آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شمارهها | 2,643 |
| تعداد مقالات | 37,367 |
| تعداد مشاهده مقاله | 18,602,976 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 8,496,217 |
بررسی سیره پیامبر (ص)در آغاز نبرد پیش از دعوت به اسلام و کیفیت استناد فقیهان فریقین به آن (مطالعه موردی: غزوه بنیمصطلق) | ||
| تاریخ اسلام | ||
| دوره 27، شماره 1، فروردین 1405، صفحه 95-122 اصل مقاله (696.31 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/hiq.2023.62940.2246 | ||
| نویسندگان | ||
| سید حسین فلاح زاده* 1؛ ابراهیم صالحی حاجی ابادی2 | ||
| 1دانشیار گروه تاریخ، دانشگاه باقرالعلوم(ع)،قم،ایران | ||
| 2دانش آموخته دکتری تاریخ اسلام، دانشگاه باقرالعلوم(ع)،قم،ایران | ||
| تاریخ دریافت: 25 خرداد 1404، تاریخ بازنگری: 20 شهریور 1404، تاریخ پذیرش: 27 آبان 1404 | ||
| چکیده | ||
| گزارشهای تاریخی گاه مستند برخی احکام فقهی قرار میگیرند. شیوۀ استناد فقیهان به این گزارشهای تاریخی، یکی از عرصههای نوپدید برای پژوهشهای تاریخی است. این پژوهش با هدف بررسی انتقادیِ کیفیت استناد فقیهان امامیه و اهلسنت به رویداد تاریخی غزوه در فرایند استنباط حکم فقهی «جواز حملۀ غافلگیرانه به دشمن» انجام شده است. این پژوهش با روش وصفی - تحلیلی و از طریق گردآوری کتابخانهای دادهها انجام شده است. در گام نخست، گزارشهای چگونگی آغاز غزوه بنیمصطلق از منابع اصلی سیره و تاریخ همچون المغازی واقدی، الطبقات ابنسعد، صحیح بخاری و منابع شیعی استخراج شد؛ سپس آرا و استدلالهای فقهی مبتنی بر این گزارشها از کتب فقهی فریقین مانند الام شافعی، المبسوط سرخسی، المبسوط و تهذیب الاحکام شیخ طوسی، تذکرة الفقهاء و جواهر الکلام علامه حلی، جمعآوری و محتوای آن به روش مقایسهای تحلیل شد. این تحلیل بر پایه ارزیابی اعتبار گزارشها با معیارهای تاریخنگارانه و سنجش سازگاری آنها با سیره کلی نبوی در باب جهاد انجام گرفته است. یافتههای این پژوهش نشان میدهد بیتوجهی فقیهان به تنوع گزارشهای تاریخی و استناد به یک دسته از گزارشها بدون اشاره به گزارش معارض آن یا بدون ذکر دلیل ترجیح یک گزارش بر دیگر گزارشها از یکسو و توجهنداشتن به سیره مستمره نبوی مبنی بر تقدم دعوت بر قتال از سوی دیگر، زمینهساز تجویز حمله غافلگیرانه از سوی برخی فقیهان شده است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| سیره پیامبر؛ غزوه بنیمصطلق؛ پیوند فقه و تاریخ؛ حمله غافلگیرانه؛ فقه جهاد | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Examining the Prophet’s Sīrah (Life and Conduct) Regarding the Initiation of Hostilities Prior to the Call to Islam and the Quality of Its Citation by Jurists of the Two Major Islamic Schools (A Case Study of the Campaign of Banu al-Muṣṭaliq) | ||
| نویسندگان [English] | ||
| hosssain fallahzade1؛ Ebrahim Salehi Hajiabadi2 | ||
| 1Associate Professor, Department of History, Baqir al-Olum University, Qom, Iran | ||
| 2PhD Graduate in Islamic History, Baqir al-Olum University, Qom, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| This article aims to conduct a critical, interdisciplinary (historical-jurisprudential) study of one of the prominent cases where the Prophetic Sīrah (life and conduct) is cited for the inference (istinbāṭ) of legal rulings (aḥkām). As a case study, this research examines the "Campaign (Ghazwa) of Banu al-Muṣṭaliq" and how Imāmī (Shi’a) and Sunnī jurists have cited this event to prove the "permissibility of launching a surprise attack against the enemy". The ultimate objective is to demonstrate the crucial point that an uncritical and selective reliance on a single historical report, without considering competing reports, evaluating their chain of transmission (isnad) and content (matn), and assessing it against the entirety of the Prophetic Sīrah, can lead to the inference of rulings that not only lack a solid historical foundation but may also conflict with the ethical and legal principles governing warfare in Islam. This research seeks to clarify a correct methodology for utilizing history in jurisprudential inference and derivation. The central question of this research has two levels: At the historical level: between the two conflicting reports concerning how the battle of Banu al-Muṣṭaliq began (the report of calling to Islam before battle and the report of a surprise attack), which is more credible and why? At the jurisprudential level: Assuming this conflict exists, on what methodological basis have a number of earlier and later Shīʿa and Sunnī jurists chosen only the report of the surprise attack and, based on it, derived the ruling of the permissibility (ibāḥa) (and in some cases, recommendation (istiḥbāb)) of a surprise attack – even without the need to re-issue a call to an enemy who had previously received the call to Islam? Is this derivation compatible with the principle of "prioritizing the call over fighting" (taqdīm al-daʿwah ʿalā al-qitāl), which is emphasized in other texts and the continuous (mustamirr) Prophetic Sīrah? This research employs a descriptive-analytical method, with data collected through library research. The methodological framework of the article combines analytical historiography and comparative jurisprudence (fiqh muqāran). The process was as follows: First, all reports concerning the nature of the commencement of the Banu al-Muṣṭaliq campaign were extracted from the most important historical, ḥadīth, and Sīrah sources of both schools, prioritizing early and primary sources. These were then organized into two completely distinct and contradictory categories. Second, through direct reference to jurisprudential and argumentative (istidlālī) works of both schools (from early to later jurisprudence), all instances of citing this campaign as proof for the permissibility of surprise attacks, along with the exact wording of the jurists' arguments, were collected and categorized. In the analysis phase, the article critically evaluates the historical reports internally, considering the preferences of specialized historians (such as al-Wāqidī and Ibn Saʿd). Subsequently, it conducts an external analysis, assessing each report against the definitive (qaṭʿī) Prophetic Sīrah in other events and general directives related to jihād (e.g., the command to Imam ʿAlī (AS) in Yemen and Khaybar, the prohibition of night raids (tabyīt), and the emphasis on an initial call). Finally, the jurists’ methods of argumentation are critiqued from the perspective of the principles of citing history in jurisprudence (e.g., addressing conflicting reports, rational reconciliation (jamʿ ʿaqlī), and recourse to external indications (qarāʾin khārijīyyah)). The significant findings of this research are: The existence of an evident and unresolved conflict at the historical core of the issue: Sources present two completely different "narrations" (riwāyāt) of how this campaign began; accepting one leads to opposing jurisprudential conclusions. The predominance of a selective and uncritical approach in jurisprudential citation: The results indicate that many of the jurists examined (from al-Shāfiʿī and al-Sarakhsī to Shaykh al-Ṭūsī, ʿAllāmah al-Ḥillī, and Ṣāḥib al-Jawāhir) merely relied on citing a specific historical statement ("that the Prophet (SAWA) raided Banu al-Muṣṭaliq..."), without: - Acknowledging the existence of a conflicting and stronger report (the report of the call). - Providing a clear reason for preferring their chosen report. - Critically examining the chain of transmission of the surprise attack report (which typically traces back to ʿAbd Allāh ibn ʿUmar). - Synthesizing this action with the Prophet's other actions in different campaigns. The preference for the "call" report from the perspective of specialized historiography: The investigation revealed that early, authoritative historians of the Sīrah, such as al-Wāqidī in al-Maghāzī and Ibn Saʿd in al-Ṭabaqāt, explicitly state that the report containing the call is more firmly established and credible. This preference historically weakens the foundation of the jurists’ argument. The conflict between the surprise attack report and the totality of Prophetic Sīrah: By presenting multiple pieces of evidence from the sources of both schools (the ḥadīth of Yemen, the prohibition of night raids, the statement of Ibn ʿAbbās, etc.), this research clearly demonstrates that a general and emphasized principle in the Prophetic jihādī Sīrah is the "call to Islam before the commencement of armed conflict". The action attributed in the second report, if accepted, appears to be a singular exception requiring special justification, not a rule-establishing (qāʿidah-sāz) proposition. Jurisprudential-ethical implications: The implication of this jurisprudential derivation could potentially justify indiscriminate attacks and disregard for the opportunity to issue the call and complete the proof (ithmām al-ḥujjah), which conflicts with the spirit of Islamic teachings regarding the protection of non-combatants and the ethics of war. This research concludes that the derivation of the "permissibility of surprise attack" based on the Prophet's conduct in the Banu al-Muṣṭaliq campaign rests on a weak foundation. This weakness stems not from the absolute invalidity of the Sīrah as a source of jurisprudence, but rather from deficiencies in the methodology employed to utilize it. The article demonstrates that the jurists in question fell into the trap of viewing history through a single narrative and neglected comparative and comprehensive analysis. Correct jurisprudential derivation in such cases requires following logical steps: first, compiling all relevant historical reports and evaluating the credibility of each according to historical and ḥadīth criteria. Second, synthesizing these reports with other Sīrah evidence on the subject to discover the general rule (qāʿidah kulliyyah). Third, in cases of conflict, providing a reasonable justification for preferring one report or specifying (takhṣīṣ) the general rule. In the issue of surprise attacks, this process appears not to have been properly followed, resulting in a fatwā issued on the basis of the weaker report. This research emphasizes the necessity of a critical re-reading of such historical citations in jurisprudence and paying greater attention to the principles of historical criticism and Sīrah studies within the process of deriving legal rulings. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Prophetic Sīrah (Life and Conduct), Campaign of Banu al-Muṣṭaliq, Integration of Jurisprudence and History, Surprise Attack, Jurisprudence of Jihād | ||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم
ابنابیشیبة، عبدالله (1409ق). المصنف فی الاحادیث و الآثار. تحقیق: سعید اللحام. بیروت: دارالفکر.
ابنابیعاصم، الضحاک (1411ق). الآحاد و المثانی. تحقیق: باسم فیصل احمد الجوایرة. الریاض: دارالدّرایة.
ابنابیجمهور، محمد (1403ق). عوالی اللئالی العزیزیة فی الاحادیث الدینیة. تحقیق: مجتبی عراقی. قم: سیدالشهداء.
ابناثیر، مجدالدین (1364). النّهایة فی غریب الحدیث و الأثر. تحقیق: محمود محمد طناحی. چ 4. قم: اسماعیلیان.
ابنبطریق، یحیی (1407ق). عمدة عیون صحاح الاخبار فی مناقب امام الابرار. قم: النشر الاسلامی.
ابنجارود، عبدالله (1408ق). المنتقی من السنن المسندة عن رسولالله 9. تحقیق: عبدالله عمر بارودی. بیروت: دارالجنان.
ابنحبان، علی (1414ق). صحیح ابنحبان. تحقیق: شعیب الارنووط. چ 2. بیروت: مؤسسة الرّسالة.
ابنحبان، محمد (1393ق). الثقات. حیدرآباد: مؤسسة الکتب الثقافیة.
ابنحجر، احمد بن علی [بیتا]. فتح الباری، شرح صحیح البخاری. چ13. بیروت: دارالمعرفة.
ابنحنبل، احمد [بیتا]. مسند احمد. بیروت: دارصادر.
ابنسعد، محمد (1401ق). غزوات الرسول و سرایاه. مقدمۀ احمد عبدالغفور. بیروت: داربیروت للطباعة و النشر.
ابنسعد، محمد [بیتا]. الطبقات الکبری. بیروت: دارصادر.
ابنسلیمان کوفی، محمد (1412ق). مناقب الامام امیرالمؤمنین. تحقیق: محمدباقر محمودی. قم: مجمع احیاء الثقافة.
ابنسید، محمد بن عبدالله (1406ق). السیرة النبویة المسمی بعیون الاثر فی فنون المغازی و الشمائل و السیر. بیروت: مؤسسة عزالدین.
ابنطاووس، علی (1416ق). الاقبال بالأعمال الحسنة. تحقیق: جواد قیومی. قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
ابنعبدالله، یوسف (ابنعبدالبر) (2000م). الاستذکار. تحقیق: سالم محمدعطا و محمدعلی معوض. بیروت: دارالکتب العلمیّة.
ابنعربی، محمد [بیتا]. احکام القرآن. بیروت: دارالفکر.
ابنعساکر، علی (1415ق). تاریخ مدینه دمشق. تحقیق: علی شیری. بیروت: دارالفکر.
ابنقدامه، عبدالله [بیتا]. المغنی. بیروت: دارالکتاب العربی.
ابنکثیر، اسماعیل (1420ق). السیرة النبویة. تحقیق: محمد المعتصم. چ 2. بیروت: دارالکتاب العربی.
ابنمنظور، محمد بن مکرم (1405ق). لسان العرب. [بیجا]: نشر ادب الحوزه.
ابننجیم مصری، عبدالله بن احمد (1418ق). البحر الرائق. تحقیق: زکریا عمیرات. بیروت: منشورات محمدعلی بیضون.
ابویعلی موصلی، احمد بن علی [بیتا]. مسند ابییعلی، تحقیق: حسین سلیم اسد. چ 2. [بیجا]: دارالمأمون للتراث.
احمدی میانجی، علی (1422ق). الاسیر فی الاسلام. چ 2. قم: مؤسسة النشر الاسلامی.
بخاری، محمد بن اسماعیل (1401ق). صحیح بخاری. بیروت: دارالفکر.
بخاری، محمد بن اسماعیل [بیتا]. التاریخ الکبیر.ترکیا: المکتبة الاسلامیة.
بغوی، حسین بن مسعود [بیتا]. معالم التنزیل فی تفسیر القرآن. تحقیق: خالد عبدالرحمن العک. بیروت: دارالمعرفة.
بیان، حسن (1399). اصول و قواعد اساسی رزم. تهران: دانشگاه افسری امام حسین.
بیهقی، احمد بن حسین [بیتا]. السنن الکبری. [بیجا]: دارالفکر.
بیهقی، احمد بن حسین [بیتا]. دلائل النبوة و معرفة احوال صاحب الشریعة. تحقیق: ابوعبدالرحمن مساعد. [بیجا]: دارالعاصمة.
پیرزادفرد، قدرتالله (1384). «اصول جنگ و ارتباط آن در عملیات ویژه و مشترک». فصلنامه علوم و فنون نظامی، ش ۴، ص۱۳۷ - ۱۴۹.
جوهری، اسماعیل بن حماد (1407ق). الصحاح. تحقیق: احمد عبدالغفور العطار. چ 4. بیروت: دارالعلم للملایین.
حاکم نیشابوری، محمد بن عبدالله (1400ق). معرفة علوم الحدیث. تحقیق: لجنة احیاء التراث العربی. چ 4. بیروت: منشورات دارالآفاق الحدیث.
حاکم نیشابوری، محمد بن عبدالله [بیتا]. المستدرک علی الصحیحین. تحقیق: یوسف عبدالرحمن. بیروت: دارالمعرفة.
حر عاملی، محمد (1414ق). وسائل الشیعة. تحقیق: مؤسسة آلالبیت. قم: مؤسسة آلالبیت.
دارمی، عبدالله بن الرحمن (1349ق). سنن الدارمی. دمشق: مطبعة الاعتدال.
دهخدا، علیاکبر (1376). لغتنامه. تهران: دانشگاه تهران.
ذهبی، محمد بن احمد (1422ق). تاریخ الاسلام. تحقیق: عمر عبدالسلام. چ 3. بیروت: دارالکتاب العربی.
راوندی، فضلالله [بیتا]. النوادر. تحقیق: سعیدرضا علیعسکری. قم: دارالحدیث.
زبیدی، محمدمرتضی (1414ق). تاج العروس من جواهر القاموس. تحقیق: علی شیری. بیروت: دارالفکر.
سرخسی، محمد (1406ق). المبسوط. بیروت: دارالمعرفة.
سرخسی، محمد (1960م). شرح السیر الکبیر. تحقیق: صلاحالدین منجد. [بیجا]: مطبعة مصر.
سعدی، ابوحبیب (1408ق). القاموس الفقهی. چ 2. دمشق: دارالفکر.
شافعی، محمد بن ادریس (1403ق). الام. بیروت: دارالفکر.
شافعی، محمد بن ادریس [بیتا]. الرسالة. تحقیق: احمد محمد شاکر. بیروت: المکتبة العلمیة.
شافعی، محمد بن ادریس [بیتا]. المسند. بیروت: دارالکتب العلمیة.
شربینی، محمد (1377ق). مغنی المحتاج. بیروت: داراحیاء التراث العربی.
شوکانی، محمد (1973م). نیل الاوطار من احادیث سید الاخیار. بیروت: دارالجلیل.
شهید ثانی، زینالدین عاملی (1395ق). الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة. چ 2. قم: انتشارات علمیة.
شیخ طوسی، محمد (1365). تهذیب الأحکام فی شرح المقنعة للشیخ المفید. تحقیق: حسن موسوی. چ 4. طهران: دارالکتب الاسلامیة.
شیخ طوسی، محمد (1388ق). المبسوط فی فقه الإمامیة. تحقیق: محمدباقر بهبودی. طهران: المکتبة المرتضویة.
شیخ طوسی، محمد [بیتا]. الرسائل العشر. قم: مؤسسة النشر الاسلامی.
شیخ نجفی، محمدحسن (1366). جواهر الکلام. تحقیق: محمود قوچانی. چ 2. طهران: دارالکتبالاسلامیة.
صالحی شامی، محمد بن یوسف (1414ق). سبل الهدی و الرشاد فی سیرة خیر العباد. تحقیق: عادل احمد، بیروت: دارالکتب العلمیة.
طباطبائی، علی (1412ق). ریاض المسائل. قم: مؤسسة النشر الاسلامی التابعة لجماعة المدرسین بقم المشرفه.
طبرانی، سلیمان بن احمد (1405ق). المعجم الکبیر تحقیق: حمدی عبدالمجید. چ 2. بیروت: داراحیاء التراث العربی.
طبرانی، سلیمان بن احمد [بیتا]. المعجم الاوسط. تحقیق: ابراهیم حسینی. [بیجا]: دارالحرمین.
طحاوی، احمد بن محمد (1415ق). شرح معانی الآثار. تحقیق: محمد زهری النجار. چ 3. [بیجا]: دارالکتب العلمیة.
طریحی، فخرالدین (1408ق). مجمع البحرین. تحقیق: احمد حسینی. [بیجا]: مکتب النشر الثقافة الاسلامیة.
علامه حلی، حسن بن یوسف (1414ق). تذکرة الفقها. تحقیق: مؤسسة آل البیت. قم: مؤسسة آل البیت.
علامه حلی، حسن بن یوسف (1418ق). مختلف الشّیعة. تحقیق: مؤسسة النّشر الاسلامی. قم: مؤسسة النّشر الاسلامی.
علامه حلی، حسن بن یوسف [بیتا]. منتهی المطلب. چاپ سنگی. [بیجا]: [بینا].
عمید، حسن [بیتا]. فرهنگ فارسی. تهران: امیرکبیر.
العینی، محمود [بیتا]. عمدة القاری. بیروت: داراحیاء التراث العربی.
فیروزی، سعید؛ حسینی هدایتالله (1399). «بررسی اهمیت اصل غافلگیری در جنگهای پیامبر اکرم 9 و کاربرد آن در عصر حاضر». دوفصلنامه پژوهشهای علوم نظامی دانشگاه افسری و تربیت پاسداری امام حسین(ع)، ش۲، ص۱۸۱ - ۲۱۱.
قلیزاده، احمد (1379). واژهشناسی اصطلاحات اصول فقه. تهران: بنیاد پژوهشهای علمی فرهنگی نورالضیاء.
کحلانی، محمد بن اسماعیل (1379ق). سبل السلام. تحقیق: محمدعبدالعزیز. چ 4. مصر: شرکة مکتبة مصطفی البابی.
کلینی، محمد بن یعقوب (1363). الکافی. تعلیق: علیاکبر غفاری. [بیجا]: دارالکتب الاسلامیة.
مرکز المعجم الفقهی، [بیتا]. المصطلحات. [بیجا]: [بینا].
مروارید، علیاصغر (1410ق). الینابیع الفقهیة. بیروت: دارالثراث.
المروزی، إسحاق بن ابراهیم (1412ق). مسند ابن راهویه. تحقیق: حسین برد البلوسی. المدینه المنوره: مکتبه الایمان.
المزنی، اسماعیل [بیتا]. مختصر المزنی. بیروت: دارالمعرفة للطباعة و النشر.
مطهری، مرتضی (1381). سیری در سیره نبوی. تهران: صدرا.
مقریزی، احمد بن علی (1420ق). امتاع الاسماع بالنبی من الاحوال و الاموال و الحفدة و المتاع. تحقیق: محمد عبدالحمید. بیروت: دارالکتب العلمیة.
منتظری، حسینعلی (1408ق). ولایة الفقیه و فقه الدولة الاسلامیة. قم: المرکز العالمی للدراسات الاسلامیة.
نسائی، احمد بن شعیب (1411ق). السنن الکبری. تحقیق: عبدالغفار سلیمان. بیروت: دارالکتب العلمیة.
نعمان، مغربی (1383ق). دعائم الاسلام. تحقیق: آصف بن علی. قاهره: دارالمعارف.
نوری، حسین (1408ق). مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل. تحقیق: مؤسسة آلالبیت. چ 2. بیروت: مؤسسة آلالبیت.
نووی، یحیی بن شرف [بیتا]. المجموع فی شرح المهذب. [بیجا]: دارالفکر.
نویری، احمد [بیتا]. نهایة الأرب فی فنون الأدب. قاهرة: وزارة الثقافة و الإرشاد.
واقدی، محمد بن عمر (1405ق). المغازی. تحقیق: مارسدن جونس. [بیجا]: نشر دانش اسلامی.
هیثمی، علی (1408ق). مجمع الزوائد و منبع الفوائد. بیروت: دارالکتب العلمیّة. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 2 |
||