آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شمارهها | 2,644 |
| تعداد مقالات | 37,381 |
| تعداد مشاهده مقاله | 18,788,003 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 8,567,239 |
مقایسه مؤلفهها و ارکان تشکیلدهنده مفهوم مصلحت در اندیشه اجتهادی میرزای نائینی و امام خمینی | ||
| فقه و سیاست | ||
| دوره 6، شماره 1 - شماره پیاپی 11، فروردین 1404، صفحه 345-372 اصل مقاله (2.12 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/ijp.2026.74998.1128 | ||
| نویسنده | ||
| امیرحسین مرادپور دهنوی* | ||
| گروه معارف اسلامی دانشکده علوم پزشکی سیرجان،سیرجان،ایران | ||
| تاریخ دریافت: 15 مهر 1403، تاریخ بازنگری: 06 آذر 1403، تاریخ پذیرش: 10 اسفند 1403 | ||
| چکیده | ||
| میرزای نائینی فقیه نوآور اصولی، معتقد است در عصر غیبت امام معصوم، حکومت مشروع، حکومتی است که به دست نواب عام امام معصوم اداره شود و در شرایطی که امکان تحقق حکومت مطلوب و مشروع وجود ندارد مصلحت جامعه اسلامی اقتضا میکند که سلطنت مطلقه محدود به سلطنت مشروطه شود. در اندیشه نائینی سه نوع ظلم؛ ظلم به حق حاکمیت الهی، ظلم غصب مقام امام معصوم و ظلم به مردم در سلطنت مطلقه وجود دارد ولی در سلطنت مشروطه فقط غصب مقام امام معصوم است. نائینی براین باور است که ریشه اصلی عقب ماندگی و مفاسد جامعه اسلامی، استبداد است و مصلحت ایجاب میکند در شرایطی که امکان تحقق حاکمیت فقیه وجود ندارد از باب دفع افسد به فاسد، سلطنت مشروطه با نظارت و اذن فقها تحقق پیدا کند؛ ازاینرو دغدغه وی دفع استبداد مطلقه و حاکمیت قوانین اسلامی و مشروعیت است. ولی امام خمینی(ره) در شرایطی که حکومت اسلامی در ایران استقرار مییابد، مهمترین مصلحت جامعه را حفظ نظام اسلامی میدانند و معتقد است حفظ نظام بر احکام اولیه اسلام مقدم میباشد. براساس نظریه اسپریگنز که مسئله هر اندیشمند پاسخ به بحران و معضلات جامعه و زمانه خود است، مسئله نائینی جهت تحقق مصلحت جامعه در شرایطی است که امکان شکلگیری حکومت مشروع و مطلوب که همان حاکمیت ولی فقیه است امکان پذیر نیست؛ در پی تحدید استبداد در شکل مشروطه است. و امام پس از تحقق حکومت مشروع، مصلحت جامعه را در حفظ نظام اسلامی بیان میکنند. این تحقیق به مقایسه مفهوم مصلحت دراندیشه اجتهادی امام خمینی و میرزای نائینی با استفاده از روش تحلیلی و استنادی با الهام از نظریه اسپریگنز میپردازد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| مصلحت؛ نائینی؛ امام خمینی(ره)؛ اجتهاد | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| A Comparative Study of the Components and Constituent Elements of Maṣlaḥah in the Ijtihādī Thought of Mirza Na'ini and Imam Khomeini | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Amirhossein Moradpour Dehnavi | ||
| Assistant Professor, Department of Islamic Studies, Faculty of Medical Sciences, Sirjan University of Medical Sciences, Sirjan, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| Mirza Na'ini, an innovative jurist and leading scholar of uṣūl al-fiqh, maintained that during the Occultation (ghaybah) of the Infallible Imam, the only legitimate government is one administered by the Imam's general deputies. However, when the establishment of such an ideal and legitimate government is not feasible, the public interest (maṣlaḥah) of the Islamic community requires that absolute monarchy be transformed into a constitutional monarchy. According to Na'ini, three forms of injustice characterize political authority: usurpation of God's exclusive sovereignty, usurpation of the position of the Infallible Imam, and oppression of the people under absolute monarchy. In a constitutional monarchy, however, only the usurpation of the Imam's authority remains. He argues that despotism constitutes the principal cause of the decline and corruption of Muslim societies. Therefore, where the establishment of the rule of the faqīh is impossible, the public interest requires, on the basis of the jurisprudential principle of choosing the lesser of two evils, that a constitutional monarchy be instituted under the supervision and authorization of qualified jurists. Accordingly, Na'ini's principal concern was to restrain absolute despotism while promoting the rule and legitimacy of Islamic law. In contrast, Imam Khomeini, writing in the context of the establishment of the Islamic government in Iran, regarded the preservation of the Islamic political system as the supreme public interest. He maintained that safeguarding the Islamic system takes precedence even over the primary rulings of Islamic law whenever necessary. Drawing upon Spragens's theory, which holds that all political thinker's ideas are fundamentally a response to the crises and challenges of his own historical context, this study argues that Na'ini's conception of maṣlaḥah emerged in response to circumstances in which the establishment of the ideal legitimate government—namely, the rule of the Walī al-Faqīh—was unattainable, leading him to advocate constitutional limitations on autocratic rule. By contrast, Imam Khomeini's conception of maṣlaḥah developed after the establishment of an Islamic government, where preserving the Islamic political order became the paramount public interest. Using an analytical and documentary methodology inspired by Spragens's theoretical framework, this article compares the concept of maṣlaḥah in the ijtihādī thought of Mirza Na'ini and Imam Khomeini. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| maṣlaḥah (public interest), Mirza Na'ini, Imam Khomeini, ijtihād | ||
| مراجع | ||
|
ابن منظور، محمدبن مکرم. (1375). لسان العرب. بیروت : داربیروت.
اسپریگنز، توماس. (1377). فهم نظریههای سیاسی (مترجم: فرهنگ رجایی) تهران: انتشارات آگه.
افتخاری، اصغر. (1384). مقام مصلحت در اندیشه و عمل سیاسی امام خمینی، دانش سیاسی، 2(1)، صص 9-42.
افتخاری، اصغر. (1384). مصلحت و سیاست؛ رویکردی اسلامی. تهران : انتشارات دانشگاه امام صادق×.
رفعت مقام، احمد. (1381). بررسی تطبیقی اندیشههای امام خمینی و میرزای نائینی در رابطه با بحث ولایت فقیه، شیراز: دانشگاه شیراز، پایان نامه کارشناسی ارشد علوم سیاسی.
دیانی نجف آبادی، عبدالامیر؛ توکلی، احمدرضا؛ شکرچیزاده؛ محسن؛ مهدوی، محمدهادی. (1400). جایگاه مصلحت در اندیشه سیاسی رهبران جمهوری اسلامی ایران، رهیافت انقلاب اسلامی، 15(55)، صص 369 - 389.
طریحی، فخرالدین. (1375). مجمع البحرین. تهران : نشر مرتضوی.
حیدری بهنوئیه، عباس. (1389). اندیشه سیاسی آیتالله میرزا محمدحسین نائینی. قم :بوستان کتاب.
صرامی، سیفالله. (1380). احکام حکومتی و مصلحت. تهران: نشرعیبر.
غزالی، محمد. (1390). المستصفی (ج1). تهران : نشر احسان.
فخار طوسی، جواد. (1380). جایگاه مصلحت در شریعت وتبیین اندیشه امام& "از کتاب امام خمینی و حکومت اسلامی : احکام حکومتی و مصلحت. تهران : موسسه تنظیم و نشر اثار امام خمینی &.
فوزی، یحیی. (1388). اندیشه سیاسی امام خمینی&. قم : نشرمعارف.
فیومی، احمدبن محمد. (1414ق). مصباح المنیرفی غریب الشرح الکبیر للرافعی. قم : موسسه دارالهجره.
فیض علیرضا. (1382). ویژگیهای اجتهاد و فقه پویا. تهران پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی.
دهخدا، علی اکبر. (1377). لغت نامه دهخدا (ج3، 12). تهران: نشر دانشگاه تهران.
ملوف لویس. (1395). المنجد. تهران : نشر اسلامی.
مصطفی ابراهیم، احمدالزیات، حامد عبدالقادر و محمد النجار. (1989م). المعجم الوسیط (ج1). استانبول: نشر دارالدعوه.
ملایی، مرضیه. (1394). بازاندیشی در اندیشههای سیاسی آیتالله نائینی، پایان نامه کارشناسی ارشد علوم سیاسی دانشگاه یاسوج.
موسوی خمینی (امام)، سیدروح الله. (1379). صحیفه نور. تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی&.
موسوی خمینی(امام)، سیدروح الله. (1373). ولایت فقیه (حکومت اسلامی). تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی&.
منصور نژاد، محمد. (1378). احکام حکومتی و مصلحت، علوم سیاسی، شماره 5، سال دوم.
مرادپوردهنوی، امیرحسین. (1391). رابطه اجتهاد و مصلحت از دیدگاه امام خمینی&، معارف، شماره 95.
مرادپور دهنوی، امیرحسین. (1397). اندیشه سیاسی امام خمینی& با تأکید بر سیاست خارجی، تهران: نشر دانشگاه آزاداسلامی سیرجان.
نائینی، محمدحسین. (1382). تنبیه الامه و تنزیه المله (تصحیح و تحقیق: سیدجواد ورعی). قم: بوستان کتاب.
نائینی، محمدحسین. (1376). فوائدالاصول (تقریرات محمدعلی کاظمی خراسانی). قم: نشرجامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
ورعی، سیدجواد. (1382). پژوهشی در اندیشه سیاسی نائینی. قم: دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری.
یوسفی فخر، سیدحسین. (1382). رابطه سیاست و اجتهاد در اندیشه غزالی وامام خمینی. قم: پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد دانشگاه باقرالعلوم×. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 3 |
||