آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شماره‌ها | 2,673 |
| تعداد مقالات | 37,761 |
| تعداد مشاهده مقاله | 20,582,060 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,611,162 |
سیر تحولات منصب عرافت از جاهلیت تا سال 61 قمری | ||
| تاریخ اسلام | ||
| دوره 27، شماره 1، فروردین 1405، صفحه 215-246 اصل مقاله (734.26 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/hiq.2023.48828.2281 | ||
| نویسندگان | ||
| زهرا قربانی زاده* 1؛ علی بهرامی2؛ فرزانه حکیم زاده3 | ||
| 1دانش پژوه سطح چهار تاریخ و سیره پیامبر اعظم(ص)، پژوهشگر پژوهشگاه جامعه الزهرا سلام الله علیها،قم، ایران | ||
| 2دانش پژوه سطح چهار فقه و اصول،حوزه علمیه،قم،ایران | ||
| 3سطح چهار سیره اهل بیت علیهم السلام،مدیر گروه تاریخ جامعه الزهراسلام الله علیها،قم ایران | ||
| تاریخ دریافت: 08 مرداد 1401، تاریخ بازنگری: 01 آبان 1401، تاریخ پذیرش: 27 دی 1401 | ||
| چکیده | ||
| رسول خدا (ص) پس از ورود به مدینه، مناصب قبیله‌ای را به مدیریت‌هایی متناسب با ساختار جدید با تغییراتی تنظیم یا امضا کرد. «عرافت» یکی از این منصب‌ها بود که کارگزار آن «عریف» نامیده می‌شد. «عریف» واسطۀ برخی امور بین حکومت و گروهی از مردم بود. این نوشتار سیر تحولات منصب عرافت از جاهلیت تا سال 61 هجری را به روش توصیفی - تحلیلی بررسی می‌کند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد رسول خدا (ص) در انتخاب عریفان از افرادی آگاه، متدین و متعهد در مدیریت جامعه به‌ویژه بُعد اجتماعی استفاده می‌کردند. بعد از رحلت ایشان، عرافت در نظام اداری توسعه یافت و کاربرد آن در بُعد نظامی و امنیتی بیشتر شد. ملاک انتخاب عریفان در این دوران، وفاداری آنان به والیان و توجه‌نداشتن به مقبولیت آنها میان زیردستان بود. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| عصر نبوی؛ عرافت؛ عریف؛ عصر جاهلی؛ نظام اداری صدر اسلام | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| The Evolution of the Office of ʿIrāfah (Chiefship) from the Pre-Islamic Period (Jāhiliyyah) to the Year 61 AH | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Zahra Ghorbanizadeh1؛ Ali Bahrami2؛ Farzaneh Hakimzadeh3 | ||
| 1Level Four (Advanced Level) Researcher in the History and Sīrah of the Holy Prophet (SAWA), Researcher at the Research Institute of Jami'at al-Zahra (Islamic Seminary for Women), Qom, Iran | ||
| 2Level Four (Advanced Level) Student in Jurisprudence and Legal Theory (Fiqh and Uṣūl), Islamic Seminary, Qom, Iran | ||
| 3Level Four (Advanced Level) Graduate in the Sīrah of the Ahl al-Bayt (AS), Director of the History Department, Jami'at al-Zahra (Islamic Seminary for Women), Qom, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| Studying the administrative and managerial structures of early Islamic history is impossible without a precise understanding of the offices and officials who served as intermediaries between the government and society. One of the most significant of these offices is ʿIrāfah (chieftainship or headmanship), a position rooted in the tribal system of pre-Islamic Arabia. With the advent of Islam, this office was not abolished but rather redefined in a new form and transformed into one of the pillars of the administrative, social, and military system of Islamic society. During the first sixty years of the Hijra (722-782 CE), concurrent with political transformations, the expansion of Islamic territories, and the changing nature of governance, the office of ʿIrāfah underwent profound conceptual, functional, and structural changes—changes that reflect the overall trajectory of the Islamic state's evolution from a religio-social polity into a centralized, security-oriented structure. The central problem addressed by this research is: what position did the office of ʿIrāfah hold within the Islamic administrative system from the Jāhiliyyah period until 61 AH, and how did it transform from a tribal position with limited functions into an effective institution in social, military, and security management? The core question is: under the influence of what factors did this evolution occur, and what were its consequences for the political and social developments of early Islam, particularly in the events leading up to ʿĀshūrāʾ? Despite the role of ʿurafāʾ (sing. ʿarīf) in organizing tribes, managing military forces, distributing financial resources, and exercising social control, no comprehensive and independent study has yet focused specifically on the historical development of this office. Existing sources have mostly referred to it sporadically within the context of jurisprudential, ḥadīth, or historical discussions. This research gap underscores the necessity for a systematic and analytical study of the evolution of the ʿIrāfah office. The main objective of this article is to elucidate the historical trajectory of the ʿIrāfah office from the Jāhiliyyah period to 61 AH and to analyze its position within the administrative and military system of Islam. The secondary objectives are: a precise conceptualization of the terms ʿarīf and naqīb; examining the place of ʿIrāfah in the tribal structure of the Jāhiliyyah; analyzing the functions of this office during the Prophetic era; explaining its expansion and institutionalization during the period of the early Caliphs; and finally, investigating the security and political role of the ʿurafāʾ during the Umayyad period, especially in Kufa and Basra.This research employs a descriptive-analytical method. Data were collected by gathering and analyzing early and later historical, lexical, ḥadīth, and jurisprudential sources. First, the concepts of ʿarīf and naqīb were examined lexically and terminologically, and the distinction and relationship between these two offices were clarified. Subsequently, the evolution of ʿIrāfah was analyzed comparatively across four historical periods: Jāhiliyyah, the Prophetic era, the period of the early Caliphs, and the Umayyad period up to 61 AH. The research findings indicate that ʿIrāfah held an established position in the Jāhiliyyah, where ʿurafāʾ served as middle-level functionaries responsible for social management, overseeing tribe members, and playing a role in the military organization. With the advent of Islam, the Prophet (SAWA) redefined this office based on religious, ethical, and individual merit criteria while preserving its overall structure. In the Prophetic era, ʿIrāfah acquired a multidimensional role and was organized across social, financial, and military domains. The appointment of an ʿarīf for each group of ten men during the Battle of Khaybar is a clear example of the systematic function of this office. During this period, the ʿarīf served as a trustworthy intermediary between the people and the government, with faith, justice, and trustworthiness as the primary criteria for selection. After the Prophet's death and with the expansion of conquests, the office of ʿIrāfah experienced quantitative and qualitative development. In new administrative systems such as the Aʿshār and Asbāʿ, the ʿurafāʾ were responsible for organizing military forces, registering the names of fighters, distributing stipends (ʿaṭāʾ), and managing the financial affairs of tribes. These developments indicate the elevation of the ʿarīf's administrative status and his transformation into a cornerstone of the Islamic state's military and financial management. During the caliphate of Imam ʿAlī (AS) (36-40 AH), this office was retained, with particular emphasis on moral integrity and social justice. The ʿurafāʾ played an active role in distributing public treasury funds (bayt al-māl) and social supervision, although warnings were issued regarding the ethical dangers inherent in this office. During the Umayyad period, especially following the administrative reforms of Ziyād ibn Abīhi and ʿUbayd Allāh ibn Ziyād, the nature of the ʿIrāfah office was transformed, with its security and political functions overshadowing all others. In this period, ʿurafāʾ were appointed directly by the governors and, rather than serving as representatives of their tribes, became instruments of state control over society. The role of the ʿurafāʾ in identifying opponents, suppressing the movement of Muslim ibn ʿAqīl, and the consequent inability of Kufan society to support the uprising of Imam Ḥusayn (AS) demonstrates the profound impact of this office on the political developments leading to the event of ʿĀshūrāʾ. In sum, the office of ʿIrāfah underwent a fundamental transformation across three dimensions: conceptual, functional, and structural. It evolved from an informal, tribal position with limited social and military duties into a formal, multifaceted office dependent on the central government. In this process, the ʿarīf, who in the Jāhiliyyah was an overseer of internal tribal affairs, was redefined in the Prophetic era based on religious and ethical criteria, assuming the role of a just intermediary between people and government. However, in the Umayyad period, it acquired a politico-security character. Concurrently, the gradual expansion of responsibilities and the elevation of the ʿarīf's administrative status provide a clear reflection of the broader transformations in the structure of power and the administrative system in early Islam. | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| Prophetic Era, ʿIrāfah (Chieftainship), ʿArīf (Chief/Headman), Jāhiliyyah (Pre-Islamic Era), Administrative System of Early Islam | ||
| مراجع | ||
|
ابن‌ابی‌الحدید، عبدالحمید بن هبة‌الله [بی‌تا]. شرح نهج‌البلاغة. قم: مکتبة آیت‌الله المرعشی النجفی.
ابن‌اثیر، عزالدین (1385). الکامل فی التاریخ. بیروت: دارصادر.
ابن‌اثیر، عزالدین (1409ق). اسد الغابة فی معرفة الصحابة. بیروت: دارالفکر.
ابن‌اثیر، مجدالدین (1367). النهایة فی غریب الحدیث و الأثر. چ 4. قم: اسماعیلیان.
ابن‌‌بابویه، محمد بن علی (۱۳۸۲). الخصال. قم: نسیم کوثر.
ابن‌‌بابویه، محمد بن علی (1406ق). عقاب الأعمال. قم: دارالشریف الرضی للنشر.
ابن‌حیون، نعمان بن محمد [بی‌تا]. دعائم الاسلام. قم:مؤسسه آل‌البیت لاحیاء التراث.
ابن‌درید، محمد بن حسن (1988م). جمهرة اللغه. بیروت: دارالعلم للملایین.
ابن‌سعد، محمد بن سعد (1410ق). الطبقات الکبرى. تحقیق: محمد عبدالقادر عطا. بیروت: دارالکتب العلمیة.
ابن‌شبه نمیری، عمر بن شبه (1380). تاریخ المدینه. تهران: مشعر.
ابن‌عبدالبر، ابوعمر یوسف بن عبدالله بن محمد (1412ق). الاستیعاب فى معرفة الأصحاب. تحقیق: علی‌محمد البجاوى. بیروت: دارالجیل.
ابن‌عساکر، ابوالقاسم علی بن حسن [بی‌تا]. ترجمه الامام علی (ع). تحقیق: محمدباقر محمودی. بیروت: دارالتعاریف للمطبوعات.
ابن‌قدامه، عبدالله بن محمد مقدسی (1391). الاستبصار فی نسب الصحابه من الانصار. تحقیق: علی یوسف نویهض. بیروت: [بی‌نا].
ابن‌منظور، محمد بن مکرم (1414ق). لسان العرب. چ 3. بیروت: دارصادر.
ابن‌هشام، عبدالملک الحمیرى [بی‌تا]. السیرة النبویة. تحقیق: مصطفى السقا و ابراهیم الأبیارى و عبدالحفیظ شلبى. بیروت: دارالمعرفة.
ابوداود، سلیمان بن اشعث (1418ق). سنن ابی‌داود. بیروت: دارابن‌حزم.
ابوعبید، قاسم ابن سلام [بی‌تا]. الغریب المصنف. بغداد: بیت‌الحکمه.
احمدى میانجى، على (1381). اطلاعات و تحقیقات در اسلام. چ 2. تهران: نشر دادگستر.
باجی، سلیمان بن خلف (1332). المنتقى شرح الموطا. مصر: مطبعة السعادة - بجوار محافظة مصر.
بخاری الجعفی، محمد بن إسماعیل (1422ق). صحیح البخاری. بیروت: دارطوق النجاة.
بدرالعینی، محمود بن احمد (1421ق). عمدة القاری شرح صحیح البخاری. مصحح: عبدالله محمود عمر. بیروت: دارالکتب العلمیة.
بلاذرى، احمد بن یحیى بن جابر (1417ق). جمل من انساب الأشراف. تحقیق: سهیل زکار و ریاض زرکلى. بیروت: دارالفکر.
جنابی، خالد جاسم (1986م). تنظیمات الجیش العربی الإسلامی فی العصر الأموی. عراق: دارالشؤون الثقافیة العامة.
جواد، علی (1423ق). المفصل فی تاریخ العرب قبل از اسلام. چ 2. بغداد: جامعه بغداد.
حلی، ابومنصور جمال‌الدین (1414ق). تذکرة الفقهاء. قم: مؤسسه آل‌البیت.
حمیدالله، محمد (1366). اولین قانون اساسی مکتوب در جهان: سندی مهم از دوران رسالت حضرت پیامبر (ص). ترجمه: سیدغلامرضا سعیدی. تهران: بعثت.
حنبل، ابوعبدالله أحمد ان محمد (1421ق). مسند. بیروت: مؤسسة الرسالة.
دینورى، ابوحنیفه احمد بن داود (1368). الأخبار الطوال. تحقیق: عبدالمنعم عامر. مراجعه: جمال‌الدین شیال. قم: منشورات الرضى.
ذهبى، شمس‌الدین محمد بن احمد (1413ق). تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الأعلام. تحقیق: عمر عبدالسلام تدمرى. چ 3. بیروت: دارالکتاب العربى.
راغب الأصفهانى، ابوالقاسم الحسین بن محمد (1412ق). المفردات فی غریب القرآن. بیروت: دارالقلم، الدارالشامیة.
رشیدرضا، محمد (1990م). تفسیر المنار. قاهره: الهیئة المصریة العامة للکتاب.
زبیدی، محمّد بن محمّد بن عبدالرزّاق الحسینی [بی‌تا]. تاج العروس. [بی‌جا]: دارالهدایة.
زبیدی، محمدحسین (2019م). الحیاة الاجتماعیة و الاقتصادیة فی الکوفة فی القرن الاوّل الهجری. بغداد: بیت الحکمة.
زمخشری، ابوالقاسم (1419ق). اساس البلاغه. بیروت: دارالکتب العلمیة.
زیدان، جرجی (1372). تاریخ تمدن اسلامی. مترجم: علی جواهرکلام. چ 7. تهران: امیرکبیر.
سالم، عبدالعزیز (1380). تاریخ عرب قبل از اسلام. مترجم: باقر صدری‌نیا. تهران: علمی و فرهنگی.
شرتونی، سعید (1403ق). أقرب الموارد فی فصح العربیة و الشوارد. قم: مکتبة آیت‌الله المرعشی النجفی.
صفری فروشانی، نعمت‌الله (1391). کوفه از آغاز تا عاشورا. تهران: نشر مشعر.
طبرسی، فضل بن حسن (1367). مجمع البیان فی التفسیر القرآن. بیروت: دارالمعرفة.
طبری، محمد بن جریر (1387). تاریخ الأمم و الملوک. تحقیق: محمد ابوالفضل ابراهیم. چ 3. بیروت: دارالتراث.
طبری، محمد بن جریر [بی‌تا]. تفسیر الطبری جامع البیان. [بی‌تا]. دارهجر.
طراد، مجید [بی‌تا]. المعجم المفصل فی المترادفات فی اللغة العربیة. بیروت: دارالکتب العلمیه.
طریحی، فخرالدین بن محمد (۱۳۷۵). مجمع البحرین. محقق: احمد حسینی اشکوری. تهران: مکتبه المرتضویه.
طوسی، محمد بن حسن کشفی (1387). المسبوط فی فقه الإمامیة. تحقیق: محمدتقی بهبودی، تهران: مکتبه المرتضویه.
عاملی، سیدجعفر مرتضی (1426ق). الصحیح من سیرة النبی الاعظم. قم: مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث.
عاملی، محمد بن حسن (1416ق). وسائل الشیعه. چ 3. قم: مؤسسة آل‌البیت (ع) لإحیاء التراث.
عبدالرئوف، عون (1961م). الفن الحربی فی صدر الإسلام. مصر: دارالمعارف.
عبدالعزیز، عبدالله بن ادریس (1392). جامعه مدینه در عصر نبوی. مترجم: شهلا بختیاری. چ 3. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
عبدالعزیز، مصطفی؛ و دیگران (1414ق). المکنز العربی المعاصر. بیروت: مکتبه لبنان ناشرون.
عبدالمنعم، محمود عبدالرحمن (1419ق). معجم المصطلحات و الألفاظ الفقهیة. قاهره: دارالفضیلة.
عسقلانی، ابن‌حجر (1328). الاصابه فی تمییز الصحابه. قاهره: مکتبة السعادة.
عسقلانی، ابن‌حجر (1379). فتح الباری شرح صحیح البخاری. بیروت: دارالمعرفة.
العلی، احمد صالح (1384). مهاجرت قبایل عربی در صدر اسلام. تهران: سمت.
العلی، احمد صالح (1391). دولت رسول خدا (ص). ترجمه: هادی انصاری. چ 2. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
العلی، احمد صالح (1953م). التنظیمات الاجتماعی و الاقتصادی فی بصره در قرن اول هجری. بغداد: المعارف.
فراهیدی، خلیل ابن احمد (1409ق). العین، قم: مؤسسة دارالهجرة.
فسوی، ابویوسف یعقوب بن سفیان (1401ق). المعرفة و التاریخ. تحقیق: اکرم ضیاء‌العمرى. چ 2. بیروت: مؤسسة الرسالة.
قائدان، اصغر (1380). «اصول و مبانی سازماندهی نظامی در تاریخ اسلام و تحولات آن». استاد راهنما: صادق آئینه‌وند. تهران: تربیت مدرس.
قمى،شیخ عباس [بی‌تا]. نفس المهموم. نجف: المکتبة الحیدریة.
کتانی، عبدالحی [بی‌تا]. التراتیب الاداریه (نظام الحکومه النبویه). بیروت: دارالکتاب العربی.
کلینی، محمد بن یعقوب (1387). الکافی. چ 2. تهران: جهان آرامکان.
کشى،محمد بن عمر (1348). رجال الکشی. مشهد: دانشگاه مشهد.
مجلسی، محمدباقر [بی‌تا]. بحار الانوار. بیروت: داراحیاء التراث العربی.
محمودی، ضیاءالدین (1423ق). الاُصول الستّة عشر. محقق: نعمت‌الله جلیلی. قم: مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث.
مصطفى، إبراهیم؛ و دیگران [بی‌تا]. المعجم الوسیط. [بی‌جا]: دارالدعوة.
معلوف، لویس (2000م). المنجد فی اللغة العربیة المعاصرة. بیروت: دارالمشرق.
منتظری، حسینعلی (۱۴۰۹ق). مبانی فقهی حکومت اسلامی. مترجم: محمود صلواتی. قم: کیهان.
المنقرى، نصر بن مزاحم (1382). وقعة صفین. تحقیق: عبدالسلام محمد هارون. چ 3. القاهرة: المؤسسة العربیة الحدیثة.
مونتگمری، وات [بی‌تا]. محمد فی المدینه. بیروت: تعریب برکات.
نیشابوری، مسلم بن حجاج [بی‌تا]. صحیح مسلم. بیروت: دارإحیاء التراث العربی.
واقدی، محمد بن عمر (1409ق). المغازى. تحقیق: مارسدن جونس. چ 3. بیروت: مؤسسة الأعلمى.
وکیع الضبی، محمد بن خلف (1366). اخبار القضاة. بیروت: المکتبة التجاریة الکبرى. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 244 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 281 |
||