceptible to domination and exploitation into an uplifting and ethics-driven instrument—one that not only prevents harm but actively promotes good, reduces corruption, and strengthens public trust. Ultimately, the article seeks to show that the teachings of the Holy Quran, particularly the duty of enjoining good and forbidding evil, possess the potential to serve as the foundation for a practical operational system for AI ethics. The core research question is: How can a framework for the ethical governance of artificial intelligence be established based on Quranic teachings, especially the principle of enjoining good and forbidding evil? More precisely, the article examines whether this religious duty can transcend its traditional, primarily individual scope and be reconstructed as a dynamic, systemic, and implementable algorithm for the ethical management of intelligent technologies. It also explores the theoretical foundations of this ethical algorithm, its stages, and how it can practically contribute to reducing the social and ethical harms caused by artificial intelligence. The research method is descriptive-analytical. Drawing upon Quranic sources, Islamic interpretations, and related texts, the article first clarifies the concepts of ma‘ruf (good) and munkar (evil), then analyzes this teaching in relation to emerging issues in the ethics of technology and AI governance. Within this framework, foundational principles such as justice, human dignity, rationality, social responsibility, gradualism, proportionality, and balance between rationality and spirituality are introduced as the pillars of the proposed Quran-based paradigm. Structurally, the article examines enjoining good and forbidding evil as an ethical algorithm with distinct levels and operational stages—including monitoring and input, detection and classification, and other practical phases formulated in the article as a cyclical and hierarchical process. The study concludes that the doctrine of enjoining good and forbidding evil, when reread in light of the needs of the technological age, has the capacity to become an effective and practical ethical algorithm for AI governance. By relying on the Holy Quran, this model not only addresses the shortcomings of purely legalistic or utilitarian Western approaches but also offers a comprehensive, meaning-centered, and operational framework for guiding technology toward human and divine objectives. In this paradigm, artificial intelligence is not viewed as an external threat but as a trainable and ethically directable tool that can serve justice, dignity, and social reform. In other words, enjoining good and forbidding evil, as an ethical algorithm, has the potential to elevate the technological ecosystem beyond mere technical functionality and transform it into a domain for realizing responsibility, human excellence, and ethics-based governance. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Enjoining Good and Forbidding Evil, AI Ethics, AI Governance, Ethical Algorithm, Quran-Based Paradigm | ||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم.
نهجالبلاغه.
ابنحمزه، محمدبنعلی. (1408ق). الوسیلة الی نیل الفضیله. تحقیق: محمد حسون. قم: کتابخانه آیتالله مرعشی نجفی.
حرّ عاملی، محمدبنحسن. (1416ق). وسائل الشیعة. (ج16). تصحیح سیدمحمدرضا حسینی جلالی. قم: مؤسسه آلالبیت(ع).
حلّی، ابن ادریس. (1410ق). السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی. (ج2). قم: مؤسسة النشر الاسلامی.
خمینی، سید روحالله. (بیتا). تحریر الوسیله. (ج1). تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
راغب اصفهانی، حسینبنمحمد. (1412ق). مفردات الفاظ القرآن. تحقیق صفوان عدنان. بیروت: دارالقلم.
طباطبایى، سید محمدحسین. (1374). تفسیر المیزان. (ج18). مترجم: سیدمحمدباقر موسوى همدانی. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
طبرسی، فضل بن حسن. (۱۴۱۲ق). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. (ج1). بیروت: دار المعرفة
طبرسی، فضل بن حسن. (بیتا). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. (ج2). بیروت: دارالفکر.
طوسی، محمدبنحسن. (1409ق). التبیان فی تفسیر القرآن. (ج2). تحقیق احمد قصیر عاملی. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
علامه حلّی، حسن بن یوسف. (1414ق). تذکرة الفقهاء. (ج9). قم: مؤسسة آل البیت(ع).
کلینى، محمد بن یعقوب. (1417ق). الکافی. (ج5). تهران: دار الکتب الإسلامیة.
مجلسى، محمدباقر. (1403ق). بحار الأنوار. (ج68، 97). بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
محقق حلّی، جعفر بن حسن. (1408ق). شرایع الاسلام. (ج1). قم: انتشارات اسماعیلیان.
مطهری، مرتضی. (1372) مجموعه آثار. (ج2). تهران: انتشارات صدرا.
مطهری، مرتضی. (۱۳۹۰). اسلام و مقتضیات زمان. تهران: انتشارات صدرا.
نوری همدانی، حسین. (1377). امربهمعروف و نهیازمنکر. ترجمه محمد محمدی اشتهاردی. قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 5 |
||