آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شماره‌ها | 2,671 |
| تعداد مقالات | 37,729 |
| تعداد مشاهده مقاله | 20,491,518 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,587,146 |
پژوهشی در جامعیّت قرآن از دیدگاه بانو مجتهده امین اصفهانی با تأکید بر فراخور فهم مخاطبان | ||
| مطالعات علوم قرآن | ||
| دوره 8، شماره 1، فروردین 1405، صفحه 141-158 اصل مقاله (2.27 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/jqss.2026.73438.1420 | ||
| نویسندگان | ||
| ناصر عابدینی* 1؛ رضا حاجیان حسین آبادی2 | ||
| 1استادیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران | ||
| 2استادیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. | ||
| تاریخ دریافت: 24 آبان 1404، تاریخ بازنگری: 14 دی 1404، تاریخ پذیرش: 16 تیر 1405 | ||
| چکیده | ||
| از ویژگی‌های قرآن کریم، جامعیت، جهانشمولی و جاودانگی آن است. جامعیت قرآن از موضوعات اساسی در مباحث علوم قرآنی به شمار می‌رود. دانشمندان مسلمان از گذشته تاکنون، با محور قرار دادن آیات قرآن و روایات فریقین، به تبیین این ویژگی پرداخته‌اند. این پژوهش به شیوه توصیفی- تحلیلی، جامعیت قرآن را از دیدگاه بانو مجتهده امین اصفهانی بررسی کرده است. در اندیشه قرآنی ایشان، جامعیت قرآن به معنای فراگیری آیات آن بر تمام علوم، حکمت‌ها و معارف است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که از میان دیدگاه‌های مطرح درباره جامعیت قرآن، در نگرش قرآنی بانو مجتهده امین اصفهانی، دیدگاه حداقلی- به معنای جامعیت قرآن صرفاً در مسائل ارزشی و اخلاقی- اعتباری ندارد؛ زیرا آیات قرآن، از نظر ایشان، مشتمل بر علوم و معارف گوناگون تربیتی، اخبار گذشته و آینده، و نیز احکام و قوانین اجتماعی و سیاسی است. در مقابل، ایشان با پذیرش جامعیت حداکثری -به معنای جامع علوم اولین و آخرین بودن قرآن و دربرگیرندگی اخبار گذشتگان و آیندگان و امور مربوط به معاش و معاد- و همچنین با تأکید بر جامعیت مقایسه‌ای قرآن در مقایسه با سایر کتاب‌های آسمانی، دیدگاهی نو با عنوان «جامعیت قرآن به فراخور فهم مخاطبان» مطرح کرده‌اند. بر اساس این دیدگاه، رمز جاودانگی قرآن در آن است که این کتاب الهی برای هدایت جوامع انسانی در هر عصر نازل شده و توان پاسخ‌گویی به نیازها، اقتضائات و شرایط فرهنگی- اجتماعی هر زمان را دارد. ازاین‌رو، هر انسان به فراخور درک و فهم خود می‌تواند از دریای علوم، اخبار و معارف قرآن بهره‌مند شود. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| جامعیّت قرآن؛ جهانشمولی؛ بانو مجتهده امین اصفهانی؛ فهم مخاطبان | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| A Study on the Comprehensiveness of the Quran from the Perspective of Lady Mujtahida Amin Isfahani with Emphasis on Accordance with the Audience’s Understanding | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Naser Abedini1؛ Reza Hajian Hosein Abadi2 | ||
| 1Assistant professor, Department of Quranic and Hadith Sciences, Faculty of Theology and Islamic Studies, Payame Noor University, Tehran Iran | ||
| 2Assistant professor, Department of Quranic and Hadith Sciences, Faculty of Theology and Islamic Studies, Payame Noor University, Tehran, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| The subject of the comprehensiveness of the Holy Quran has long been one of the most attractive topics in the field of Quranic sciences and Islamic theology. This discussion begins with the fact that the Quran introduces itself with titles such as “Tibyān li-kulli shayʾ” (a clarification for everything) and “Tafṣīl li-kulli shayʾ” (an explanation of everything) and emphasizes its own eternality. In confronting this claim, exegetes have adopted different approaches. Some, with a maximalist view, consider the Quran to contain all human sciences, including empirical and natural ones. In contrast, the minimalist view limits the scope of the Quran solely to guiding and ethical issues. The fundamental question is where Lady Mujtahida Amin Isfahani — the first great female exegete in the Shia world — stands among these opinions, and what relationship she establishes between the fixed text of the Quran and the changing needs of humanity. The present study is organized with the aim of examining Lady Amin’s viewpoint on the comprehensiveness of the Quran. It seeks to determine where she stands in the conventional division between maximalist and minimalist views, and to identify the epistemological foundations of her interpretation of relevant verses. This research aims to show how her perspective reconciles apparent contradictions in understanding the scope of the Quran and explains the “eternality” of the Quran through the concept of “the audience’s understanding.” In fact, the study attempts to introduce her thought as a comprehensive model in contemporary exegesis. The central question of this research is: What is the extent of the Quran’s comprehensiveness in Lady Amin’s thought, and what evidence does she cite to explain her view? Another key question is: What is the relationship between the comprehensiveness of the Quran and the diversity of specializations and levels of understanding among audiences in every era? In other words, is the comprehensiveness of the Quran, in her opinion, a static matter or a dynamic reality that manifests according to the existential capacities of each individual? This issue becomes particularly important when we seek to understand the Quran’s response to worldly and otherworldly needs within a coherent framework. The research method is descriptive-analytical, conducted through library-based data collection. The authors have directly consulted the 15-volume exegesis Makhzan al-ʿIrfān to extract Lady Amin’s opinions and principles. In this process, the verses she referenced were identified, and by analyzing her approach to narrations and rational arguments, her intellectual structure has been reconstructed. Subsequently, a comparative method was used to place her views alongside other exegetical schools in order to extract the distinctive features of her perspective. The findings of the research indicate that Lady Amin explicitly defends a “maximalist view of comprehensiveness.” In her opinion, the Holy Quran is not only supreme in guiding matters but also encompasses all sciences and knowledge required by humanity. In interpreting verses such as “We have not neglected anything in the Book,” she holds that there is no worldly or otherworldly need that has not been mentioned in the Quran, either explicitly or implicitly. Lady Amin believes that the Quran contains the sciences of the first and the last, and that everything related to human livelihood, the Hereafter, and human perfection is embedded within it. Accordingly, she firmly rejects the minimalist view, arguing that the scope of the word of revelation cannot be limited due to its divine origin. One of the key results in Lady Amin’s thought is the theory of “comprehensiveness according to the audience’s understanding.” The findings suggest that although the Quran is comprehensive of all sciences, access to these sciences is not at the same level for everyone. She maintains that every group of people benefits from this divine table in accordance with their specialization and inner purity. The philosopher grasps it through a wise perspective, the lawmaker through social laws, and the mystic through inner meanings. This finding shows that the comprehensiveness of the Quran is a multi-layered reality, and the secret of its eternality lies precisely in this point. In effect, the Quran’s ability to respond to the needs of every age depends on the effort of exegetes to extract its hidden gems. In conclusion, the study demonstrates that Lady Mujtahida Amin’s perspective can be regarded as a “reconciling theory.” By linking “maximal content” with “differences in the levels of audience understanding,” she breaks the existing deadlocks in the discussion of Quranic comprehensiveness. According to this view, the Quran is always a comprehensive book for all ages, because with the advancement of sciences, it reveals new layers of its meaning. Although the Infallibles (peace be upon them) are the only ones with complete access to the full truth of the Quran, the door of extracting knowledge remains open to other human beings according to their human capacity. This approach transforms comprehensiveness into a practical model for solving human problems and establishes the Quran’s position as a living source capable of responding to humanity’s changing needs. Such a perspective not only enriches the Shia exegetical tradition but also opens new horizons for contemporary research on the relationship between religion and science. | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| Comprehensiveness of the Quran, Universality, Lady Mujtahida Amin Isfahani, Audience Understanding. | ||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم.
آلوسی، محمود. (1415ق). روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم. (ج3، 4، 7). بیروت: دارالکتب الاسلامیه.
ابن‌عاشور، محمدبن‌طاهر. (1420ق). التحریر و التنویر. (ج5). بیروت: الموسسه التاریخ.
ابن‌عربی، محمد بن علی. (بیتا). الفتوحات المکیه. (ج3). قم: موسسة آل البیت(ع) لإحیاء التراث.
ابن‌عطیه اندلسى، عبدالحق‌بن‌غالب. (1422ق). المحرر الوجیز فى تفسیر الکتاب العزیز. (ج1). بیروت: دارالکتب العلمیه.
ابن‌کثیر دمشقی، اسماعیل بن عمرو. (1419ق). تفسیر القرآن العظیم. (ج4). بیروت: دار الکتب العلمیه.
ابن‌منظور، محمد مکرم. (1414ق). لسان العرب. (ج8). بیروت: دار صادر.
امین اصفهانی، سیده نصرت. (بیتا). مخزن العرفان در تفسیر قرآن. (ج1، 2، 4، 7، 10). تهران: نهضت زنان مسلمان.
ایازی، سید محمدعلی.(1380). جامعیّت قرآن. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.
بحرانی، سید هاشم. (1416ق). البرهان فی تفسیر القرآن. (ج1). تهران: بنیاد بعثت.
تقیلو، زینب؛ صادقی، حسن. (1399). جایگاه و کارکرد روایات در تفسیر مخزن العرفان. اندیشه‌های قرآنی متفکران معاصر، 7(2)، صص117-137.
جشنی، ماشاءالله. (1389). بررسی قلمرو جامعیّت قرآن در نگرش فخر رازی و آلوسی. الهیات تطبیقی، 1(3)، صص69-88.
جعفری، یعقوب. (1376). تفسیر کوثر. (ج6). قم: انتشارات هجرت.
حاجی، حمزه؛ مهریزی، مهدی. (1391). کیفیت جامعیت قرآن در پرتو آرای اندیشمندان و مفسّران مسلمان. مطالعات قرآنی، 3(2)، صص101-124.
حسینی کاشانی، فاطمه مرضیه. (1400). گسترده جامعیت قرآن از منظر نهج‌البلاغه. نامه جامعه، 10(4)، صص7-30. حوّی، سعید. (1424ق). الاساس التفسیر. (ج6). قاهره: انتشارات دارالسلام.
خسروپناه، عبدالحسین. (1384). گستره قرآن. پژوهش و حوزه، 5(3-4)، صص37-48.
خمینی، سید روح الله. (1385). صحیفه امام. (ج20). تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
دل‌افکار، علیرضا؛ نیستانی، ناصر؛ عابدینی، ناصر. (1400). بررسی تطبیقی جامعیت قرآن از دیدگاه مغنیه و شلتوت. پژوهشنامه مذاهب اسلامی، 8(1)، صص229-257.
ذهبی، محمّدحسین. (1976م). التفسیر و المفسرون. بیروت: دار الکتب الحدیث.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (1412ق). المفردات فی غریب القرآن. بیروت: دارالعلم.
رئوف، سید حمیدرضا؛ خیاطیان، قدرت الله؛ حمزئیان، عظیم. (1403). بررسی نفس‌شناسی عرفانی بانو نصرت امین در تفسیر مخزن العرفان. آینه معرفت، 24(3)، صص79-98.
سروش، عبدالکریم. (1377). دین اقلّی و اکثری. کیان، 8(1)، صص2-9.
سمرقندی، نصربن محمد بن احمد. (بیتا). بحرالعلوم. (ج1). بی‌جا: بی‌نا.
سیّاح، احمد. (1368). فرهنگ بزرگ جامع نوین. تهران: انتشارات اسلام.
سید خراسانی، راضیه سادات؛ قاسمپور، محسن؛ حسین‌زاده، خدیجه. (1402). تحلیل و بررسی تطبیقی جامعیت ذاتی و مقایسه‌ای قرآن کریم از منظر آیت‌الله جوادی آملی و آیت‌الله مصباح یزدی. سراج منیر، 14(2)، صص231-262. سیوطی، جلال‌الدین. (1404ق). الدر المنثور فی تفسیر المأثور. (ج4). قم: کتابخانه آیه الله مرعشی نجفی.
شاذلی، سید بن قطب بن ابراهیم. (1412ق). فی ظلال القرآن. (ج2). بیروت: دار الشروق.
شفیعی دارابی، سیدحسین. (1401). خوانش تطبیقی تفسیری قلمرو جامعیت علمی قرآن کریم از منظر آیت‌الله جوادی آملی و آیت الله معرفت. مطالعات تفسیر تطبیقی، 7(1)، صص124-145.
صدری افشار، غلامحسین. (1381). فرهنگ معاصرفارسی. (ج1). تهران: فرهنگ معاصر.
صدوق، محمدبن‌علی. (1378). عیون الاخبار الرضا(ع). (ج1). تحقیق: مهدی لاجوردی. تهران: نشر جهان.
طباطبایی، سید محمدحسین. (1374). المیزان فی تفسیر القرآن. (ج5، 12). ترجمه: سیدمحمدباقر موسوی همدانی. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
طیب، سید عبدالحسین. (1378). اطیب البیان فی تفسیر القرآن. (ج5). تهران: انتشارات اسلام.
طیبی، ناهید. (1397). روش‌شناسی تفسیر مخزن العرفان و بسامد آرای تفسیری بانو امین. در: چهارمین کنگره ملی بزرگداشت و تبیین مقام علمی و معنوی بانو مجتهده امین، مشهد: کانون فرهنگی مجتهده بانو امین.
غروی نائینی، نهله. (1378). تفسیر مخزن العرفان و مفسر آن. بینات، 6(1)، صص45-54.
فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی. (1415ق). تفسیر الصافی. (ج1). تهران: مکتبه الصدر.
قرائتی. محسن. (1388). تفسیر نور. (ج4). تهران: مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن.
کریمی‌نیا، محمدمهدی؛ ذوالفقاری، محمدحسین؛ رستگارنسب، معصومه؛ انصاری‌مقدم، مجتبی. (1400). بررسی روش تفسیر عرفانی در تفسیر شریف مخزن العرفان. پژوهش و مطالعات علوم اسلامی، 3(4)، صص58-72. کلینی، محمدبن‌یعقوب. (1407ق). الکافی. (ج1، 7). تحقیق: علی‌اکبر غفاری و محمد آخوندی. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
مجلسی، محمدباقر. (1403ق). بحارالانوار. (ج73، 89). بیروت: دارالاحیاء التراث العربی.
محقق گرفمی، البرز. (1401). بررسی، نقد و تبیین مفهوم جامعیت قرآن. مشکوه، 41(1)، صص100-130.
مراغی، احمد مصطفی. (بیتا). تفسیر المراغی. (ج6). بیروت: انتشارات دار الفکر.
مکارم شیرازی، ناصر و همکاران. (1371). تفسیر نمونه. (ج4). تهران: دار الکتب الاسلامیه.
مکارم شیرازی، ناصر و همکاران. (1374). تفسیر نمونه. (ج11). تهران: دار الکتب الاسلامیه.
مهمان‌دوست، مهدی؛ سیاسر، مجتبی. (1398). مطالعه تطبیقی دیدگاه علامه طباطبایی و علامه مجلسی در زمینه جامعیت قرآن. پژوهش و مطالعات علوم اسلامی، 1(2)، صص69-80.
مؤدّب، رضا. (1386). مبانی تفسیر. قم: انتشارات دانشگاه قم.
ناصح، احمد. (1394). بررسی تطبیقی نظریه جامعیّت قرآن از منظر تفسیر المیزان و روح المعانی. پژوهش‌های تفسیر تطبیقی، 1(2)، صص33-54.
نجارزادگان، فاطمه. (1398). ارزیابی فمینیسم بر اساس آرای بانو امین در تفسیر مخزن العرفان، سفینه، 16(4)، صص46-57.
نیازمند، علی. (1375). تفسیر قرآن کریم و علوم جدید. بینات، 3(2)، صص20-46. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 208 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 187 |
||