آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شماره‌ها | 2,676 |
| تعداد مقالات | 37,774 |
| تعداد مشاهده مقاله | 20,887,916 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,802,431 |
نقش مقتضای حال در فهم آیات تاریخی قرآن کریم | ||
| تاریخ اسلام | ||
| مقاله 1، دوره 27، شماره 1، فروردین 1405، صفحه 7-38 اصل مقاله (713.5 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/hiq.2025.70154.2435 | ||
| نویسندگان | ||
| مرضیه منصوریان1؛ محمد فلاحی قمی* 2 | ||
| 1طلبه سطح چهار تفسیر تطبیقی، جامعه الزهرا سلام الله علیها، قم، ایران | ||
| 2استادیار گروه قرآن و حدیث جامعه المصطفی العالمیه مجتمع حجتیه مدرسه عالی فقه و معارف اسلامی، قم، ایران | ||
| تاریخ دریافت: 30 مهر 1403، تاریخ بازنگری: 20 آذر 1403، تاریخ پذیرش: 11 دی 1403 | ||
| چکیده | ||
| یکی از روش‌های هدایتی قرآن، دعوت به پندگرفتن از سرنوشت گذشتگان است. در قرآن به‌فراوانی و در قالب‌های مختلف از سرنوشت گذشتگان یاد شده است. درک پیام قرآن در این دسته از آیات همچون همه دیگر آیات وحی، نیازمند آگاهی از معنای واژگان و نیز ویژگی واژگان و چگونگی کاربست آن در قرآن است. یکی از مؤلفه‌های مربوط به ویژگی الفاظ و چگونگی کاربست آن، «مقتضای حال» یعنی مجموعه قراین متصل و منفصل و قراین لفظی و غیرلفظی است. این پژوهش می‌کوشد نقش مقتضای حال را در فهم نکات تاریخی قرآن بررسی کند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد توجه به مقتضای حال در فهم ویژگی این پنج دسته از مطالب تاریخی قرآن اثر انکارناپذیر دارد: پیامبران، پادشاهان، افراد و امت‌ها؛ مکان‌های وقوع رویداد تاریخی؛ زمان‌های وقوع رویداد تاریخی؛ آموزه‌های دینی اقوام پیشین؛ و آداب و رسوم رایج نزد اقوام پیشین. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| قرآن؛ زبان قرآن؛ تاریخ در قرآن؛ مقتضای حال؛ تاریخ پیامبران؛ تاریخ اقوام پیشین | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| The Role of Muqtaḍā al-Ḥāl (Contextual Requirements) in Understanding the Historical Verses of the Holy Qur’an | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Marzieh mansoryan1؛ Muhammad Falahi Qomi2 | ||
| 11Level Four (Advanced Level) Student of Comparative Exegesis, Jami'at al-Zahra (Islamic Seminary for Women), Qom, Iran | ||
| 22Assistant Professor, Department of Qur’an and Hadith, Al-Mustafa International University (Hojjatieh Complex, Higher School of Jurisprudence and Islamic Studies), Qom, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| The meanings of the words of the Qur’an and their linguistic features serve as guides for understanding the intent of the Holy Qur’an. An eloquent speaker utilizes features of speech—such as definiteness or indefiniteness (maʿrifah/nakirah), omission or mention (ḥadhf/dhikr), precedence or postponement (taqdīm/taʾkhīr), amplification or conciseness (iṭnāb/ījāz), use of an apparent noun instead of a pronoun, grammatical shift (iltifāt), the wise style (uslūb ḥakīm), among others—to render speech appropriate to the listener's needs. By attending to these features, the speaker's intended meaning can be discerned. Conveying meaning through such linguistic features constitutes a beauty of discourse, rendering it concise yet rich and substantive. Ibn ʿĀshūr, author of Al-Taḥrīr wa al-Tanwīr, considers inimitability (iʿjāz) to be the harmony of speech with all contextual requirements (muqtada al-ḥāl), asserting that the Qur’an is a miracle in eloquence, rhetoric, and its utilization of muqtada al-ḥāl. Exegetes, in elucidating the meaning and intent of the Qur’an, have paid close attention to the linguistic features of tis text. Accordingly, they have meticulously articulated monotheistic teachings, historical knowledge, legal rulings, empirical sciences, and other domains of knowledge by carefully considering these distinctive linguistic features. The linguistic features of the Holy Qur’an constitute muqtada al-ḥāl. This concept is discussed in rhetorical sciences (balāghah) and some Qur’anic sciences works to serve the understanding of the Qur’an. Muqtada al-ḥāl is of two types: conformity with contextual requirements (muwāfiq muqtada al-ḥāl) and departure from contextual requirements (mukhālif muqtaḍā al-ḥāl). Regarding the significance of this topic—the role of muqtada al-ḥāl in elucidating historical points of the Qur’an—it may be stated as follows: Historical narratives constitute one of the key domains of knowledge presented in the Qur’an. Given that the Qur’an is free from falsehood (as affirmed in Q. 41:42), and that God has guaranteed its preservation from distortion (15:9), and further considering that the Qur’an articulates every matter with the ultimate objective of guiding humanity—explicitly commanding reflection upon history, the biographies of past nations, and their ultimate fates—it follows that the Qur’an serves as a reliable and beneficial source for comprehending historical truths. What has been discussed in rhetorical works regarding muqtada al-ḥāl primarily introduces the concept and explains secondary intentions (gharaḍ thanawī); other applications of muqtada al-ḥāl in comprehending the intent of an eloquent speaker, such as the Qur’an or Nahj al-Balāghah, have not been elaborated. Furthermore, the specific ways in which exegetes have employed muqtada al-ḥāl—i.e., features of words and speech—to derive teachings from the Qur’an have not been systematically identified, preventing others from modeling their approach. This article explicates the method of exegetes in using muqtada al-ḥāl to understand the historical points of the Qur’an. Particularly, the case of departure from contextual requirements (mukhālif muqtada al-ḥāl) is subtle and requires greater attention for identification. Although exegetes utilize this category in interpreting the Qur’an, for those seeking to learn their methods, a need exists to clarify and highlight this usage. The research question is: What is the role of muqtada al-ḥāl in the discourse of the Holy Qur’an? By presenting examples of exegetes’ use of muqtada al-ḥāl in understanding historical points from the Qur’an, it becomes evident that exegetes have employed muqtada al-ḥāl for this purpose, deriving precise historical insights from the contextual requirements present in verses or using it to confirm the narrated occasion of revelation (sabab al-nuzūl), as illustrated concerning Q. 17:85 and Q. 9:19. Neglecting muqtada al-ḥāl may deprive an exegete, translator, or careful student of the Qur’an from grasping the actuality of a historical narrative or the subtleties embedded in its telling within verses related to history. No prior research was found on the role of muqtada al-ḥāl in extracting historical material from the Holy Qur’an. Instances of conformity with contextual requirements (muwāfiq muqtaḍā al-ḥāl) identified in this research as evidence for understanding historical points include: mention/deliberate omission (dhikr/ḥadhf), definiteness (maʿrifah), adjective (ṣifah), prepositional phrase (jār wa majrūr), conditional statement (sharṭ), imperative verb (fiʿl amr), and interrogative (istifhām). Instances of departure from contextual requirements (mukhālif muqtaḍā al-ḥāl) addressed in this research include: grammatical shift (iltifāt), change of pronoun form, wise style (uslūb ḥakīm), use of an apparent noun instead of a pronoun, and using a verbal noun (maṣdar) in place of a non-maṣdar form. In this research, Tafsīr al-Mīzān was utilized more than other commentaries, as ʿAllāmah Ṭabāṭabāʾī extensively employed muqtada al-ḥāl in interpreting the Holy Qur’an. Muqtada al-ḥāl serves as a guide for understanding the following historical matters from the Holy Qur’an: 1. Characteristics of certain prophets, kings, individuals, and nations; 2. Information concerning certain places; 3. Information concerning certain times or eras; 4. Religious ordinances pertaining to certain past nations; 5. Customs and practices of people (e.g., dowry). Authors’ Contribution: Marzieh Mansourian, a Level Four (Higher Seminary Education) student of Comparative Exegesis, was responsible for authoring this article. Mr. Mohammad Fallahi Qomi, as the corresponding author, supervised the writing process and provided necessary guidance for its composition, completion, and revision. | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| The Qur’an, Language of the Qur’an, History in the Qur’an, Muqtada al-Ḥāl (Contextual Requirements), History of Prophets, History of Previous Nations | ||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم
ابن ابى جامع، على بن حسین (1413ق). الوجیز فى تفسیر القرآن العزیز (عاملى). قم: دارالقرآن الکریم.
ابن ابى زمنین، محمد بن عبدالله (1424 ق). تفسیر ابن‌‌ابى‌‌زمنین. بیروت: دارالکتب العلمیة.
ابن عاشور، محمدطاهر (1420ق). تفسیر التحریر و التنویر. بیروت: مؤسسة التاریخ العربی.
ابن عجیبه، احمد (1419ق). البحر المدید فى تفسیر القرآن المجید. قاهره: حسن عباس زکی.
ابن‌عربشاه، ابراهیم بن محمد [بی‌تا]. الأطول شرح تلخیص مفتاح العلوم. بیروت: دارالکتب العلمیة.
ابن‌فارس، احمد بن فارس (1404ق). معجم مقاییس اللغه. قم: [بی‌نا].
ابن‌منظور، محمد بن مکرم (1414ق). لسان العرب. چ 3. بیروت: دارالصادر.
ابن‌هشام، عبدالله بن یوسف [بی‌تا]. أوضح المسالک إلى ألفیة ابن مالک. بیروت: المکتبة العصریة.
ابن‌یعقوب مغربى، احمد بن محمد [بی‌تا]. مواهب الفتاح فی شرح تلخیص المفتاح. بیروت: دارالکتب العلمیة.
ابوالسعود، محمد بن محمد (1983م). تفسیر ابى‌‌السعود (ارشاد العقل السلیم الى مزایا القرآن الکریم). بیروت: دارإحیاء التراث العربی.
ابوالفتوح رازى، حسین بن على (1408ق). روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن. مشهد: آستان قدس رضوى.
ابوزهره، محمد [بی‌تا]. زهرة التفاسیر. بیروت: دارالفکر.
آدینه وند لرستانى، محمدرضا (1377). کلمة الله العلیا. تهران: اسوه.
آل غازى، عبدالقادر (1382ق). بیان المعانى. دمشق: مطبعة الترقی.
آلوسى، محمود بن عبدالله (1415ق). روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی. بیروت: دارالکتب العلمیة.
بحرانى، هاشم بن سلیمان (1415ق). البرهان فی تفسیر القرآن. قم: مؤسسة البعثة.
بلاغى، عبدالحجه (1386ق). حجة التفاسیر و بلاغ الإکسیر. قم: حکمت.
تفتازانى، مسعود بن عمر [بی‌تا]. مختصر المعانی. چ 3. قم: دارالفکر.
جرجانى، حسین بن حسن (1378ق). جلاء الأذهان و جلاء الأحزان (تفسیر گازر). تهران: دانشگاه تهران.
حسین بن حکم (1408ق). تفسیر الحبری. بیروت: مؤسسة آل‌البیت لإحیاءالتراث.
حسینى طهرانى، هاشم (1364). علوم العربیة. تهران: مفید.
حسینى همدانى، محمد (1404). انوار درخشان در تفسیر قرآن. تهران: لطفی.
حقى برسوى، اسماعیل بن مصطفى [بی‌تا]. تفسیر روح البیان. بیروت: دارالفکر.
خطیب شربینى، محمد بن احمد (1425 ق). تفسیر الخطیب الشربینى المسمى السراج المنیر. بیروت: دارالکتب العلمیة.
خطیب قزوینى، محمد بن عبدالرحمن [بی‌تا]. الإیضاح فی علوم البلاغة، المعانی و البیان و البدیع. چ 2. بیروت: دارالکتب العلمیة.
دسوقى، محمد [بی‌تا]. حاشیة الدسوقی على مختصر المعانی. بیروت: المکتبة العصریة.
رضا، محمدرشید (1414ق). تفسیر القرآن الحکیم الشهیر بتفسیر المنار. بیروت: دارالمعرفة.
رضایى اصفهانى، محمدعلى (1387). تفسیر قرآن مهر. قم: پژوهش‌هاى تفسیر و علوم قرآن.
زبیدى، ماجدناصر (1428ق). التیسیر فی التفسیر للقرآن بروایة اهل‌البیت. بیروت: دارالمحجة البیضاء.
زحیلى، وهبه (1411ق). التفسیر المنیر فی العقیدة و الشریعة و المنهج. چ 2.دمشق: دارالفکر.
زمخشرى، محمود بن عمر (1386). مقدمة الأدب. تهران: مؤسسه مطالعات اسلامی - دانشگاه تهران.
زمخشرى، محمود بن عمر (1407ق). الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل وعیون الأقاویل فى وجوه التأویل. چ 3. بیروت: دارالکتاب العربی.
سکاکى، یوسف بن ابى‌بکر [بی‌تا]. مفتاح العلوم. لبنان: دار‌الکتب‌العلمیه.
سمرقندى، نصر بن محمد (1416ق). تفسیر السمرقندى المسمى بحرالعلوم. بیروت: دارالفکر.
سیواسى، احمد بن محمود (1427ق). عیون التفاسیر. بیروت: دارصادر.
سیوطى، عبدالرحمن بن ابى‌بکر (1421ق). الإتقان فی علوم القرآن. چ 2. بیروت: دارالکتاب العربی.
شبر، عبدالله (1407ق). الجوهر الثمین فی تفسیر الکتاب المبین. کویت: شرکة مکتبة الالفین.
شوکانى، محمد (1414ق). فتح القدیر. دمشق: دارابن‌کثیر.
صافى، محمود (1418ق). الجدول فی إعراب القرآن و صرفه و بیانه مع فوائد نحویة هامة. چ 4. دمشق: دارالرشید.
صدیق حسن خان، محمدصدیق (1420ق). فتح البیان فى مقاصد القرآن. بیروت: دارالکتب العلمیة.
طباطبایى، محمدحسین (1390ق). المیزان فی تفسیر القرآن. چ 2. لبنان: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
طباطبایی، محمدرضا (11390). صرف ساده. چ 75. قم: دارالعلم.
طبرانى، سلیمان (2008 م). التفسیر الکبیر: تفسیر القرآن العظیم. اردن: دارالکتاب الثقافی.
طبرسى، فضل بن حسن (1373ق). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. چ 3. تهران: ناصرخسرو.
طبرسى، فضل بن حسن (1412ق). تفسیر جوامع الجامع. قم: حوزه علمیه قم.
طبرى، محمد بن جریر (1412ق). جامع البیان فى تفسیر القرآن. بیروت: دارالمعرفة.
طوسى، محمد بن حسن [بی‌تا]. التبیان فی تفسیر القرآن. بیروت: دارإحیاء التراث العربی.
طیب، عبدالحسین (1369). اطیب البیان فی تفسیر القرآن. چ 2. تهران: اسلام.
علم الهدى، على بن الحسین (1431 ق). تفسیر الشریف المرتضى المسمىب: نفائس التأویل. [بی‌جا]: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
فخر رازى، محمد بن عمر (1420ق). التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب). چ 3. بیروت: دارإحیاء التراث العربی.
فراهیدى، خلیل بن احمد (1409ق). کتاب العین. چ 2. قم: [بی‌نا].
فیروزآبادى، محمد بن یعقوب (1415ق). القاموس المحیط. بیروت: [بی‌نا].
فیض‌کاشانى، محمد بن شاه‌مرتضى (1415ق). تفسیر الصافی. چ 2. تهران: مکتبةالصدر.
قرشى بنابى، علىاکبر (1375). تفسیر احسن الحدیث. چ 2. تهران: بنیاد بعثت.
قرطبى، محمد بن احمد (1364). الجامع لأحکام القرآن. تهران: ناصرخسرو.
قطب، سید (1425ق). فى ظلال القرآن. چ 35. بیروت: دارالشروق.
قونوى، اسماعیل بن محمد (1422ق). حاشیة القونوى على تفسیر الإمام البیضاوى و معه حاشیة ابن التمجید. بیروت: دارالکتب العلمیة.
کرمانى، محمود بن حمزه [بی‌تا]. اسرار التکرار فى القرآن. قاهره: دارالفضیلة.
ماتریدى، محمد بن محمد (1426ق). تأویلات أهل السنة. بیروت: دارالکتب العلمیة.
مجلسى، محمدباقر [بی‌تا]. بحار الانوار. بیروت: داراحیاء التراث العربی.
مراغى، احمدمصطفى (1412ق). تفسیر المراغى. بیروت: دارالفکر.
مرکز فرهنگ و معارف قرآن (1382). دایرة المعارف قرآن کریم. چ 3. قم: بوستان کتاب قم.
مصطفوى، حسن (1430ق). التحقیق فى کلمات القرآن الکریم. چ 3. بیروت: [بی‌نا].
مقاتل بن سلیمان (1423ق). تفسیر مقاتل بن سلیمان. بیروت: دارإحیاء التراث العربی.
مهائمى، على بن احمد (1403ق). تفسیر القرآن المسمى تبصیر الرحمن و تیسیر المنان. بیروت: عالم الکتب.
میبدى، احمد بن محمد (1371ق). کشف الاسرار و عدة الابرار (معروف به تفسیر خواجه عبدالله انصارى). چ 5. تهران: امیرکبیر.
نجارزادگان، فتح الله (1383). تفسیر تطبیقى. قم: مرکز جهانى علوم اسلامى.
هاشمى، احمد (1381). جواهر البلاغة. چ 5. قم: مرکز مدیریت حوزه علمیه قم.
واحدى، على بن احمد (1411ق). اسباب نزول القرآن. بیروت: دارالکتب العلمیة. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 363 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 263 |
||