آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شماره‌ها | 2,669 |
| تعداد مقالات | 37,690 |
| تعداد مشاهده مقاله | 20,253,409 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,479,321 |
الگوی تعامل با نظام بین‌الملل در فقه سیاسی شیعه؛ واکاوی اندیشه امامین انقلاب و تجلی آن در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران | ||
| فقه و سیاست | ||
| دوره 6، شماره 1 - شماره پیاپی 11، فروردین 1404، صفحه 231-260 اصل مقاله (1.88 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/ijp.2026.75307.1132 | ||
| نویسنده | ||
| علی فارسی مدان* | ||
| استادیار گروه حقوق و فقه مقارن، دانشکدۀ مذاهب اسلامی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران | ||
| تاریخ دریافت: 24 مرداد 1403، تاریخ بازنگری: 06 مهر 1403، تاریخ پذیرش: 04 بهمن 1403 | ||
| چکیده | ||
| تعامل با نظام بین‌الملل که بخش عمده آن تحت سیطره قدرت‌های غیرمشروع و استکباری قرار دارد، یکی از چالش‌های بنیادین نظری و عملی در فقه سیاسی شیعه و کارگزاران دیپلماسی جمهوری اسلامی ایران به‌شمار می‌رود. چالش اصلی، چگونگی گذار از اصول کلامی و فقهیِ نفی حکومت جائر به یک الگوی کنشگری فعال، نظام‌مند و دیپلماتیک در عرصه جهانی است. این پژوهش با هدف واکاوی منطق حاکم بر رفتارهای سیاسی ایران در رویارویی با نظم جهانی، در پی پاسخ به این پرسش اصلی است که الگوی تعامل با نظام بین‌الملل در فقه سیاسی امامیه با تأکید بر آراء و سیره امام خمینی(ره) و رهبر شهید(ره) چیست و این الگو چگونه در سیاست خارجی ایران متجلی شده است؟ یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که الگوی تعامل در فقه سیاسی شیعه، بر دو پایه «عقلانیت انقلابی» و «تعامل مقاومت‌محور» استوار است. این الگو از یک‌سو با تکیه بر اصول ثابت فقهی مانند قاعده نفی سبیل، لزوم حمایت از مستضعفان (با محوریت مسئله فلسطین) و حفظ عزت اسلامی به نفی سلطه‌پذیری می‌پردازد؛ و از سوی دیگر، با بهره‌گیری از ابزارهای پویای اجتهادی همچون مصلحت، احکام ثانویه و حکومتی، تعاملی هوشمندانه را برای صیانت از مصالح عالیه و حقوق مشروع کشور (نظیر دانش هسته‌ای) پیش می‌برد. نتایج تحقیق حاکی از آن است که در دکترین سیاست خارجی ایران، نظام بین‌الملل نه به‌مثابه ساختاری صلب و گریزناپذیر، بلکه به‌عنوان عرصه‌ای گذرا و قابل تحول برای نقش‌آفرینی تمدنی نگریسته می‌شود که در آن، دیپلماسی ابزاری کارآمد برای تحقق آرمان‌های متعالی دین در بستر واقعیت‌های عینی جهان است. روش این تحقیق، توصیفی ـ تحلیلی بوده و گردآوری داده‌ها با تکیه بر اسناد بالادستی و سیره نظری و عملی رهبران انقلاب اسلامی انجام گرفته است. کلیدواژه‌ها فقه سیاسی شیعه، نظام بین‌الملل، امام خمینی(ره)، رهبر شهید(ره)، سیاست خارجی ایران. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| فقه سیاسی شیعه؛ نظام بین‌الملل؛ امام خمینی(ره)؛ رهبر شهید (ره)؛ سیاست خارجی ایران | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| The Pattern of Engagement with the International System in Shi'i Political Jurisprudence: An Examination of the Thought of the Two Leaders of the Islamic Revolution and Its Manifestation in the Foreign Policy of the Islamic Republic of Iran | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Ali Farsi Madan | ||
| Assistant Professor, Department of Contemporary Law and Jurisprudence, Faculty of Islamic Theologies, University of Religions and Denominations, Qom, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| Interaction with the international system, much of which is perceived as being dominated by illegitimate and hegemonic powers, constitutes one of the principal theoretical and practical challenges in Shi'i political jurisprudence and for the diplomatic institutions of the Islamic Republic of Iran. The central challenge lies in translating the theological and jurisprudential principles rejecting illegitimate rule into a coherent model of active, systematic, and diplomatic engagement within the international arena. This study seeks to examine the logic governing Iran's political conduct in confronting the global order by addressing the following research question: What is the pattern of engagement with the international system in Twelver Shi'i political jurisprudence, with particular reference to the thought and practice of Imam Khomeini and the martyred Leader, and how has this pattern been reflected in the foreign policy of the Islamic Republic of Iran? The findings indicate that the model of engagement in Shi'i political jurisprudence rests upon two fundamental pillars: revolutionary rationality and resistance-oriented engagement. On the one hand, this model rejects submission to domination by relying on enduring jurisprudential principles, including the Principle of the Negation of Domination (Qāʿidat Nafy al-Sabīl), the obligation to support the oppressed—particularly with regard to the Palestinian cause—and the preservation of Islamic dignity. On the other hand, by drawing upon dynamic juristic mechanisms such as public interest, secondary rulings, and governmental rulings, it advocates a prudent and strategic form of engagement aimed at safeguarding the nation's higher interests and legitimate rights, including its peaceful nuclear program. The study further demonstrates that, within the doctrine of Iran's foreign policy, the international system is understood not as a rigid and immutable structure but as a dynamic and evolving arena that offers opportunities for civilizational engagement and transformation. Within this framework, diplomacy is regarded as an effective instrument for realizing the higher ideals of Islam while responding pragmatically to the realities of contemporary international relations. This research adopts a descriptive-analytical approach. Data were collected through documentary analysis, drawing primarily upon constitutional and strategic policy documents, as well as the theoretical and practical legacy of the leaders of the Islamic Revolution. | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| Shi'i political jurisprudence, international system, Imam Khomeini, the martyred Leader, Iran's foreign policy | ||
| مراجع | ||
|
اسدی، ناصر. (1393). تحلیل گفتمانی سیاست خارجی آیت‌الله خامنه‌ای: گفتمان تعامل‌گرایی ضد نظام سلطه. پژوهش‌های سیاست اسلامی، 5(2)، صص 107-132.
بابایی، مجتبی. (1394). استفاده صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای از منظر حقوق بین‌الملل با تأکید بر حق غنی‌سازی ایران. حقوقی دادگستری. 79(92)، صص 33-52.
بیانیه «گام دوم انقلاب» خطاب به ملت ایران، خامنه‌ای، سیدعلی (22/11/1397). لینک: https://farsi.khamenei.ir/message-content?id=41673
ترکی، لیلا؛ مظاهری، باران. (1401). تأثیرات اقتصادی تحریم‌های مالی بر اقتصاد ایران. پژوهش‌های اقتصادی (رشد و توسعه پایدار)، 22(4)، صص 69-98.
حاجی یوسفی‌پور، محمود. (1402). یکجانبه‌گرایی ایالات متحده آمریکا و پیامدهای آن بر نظام حقوق بین‌الملل. مطالعات نوین حقوق و محیط زیست، 1(1)، صص 19-32.
حسین‌پور، سیدمحمد مهدی؛ فارسی‌مدان، علی. (1404). روش‌های تقابل میان ائمه^ و حاکمان جائر. پژوهش نامه امامیه. 10(19)، صص 248-278.
حسینی‌متین، سیدمهدی. (1390). ساختار نظام بین‌الملل تک‌قطبی و تأثیر آن بر سیاست خارجی. پژوهش‌های سیاسی، 41(2)، صص 107-123.
خامنه‌ای شهید، سیدعلی. (1420ق). أجوبه الإستفتاءات (العربیه). بیروت: الدار الإسلامیه.
خامنه‌ای شهید، سیدعلی. (بیتا). بیانات. دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی سیدعلی خامنه‌ای. بازیابی‌شده از: https://farsi.khamenei.ir/speech
خمینی، روح‌الله. (1363). البیع. قم: اسماعیلیان.
خمینی، روح‌الله. (1378). صحیفه امام خمینی. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی&.
خمینی، روح‌الله. (1385). المکاسب المحرمه(چاپ دوم). تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی&.
خمینی، روح‌الله. (1389). صحیفه امام خمینی&(چاپ پنجم). تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی&.
دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی سیدعلی خامنه‌ای. (بیتا). بیانات. پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای. بازیابی‌شده از: https://farsi.khamenei.ir/speech
دلخوش، علیرضا. (1396). برجام و پسا برجام از دیدگاه حقوق بین الملل. سیاست خارجی. 31(1)، صص 51-73.
دهشیری، محمدرضا. (1379). درآمدی بر نظریه سیاسی امام خمینی&. تهران: انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
دهقانی فیروزآبادی، سیدجلال. (1386). گفتمان اصولگرایی عدالت‌محور در سیاست خارجی دولت احمدی‌نژاد. دانش سیاسی، (5)، صص 86-102.
سام دلیری، کاظم؛ علی اصغری، محمداقبال؛ طالبی، علی نقی؛ دارا، محمدرضا؛ صفری، رضا. (1402)، تحلیل رویکردهای آمریکا درچهاردهه مقابله وچالش با جمهوری اسلامی ایران، امنیت ملی، 13(48)، صص 32 - 65.
سیمبر، رضا. (1402). تحلیل کارکردهای مقاومت در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، دانش سیاسی، دوره 19، ویژه‌نامه اول، صص 89 - 106.
شجاعی، هادی. (1389). اهداف و راهبردهای سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران. نشریه معرفت، 19(153)، صص 23 - 40.
صلح میرزایی، سعید. (1398). اندیشه مقاومت از منظر حضرت آیت‌الله خامنه‌ای. تهران انتشارات انقلاب اسلامی.
فارسی‌مدان، علی. (1403). الگوی فقهی-سیاسی تعامل با حاکمان جور؛ از مبانی تکلیفی تا ضوابط مصلحت‌محور. فقه و سیاست. 6 (2)، صص 189-217.
فارسی‌مدان، علی. (1403). بازشناخت فقهی تعامل اصحاب ائمه با حاکمان جائر. پژوهشنامه امامیه. 10(19)، صص 145-180.
قاسمی، علی؛ قاسمی، ظهیر. (1393). دغدغه رهبری تکیه بر توان ملی و استعداد‌های بومی. روزنامه کیهان25 مرداد شماره 20846.
قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران. (1404). تهیه و تنظیم: منصور، جهانگیر. تهران: انتشارات دوران.
کریمی‌والا، ساناز؛ هان، ژیانوی. (1404). روابط ایران و چین تحت تحریم‌های غرب: مرور کلی. مطالعات کشور‌ها، 3(4)، صص 693-699.
ملک زاده، محمد. (1392). سیره سیاسی معصومان^ در عصر حاکمان جور. تهران : سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
موسوی شفائی، مسعود؛ شاپوری، مهدی. (1394). آمریکا و نظام بین‌الملل: از نظم تک‌قطبی تا نظم فراقطبی. مطالعات راهبردی، 18(68)، صص 139-165.
میرچراغ خوانی، علیرضا. (1396). جنایت‌های دولت‌های آمریکا علیه ملت ایران و انقلاب اسلامی. پیام. شماره 120. صص 43-63.
یوسفی، جعفر. (1402). بررسی فقهی جواز همکاری با حکومت‌های جور در موارد وجود مصلحت. مطالعات فقه امامیه، 11(20). صص 7 - 32.
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 66 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 74 |
||