آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شمارهها | 2,644 |
| تعداد مقالات | 37,392 |
| تعداد مشاهده مقاله | 18,899,634 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 8,596,834 |
حکمرانی زمینهساز؛ حکمرانی مردم پایه | ||
| جامعه مهدوی | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 30 تیر 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/jm.2026.73865.1132 | ||
| نویسندگان | ||
| حمید پارسانیا1؛ رضا لک زایی* 2 | ||
| 1استاد، دانشکدهٔ علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران (نویسنده مسئول). | ||
| 2استادیار، پژوهشگاه علوم اسلامی امام صادق(ع)، قم، ایران. | ||
| تاریخ دریافت: 04 دی 1404، تاریخ بازنگری: 09 تیر 1405، تاریخ پذیرش: 29 تیر 1405 | ||
| چکیده | ||
| مقالۀ حاضر به تبیین الگوی «حکمرانی زمینهساز؛ حکمرانی مردمپایه» بهمثابۀ چارچوبی بومی و اسلامی برای نیل به تمدن نوین اسلامی و زمینهسازی برای ظهور میپردازد. مسئلۀ اصلی، نبودِ چارچوب نظری متناسب با مبانی دینی در برابر پارادایمهای مسلط غربی است. این الگو برخلاف رویکردهای رقیب که بیشتر معطوف به کارآمدی اداری و اقتصادی هستند، بر نقش محوری مردم در فرایند زمینهسازی تأکید دارد. ضرورت نظری پژوهش در پرکردن شکاف مفهومی میان نظریههای مدرن حکمرانی و مبانی دینی ـ اسلامی نهفته است. ضرورت عملی آن نیز در پاسخ به نیاز سیاستگذاران جمهوری اسلامی ایران برای طراحی سازوکارهای عادلانه، مشارکتافزا و تمدنسازی است که بتواند در غیاب امام معصوم (عصر غیبت کبری) مسیر تحقق «قیام مردم به قسط» را هموار سازد. روش پژوهش، تحلیلی ـ کیفی از نوع «اجتهادی» است. مدل گردآوری دادهها مبتنی بر بررسی اسناد، متون وحیانی (قرآن کریم)، روایات و سیرۀ معصومان^ (بهویژه پیامبر اکرم| و ائمۀ اطهار^) و نیز تحلیل تجربۀ عینی انقلاب اسلامی بهمثابۀ مصداق معاصر احیای گفتمان «قیام به قسط» است. استنباط از دادهها به این صورت انجام شده است: نخست در سطح نظری، فرایند چهارگانۀ «تلاوت، تزکیه، تعلیم کتاب و حکمت» از آیات قرآن استخراج شده است؛ سپس در سطح عملی، سیرۀ ۲۳سالۀ پیامبر| و راهبرد ائمه^ در شرایط «حضور امام اما غیبت امامت» تحلیل گشته و در نهایت، با تطبیق بر انقلاب اسلامی، الگوی نهایی ارائه شده است. یافتههای کلیدی پژوهش نشان میدهد که مدل حکمرانی زمینهساز، برخلاف الگوهای غربی، متکی بر چهار رکن اساسی «رهبر (امام)، قانون (اسلام)، امت آگاه و همراه (مردم)، و حکومت (ساختار اجرایی)» است. این الگو، نقش مردم را نه تشریفاتی، بلکه بهمثابۀ «علت فاعلی» حکمرانی معرفی میکند. دستاورد اصلی، ارائۀ نقشۀ راهی مرحلهدار از حفظ هستۀ مرکزی دین در برابر هجوم کفر و تحریف تا بهرهگیری از فرصتهاست. در این چشمانداز، حکمرانی وظیفه دارد بستری فراهم آورد تا مردم، خود به «قیام به قسط» بپردازند و بدینترتیب، زمینۀ تحقق دولت کریمۀ مهدوی و غلبۀ دین حق بر تمامی شئون زندگی مطابق آیۀ «لِیُظْهِرَهُ عَلَی الدِّینِ کُلِّهِ» مهیا شود. | ||
| کلیدواژهها | ||
| حکمرانی زمینهساز؛ حکمرانی مردمپایه؛ قیام به قسط؛ نظم ولایی؛ زمینهسازی ظهور؛ امام؛ امامت | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Foundational Governance; People-Based Governance | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Hamid Parsania1؛ Reza Lakzaee2 | ||
| 1Professor, Faculty of Social Sciences, University of Tehran, Tehran, Iran (Corresponding Author). | ||
| 2Assistant Professor, Imam Sadiq (AS) Research Institute of Islamic Sciences, Qom, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| This article elucidates the model of "Foundational Governance; People-Based Governance" as an indigenous Islamic framework for achieving a new Islamic civilization and preparing the ground for the Reappearance (Zuhur). The primary issue is the lack of a theoretical framework compatible with religious foundations in the face of dominant Western paradigms. Unlike competing approaches that focus primarily on administrative and economic efficiency, this model emphasizes the pivotal role of the people in the process of foundational preparation. The theoretical necessity of this research lies in bridging the conceptual gap between modern governance theories and Islamic-religious principles. Its practical necessity lies in responding to the needs of the policy-makers of the Islamic Republic of Iran to design equitable, participatory, and civilization-building mechanisms that can pave the path for the realization of the "uprising for justice" in the absence of the Infallible Imam (the era of the Major Occultation). The research methodology is analytical-qualitative, utilizing an "Ijtihadi" approach. Data collection is based on the examination of documents, revelatory texts (the Holy Quran), traditions, the conduct of the Infallible Imams (especially the Holy Prophet (PBUH) and the Infallible Imams (AS), as well as an analysis of the objective experience of the Islamic Revolution as a contemporary instance of reviving the discourse of "uprising for justice." The inference from data is conducted as follows: First, at the theoretical level, the quadruple process of "recitation, purification, teaching the Book, and wisdom" is extracted from Quranic verses; second, at the practical level, the 23-year conduct of the Prophet (PBUH) and the strategy of the Imams (AS) under the conditions of the "presence of the Imam but absence of Imamate" are analyzed; and finally, by applying this to the Islamic Revolution, the final model is presented. Key research findings demonstrate that the model of Foundational Governance, unlike Western patterns, relies on four essential pillars: "Leader (Imam), Law (Islam), Knowledgeable and Accompanied Ummah (People), and Government (Executive Structure)." This model introduces the role of the people not as ceremonial, but as the "efficient cause" of governance. The main achievement is the presentation of a phased roadmap from preserving the central core of religion against the onslaught of infidelity and distortion to utilizing existing opportunities. In this perspective, governance is tasked with providing a platform so that the people themselves may engage in the "uprising for justice," thereby preparing the ground for the realization of the Mahdist Noble State and the triumph of the true religion over all aspects of life, in accordance with the verse, "li-yuzhirahu 'ala al-dini kullihi" (to manifest it over all religion). | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Foundational Governance, People-Based Governance, Uprising for Justice (Qiyam bi-l-qist), Wilayi Order, Preparing the Ground for Reappearance, Imam, Imamate | ||
| مراجع | ||
|
* قرآن کریم
** نهجالبلاغه
*** صحیفه سجادیه
آیتی، محمدابراهیم. (۱۳۷۸). تاریخ پیامبر اسلام (چاپ ششم). تهران: دانشگاه تهران.
ابنهشام حمیری معافری. (بیتا). السیرة النبویة (لابن هشام). بیروت: دار المعرفة.
الهی نژاد، حسین. (۱۴۰۲). رابطۀ حکمرانی متعالی مهدوی و حکمرانی مطلوب ولایت فقیه. جامعۀ مهدوی، ۴(۸)، صص ۹-۳۷.
https://doi.org/10.22081/jm.2024.68239.1086
الهینژاد، حسین. (۱۴۰۴). بررسی و تحلیل مبانی و مباحث نظری حکمرانی مهدوی. مطالعات حکمرانی اسلامی، ۱(۱)، صص ۱۳۶-۱۶۶. https://doi.org/10.22081/jislamicgo.2025.71066.1005
خامنهای، سید علی. (۱۴۰۱). تفسیر سورۀ جمعه (چاپ پنجم). تهران: انتشارات انقلاب اسلامی.
برقی، احمد بن محمد بن خالد. (۱۳۷۱ق). المحاسن (محقق و مصحح: جلالالدین محدث، ج1). قم: دار الکتب الإسلامیة.
بویر، مارک. (1398). حکمرانی، درآمدی بسیار کوتاه (مترجمان: غلامرضا سلیمی و داود کریمیپور). تهران: انتشارات دانشگاه عالی دفاع و تحقیقات راهبردی (مدرسهٔ عالی حکمرانی شهید بهشتی).
پارسانیا، حمید. (۱۳۸۹). حدیث پیمانه: پژوهشی در انقلاب اسلامی. قم: دفتر نشر معارف.
خزاز رازی قمی، علی بن محمد. (۱۴۰۱ق). کفایة الأثر فی النص علی الأئمة الإثنی عشر (محقق و مصحح: عبداللطیف حسینی کوهکمری). قم: بیدار.
خسروپناه، عبدالحسین. (1402). حکمت و فقه حکمرانی (تدوین و تنظیم میثم بهارلو). تهران: دانشگاه عالی دفاع.
خواجهنایینی، علی. (1393). درآمدی بر مفهوم حکمرانی شبکهای؛ مطلوبیتها و چالشها. رهیافتهای سیاسی و بینالمللی، 6(1)، صص 129‑157.
سبحانی، جعفر. (۱۳۸۵). فروغ ابدیت: تجزیه و تحلیل کاملی از زندگی پیامبر اکرم| (چاپ بیست ویکم). قم: بوستان کتاب.
سیادتی، سید حسن؛ الهینژاد، حسین. (۱۴۰۵). شاخصههای حکمرانی مهدوی از منظر قرآن. مطالعات حکمرانی اسلامی، ۲(۱)، صص ۸۹-۱۱۰.
https://doi.org/10.22081/jislamicgo.2026.73176.1043
طباطبایی، محمدحسین. (۱۳۹۰ق). المیزان فی تفسیر القرآن (ج19). بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
عالی، محمدباقر؛ غضنفری، مهدی؛ پورصادق، ناصر؛ و پورعزت، علیاصغر. (۱۴۰۳). تعریف حکمرانی (فراترکیب چیستی حکمرانی). حکمرانی متعالی، ۵(۲)، صص ۶۳-۸۹
https://doi.org/20.1001.1.28212614.1403.5.2.3.7
قلیپور، حسین. (1400). حکمرانی علم دانشمندان چگونه راهبری میشوند؟. تهران: سروش.
قمی، عباس. (۱۴۱۴ق). سفینة البحار (ج6). قم: اسوه.
کلینی، محمد بن یعقوب. (۱۴۳۰ق). الکافی (به اهتمام محمد حسین الدرایتی، ج7). قم: دارالحدیث.
لکزایی، نجف. (۱۴۰۳). بایستههای حکمرانی اسلامی؛ بایستههای پژوهشی و رسالت علمی. مطالعات حکمرانی اسلامی، ۱(۱)، صص 7-15. https://doi.org/10.22081/jislamicgo.2025.71566.1021
لکزایی، نجف؛ حسینپور اصل کلشانی، محمد. (۱۴۰۰). دلالتهای حکمرانی سورۀ یوسف. فقه و سیاست، ۲(۴)، صص 102‑135. https://doi.org/10.22081/ijp.2025.71045.1053
لکزایی، نجف؛ حسینپور اصل کلشانی، محمد؛ و حدادی، محسن. (۱۴۰۳). ابعاد چهارگانۀ حکمرانی در قرآن: تحلیل روایتهای انبیای پیش از اسلام. علوم سیاسی، 27(108)، صص 6-53. https://doi.org/10.22081/psq.2025.71943.3002
لکزایی، نجف؛ معلم، علیاکبر؛ و حدادی، محسن. (۱۴۰۳). موضوعشناسی فقهی حکمرانی دینی. دین و قانون، ۱۲(۴۳)، صص 51-78. https://doi.org/10.225/qjrl.2024.243
لکزایی، نجف؛ لکزایی، رضا. (۱۴۰۵). حکمرانی ولایی در اندیشۀ رهبر شهید امام خامنه ای با تأکید بر کتاب «طرح کلی اندیشۀ اسلامی در قرآن». مطالعات حکمرانی اسلامی، ۱(۲)، صص ۱۳-۳۶.
مسعودی، علی بن حسین. (۱۴۰۹ق). مروج الذهب و معادن الجوهر (ج۲، چاپ دوم). قم: دار الهجرة.
نجفی، محمدحسن. (۱۴۰۴ق). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام (محقق و مصحح: عباس قوچانی و علی آخوندی، ج21 و 40، چاپ هفتم). بیروت: دار إحیاء التراث العربی. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 3 |
||