آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شمارهها | 2,644 |
| تعداد مقالات | 37,369 |
| تعداد مشاهده مقاله | 18,681,417 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 8,524,407 |
بایسته های اخلاقِ کاربردیِ حکمرانی اسلامی در مناسبات خانواده | ||
| فصلنامه علمی - پژوهشی مطالعات اخلاق کاربردی | ||
| دوره 22، شماره 1 - شماره پیاپی 83، تیر 1405، صفحه 78-113 اصل مقاله (731.6 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/jare.2026.73493.2113 | ||
| نویسنده | ||
| عبدالرسول احمدیان* | ||
| دکتری فقه و حقوق اسلامی، عضو هیئت علمی دانشگاه باقرآلعلوم | ||
| تاریخ دریافت: 09 آذر 1404، تاریخ بازنگری: 04 اسفند 1404، تاریخ پذیرش: 06 اسفند 1404 | ||
| چکیده | ||
| حکمرانی اسلامی، برخلاف بسیاری از نظامهای مبتنیبر قانونگرایی صرف، بر تلفیق اصول اخلاقی با سازوکارهای حکومتی تأکید دارد؛ بهویژه در حوزهٔ خانواده که نهادی ارزشمحور و اخلاقمدار تلقی میشود. گزارههای اخلاقی، قضایایی هستند که ابعاد وجودی انسان را در ارتباط با مفاهیم «خوب»، «بد»، «باید»، «نباید»، «درست»، «نادرست» و «وظیفه یا مسئولیت» تبیین میکنند و همچون روحی در کالبد حکمرانی اسلامی جریان دارند. این پژوهش با روش اسنادی، به بررسی این پرسش پرداخته است که: «حکمرانی اسلامی بر کدام گزارههای اخلاقی در تعاملات خانوادگی تأکید دارد؟» یافتهها نشان میدهد که حکمرانی اسلامی در سه سطح اصلی به اخلاق کاربردی توجه دارد: 1) گزارههای زمینهساز که ناظر به تربیت اخلاقی کارگزاران و شهرونداناند؛ 2) گزارههای منظومهٔ خانواده که بر روابط درونخانوادگی مانند تعاملات زوجین و والدینی تمرکز دارند و 3) گزارههای مرتبط با تعاملات حاکمیت و خانواده که راهبردهای اخلاقی در سیاستگذاری و حمایت از خانواده را شامل میشوند. این سه سطح در کنار یکدیگر، منشور اخلاقی حکمرانی اسلامی در حوزهٔ خانواده را شکل میدهند و در منابع دینی دارای شواهد و مصادیق متعدد هستند. تلفیق این سطوح در قالب یک نظام یکپارچه، شرط تحقق خانوادهای پایدار در جامعهٔ اسلامی است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| حکمرانی اسلامی؛ خانواده؛ اخلاق کاربردی؛ بایستههای حکمرانی؛ تعامل حاکمیت و خانواده | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| The Ethical Imperatives of Applied Islamic Governance in Family Relations | ||
| چکیده [English] | ||
| Islamic governance, unlike many systems based solely on legalism, emphasizes the integration of ethical principles with administrative and governmental mechanisms—particularly in the domain of the family, which is regarded as a value‑oriented and morally grounded institution. Ethical propositions are statements that define the existential dimensions of human beings in relation to the notions of “good,” “evil,” “ought,” “ought not,” “right,” “wrong,” and “duty or responsibility.” These propositions operate as the very spirit running through the structure of Islamic governance. This study, using a documentary (literature‑based) method, investigates the question: “Which ethical propositions does Islamic governance emphasize in family interactions?” Findings indicate that Islamic governance pays attention to practical ethics at three main levels: Foundational propositions, which concern the moral training of both officials and citizens; Family‑system propositions, which focus on intra‑family relations such as marital and parental interactions; and Governance‑family interaction propositions, encompassing ethical strategies for policymaking and family support. Together, these three levels constitute the ethical charter of Islamic governance in the sphere of family life. They are richly evidenced in religious sources, and their integration into a unified framework is deemed essential for realizing a stable and sustainable family within the Islamic society. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Family, Ethical Propositions, Ethical Principles, Islamic Governance, State, Family Interaction | ||
| مراجع | ||
فهرست منابعقرآن کریم
نهج البلاغه
ارسطا، محمدجواد و همکاران. (1398). حکمرانی شایسته از منظر قرآن کریم. قم: مکث اندیشه.
الاسحق خوئینی، زهرا. (1401). اصل عدالت و انصاف و جایگاه آن در حقوق خانواده. مشهد: همایش ملی مطالعات بنیادین فقهی، حقوقی؛ نظریهها، رویکردها، چالشها.
اسلامیپناه، هادی. (1384)، ازدواجپژوهی در آیات الهی. مطالعات راهبردی زنان، )27(، ص 7-38.
انگیزه، مرضیه. (1400)، حکمرانی اخلاق و معنویت زمینهساز ظهور. همایش بینالمللی حکمرانی اخلاق و معنویت، تهران: مجتمع آموزش علوم اسلامی کوثر، دورۀ 2.
پیروزفر، سهیلا؛ مروارید، زهرا. (1401). تحلیل مضمون روایات «لیس منی» در احادیث شیعه. تحقیقات علوم قرآن و حدیث، دانشگاه الزهراE، 19(4)، ص 71-92.
پرهوده، فرزاد. (1401). فراتحلیل مطالعات انجامشده پیرامونِ نقش نهاد خانواده در بزهکاری، جرم و اعتیاد به مواد مخدر فرزندان. پویش در آموزش علوم تربیتی و مشاوره، 8(16)، صص 134-158.
حجازیفر، سعید و همکاران. (1396). بررسی مطالعات حاکمیت اسلامی در ایران با استفاده از روش فراترکیب. مدیریت سازمانهای دولتی، 6(1)، صص 63-82.
حسینپور حبیبپور گتابی، کرم. (1397). ارزیابی عملکرد سازمانهای غیردولتی (سمنهای) کشور در حوزۀ زنان و خانواده. فصلنامۀ شورای فرهنگی اجتماعی زنان و خانواده، 20(79)، ص 86-45.
حر عاملی، محمد. (1403). وسائل الشیعه. تهران: مکتبه الاسلامیه.
دشتی، محمدتقی؛ توکلی، فاطمه. (1399). ضعفهای حکمرانی در حوزۀ خانواده. مجموعۀ مقالات نخستین همایش ملی چالشها و راهکارهای تعالی نهاد خانواده در مذاهب اسلامی با محوریت آسیبهای اجتماعی، صص 835- 858.
درزی، قسم؛ صدریه، پیام. (1394). نگرشی میان رشتهای به حکمرانی خوب؛ زمینهمندسازی حکمرانی خوب در قرآن و نهج البلاغه. فصلنامۀ النهج، (46)، صص 103- 129.
ذوالفقارزاده، محمدمهدی؛ کریممیان، زهره. (1399). حکمرانی. تهران: نشرمرکز آموزش مدیریت دولتی.
روشنی، شهره؛ تافته، مریم؛ خسروی، زهره؛ خادمی، فاطمه. (1399). شرایط تأثیرگذار بر وضعیت زندگی زنان سرپرست خانوار در ایران و راهکارهای کاهش آسیبها. مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، 9(3)، صص 693-717.
زارعی، محمدمهدی. (1390). درآمدی بر جایگاه اخلاق در ازدواج و حقوق خانواده. مطالعات اسلامی، 43(2)، صص 69-96.
زاهدی اصل، محمد؛ پیلهوری، اعظم. (1395). فراتحلیلی بر مطالعات حوزۀ اعتیاد و خانواده. برنامهریزی رفاه و توسعۀ اجتماعی، 7(28)، صص 1-40.
سراج زاده، حسن. (1396). گزارههای اخلاقی قرآن و چگونگی نظاممندسازی آن. پژوهشنامۀ اخلاق، 10(35)، صص 64-45 .
سلیمی افجانی، محمدرضا؛ احمدی، محمدرضا. (1401). نقش اصول اخلاقی خانواده در تربیت اسلامی فرزندان. مطالعات روانشناختی و تربیتی خانواده، 4(7)، صص 115-132.
شاکری گلپایگانی، طوبی؛ محمدتقیزاده، مهدیه. (1394). اصل مصلحت در نظام قانونگذاری اسلامی و تطبیق آن در حقوق خانواده با رویکردی به اندیشههای امامخمینی». پژوهشنامۀ متین، 17 (69)، صص 117- 127.
شریفانی، حمد؛ قمی، محسن. (1403). واکاوی نقش حاکم جامعۀ اسلامی در نظام حقوقی خانواده. نشریۀ حکومت اسلامی، 29(1)، صص 139-160.
شریعتی، مسعود و همکاران. (1399). حکمرانی اخلاقی در بخش عمومی از دیدگاه نهج البلاغه. فصلنامۀ علمی مدیریت منابع در نیروی انتظامی، 8(4)، صص 85-118.
شیرعلی، اسماعیل. (1401). جامعهشناسی حکمرانی. تهران: اندیشۀ احسان.
شفایی، حسین. (1380). حکومت مردمسالاری دینی. قم: سلسال.
شمسالدینی، سیدرضا؛ اسدی کوه آباد، هرمز. (1401). رابطۀ آمیختگی اخلاق با احکام فقهی و حقوقی، 1(3)، صص 24-1.
صراحی، سیف اللّه. (1381). حقوق مردم در حکومت (دیدگاه امامخمینی). تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام.
طیبنیا، محمدصالح و همکاران. (1401). عارضهیابی و تحلیل نظام حکمرانی امور خانواده در جمهوری اسلامی ایران. مطالعات راهبردی زنان، 25(97)، صص 38-72.
طهماسبی بلداجی، اصغر. (1402). واکاوی شاخصههای حکمرانی شایسته بر مبنای نهج البلاغه. پژوهشهای مهدوی، 12(47)، صص 67-87.
عالی، محمدباقر و همکاران. (1403). تعریف حکمرانی (فراترکیب چیستی حکمرانی). فصلنامۀ حکمرانی متعالی، 5(1)، صص 61-86.
عامری، فریده؛ عمویی، ناهید. (1395). نقش عملکرد خانواده در میزان تجربۀ بحران هویت و تمایزیافتگی نوجوانان. خانواده و پژوهش، 13(30)، صص 77-91.
عبداللهی دهکی، محمد. (1398). شاخصههای اخلاقی مدیریتی کارگزاران نظام علوی و پیامدهای اجتماعی آن. پایاننامۀ کارشناسی ارشد، رشتۀ علوم قرآن و حدیث، دانشگاه بینالمللی امامخمینی6.
علاسوند، فریبا. (1392). مداخلۀ حکومت اسلامی دربارۀ حقوق خانواده (ظرفیتها و ضرورتگاهها). مطالعات راهبردی زنان، 16(62)، صص 65-103.
علاسوند، فریبا. (1380). حیطۀ حضور حاکمان در عرصۀ خصوصی خانواده. مطالعات راهبردی زنان، (14).
عموزاده مهدیرجی، حنیف. (1396). سیاستگذاری خانواده و تغییرات اجتماعی در جمهوری اسلامی ایران. فصلنامۀ علمیپژوهشی سیاستگذاری عمومی، 3(1)، صص 152-133.
عیوضی، محمدرحیم و دیگران. (1396). از حکمرانی خوب تا الگوی حکمرانی پایدار. فصلنامۀ راهبرد، 26(85)، صص 55-85.
غنوشی، راشد. (1381). آزادیهای عمومی در حکومت اسلامی (مترجم: حسین صابری). تهران: انتشارات علمی فرهنگی.
قدردان قراملکی، محمدحسن. (1384). حقوق متقابل مردم و حکومت. تهران: کانون اندیشۀ جوان.
قندانی آرانی، علیاکبر؛ صادقی آرانی، زهرا. (1394). خانواده و سبک زندگی اسلامی (خانوادۀ قرآنی). کنگرۀ بینالمللی روانشناسی و علوم تربیتی با رویکرد اسلامی.
کحیا، سعید؛ نائیح، علیرضا؛ مظاهری، علیرضا. (1402). الگوی حکمرانی اخلاقی از منظر اسلام در اندیشۀ آیتاللّه خامنهای. دو فصلنامۀ پژوهشهای سیاست اسلامی، 11(23)، پیاپی 23، صص 211-237.
کریمیتبار، اللّه نور. (1381). حقوق متقابل مردم و حکومت از دید امامعلیA. تهران: رضوان برتر.
کعبی، عباس. (1395). تحلیل مبانی نظام جمهوری اسلامی ایران، تحلیل مبانی اصل دهم قانون اساسی. تهران: دفتر مطالعات نظامسازی اسلامی.
محمدی منفرد، بهروز. (1402). مبانی اخلاقی حکومت اسلامی. مشرق موعود، 17(69)، صص ۱۸۱-۱۹۶.
محمدی زکیه و همکاران. (1401). عدالت بهعنوان یکی از اصول فقهیحقوقی خانواده. نامۀ الهیات، 15(59)، صص 17-31.
محقق داماد، مصطفی. (1374). قواعد فقه (ج3، چ4). تهران: مرکز نشر علوم اسلامی.
محقق داماد، مصطفی. (1372). حقوق خانواده. تهران: مرکز نشر علوم اسلامی.
مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی. (1388). ابعاد حریم خصوصی در حکومت اسلامی. تهران: دفتر مطالعات فرهنگی، مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی.
معاونت راهبردی سازمان تبلیغات اسلامی. (1401)، حکمرانی مردمی؛ تأملاتی در باب جامعهپردازی مردمنهاد و تحول در حکمرانی (ج1). تهران: معاونت راهبردی سازمان تبلیغات اسلامی، اندیشکدۀ حکمرانی مردمی انقلاب اسلامی.
موسوی، سیدزینالعابدین؛ آقایی جنت مکان، حسین؛ نوروزی، نورمحمد. (1397). نقش اخلاق اسلامی در حکمرانی مطلوب. پژوهشهای اخلاقی (انجمن معارف اسلامی)، 8(4)، صص 203-224.
مهدیفر، محمد. (1401). دولت و حکمرانی؛ جلد اول موسوعۀ روایی حقوق عمومی. قم: مکث اندیشه.
مهدوی کنی، صدیقه. (1388). ساختار گزارههای اخلاقی قرآن (رویکردی معناشناختی). تهران: دانشگاه امامصادقA.
نعمتی پیرعلی، دلآرا و همکاران. (1390). ملازمۀ تکالیف زوجین و اخلاقمداری در خانواده در منابع اسلامی. مطالعات راهبردی زنان، 14(54)، صص 212-253.
نورالهی، مریم؛ پورعزت، علیاصغر؛ اسمعیلی گیوی، محمدرضا؛ لسانی فشارکی، محمدعلی. (1401). مؤلفههای حکمرانی اخلاقی از منظر قرآن کریم. مدیریت اسلامی، 13(4)، صص 19-249.
واله، حسین. (1400). دین و حکمرانی؛ چالشها و تأملها. تهران: طرح نو.
وکیلی، محمدحسن و همکاران. (1402). نقش پیشگیرانۀ حکومت در تربیت خانوادۀ پایدار براساس روایات طلاق با نقدی بر احکام فقهی آن. مصباح الفقاهه، 7(6)، صص 1-28.
هاشمی، سیدضیا؛ فاطمی امین، زینب؛ فولادیان، مجید. (1390). پیامدهای فرار دختران از منزل. رفاه اجتماعی، 11(40)، صص 161-187.
هانس کلاین، اریک. (1392). شبکۀ حکمرانی در بخش عمومی مترجم: غلامرضا سلیمی؛ داود کریمی پور). تهران: دانشگاه و پژوهشگاه عالی دفاع ملی و تحقیقات راهبردی، مرکز انتشارات راهبردی.
یحییزاده، حسین؛ حامد، محبوبه. (1394). مسایل فرزندان طلاق در ایران و مداخلات مربوطه: فراتحلیل مقالات موجود. مطالعات زن و خانواده، 3(2)، صص 91-120.
Farazmand, Ali. (2004). Sound Governance: Policy and Administrative Innovations, First published in 2004 Praeger Publishers, 88 Post Road West, Westport, CT 0688. Available at: https://libgen.lc/ads.php?md5=97fdf7357238be56dbb543312bf7a76e. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 3 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1 |
||