آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شمارهها | 2,647 |
| تعداد مقالات | 37,420 |
| تعداد مشاهده مقاله | 19,033,154 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 8,667,461 |
بررسی تحلیلی انتقادی خداشناسی یهود و اسلام از نظر قرآن | ||
| آیین حکمت | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 06 مرداد 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/pwq.2026.73686.1264 | ||
| نویسنده | ||
| شاهین دریکوندی* | ||
| الهیات و معارف اسلامی، ادبیات، دانشگاه ملایر | ||
| تاریخ دریافت: 17 آذر 1404، تاریخ بازنگری: 02 دی 1404، تاریخ پذیرش: 06 مرداد 1405 | ||
| چکیده | ||
| چکیده خداشناسی به عنوان بنیان اصلی ادیان ابراهیمی، نقش محوری در شکلگیری باورها، ارزشها و تعاملات اجتماعی ایفا میکند. این پژوهش به بررسی تحلیلی-انتقادی خداشناسی در یهودیت و اسلام از منظر قرآن کریم میپردازد و با تمرکز بر اشتراکات و تفاوتهای الهیاتی، به تبیین و نقد این مفاهیم میپردازد. اهداف اصلی شامل شناسایی باورهای خداشناسی در هر دو دین، تحلیل مقایسهای صفات الهی، و ارزیابی نقدهای قرآنی بر انحرافات احتمالی است. روش تحقیق کیفی توصیفی-تحلیلی با رویکرد تطبیقی است و دادهها از متون مقدس (تورات و قرآن)، سنتهای دینی (تلمود و احادیث)، و تفاسیر معتبر (مانند المیزان) گردآوری شدهاند. تحلیلها با استفاده از روش هرمنوتیک و مقایسه جدولی انجام گرفته تا شفافیت و اعتبار افزایش یابد. یافته ها نشان میدهند که هر دو دین بر توحید ابراهیمی تأکید دارند، اما خداشناسی یهودیت اغلب قوممحور و انسانگونه است، در حالی که اسلام بر تنزیه مطلق و جهانی بودن تمرکز دارد. نقدهای قرآنی، از جمله تحریف متون، نسبت فرزند به خداوند، و بخل الهی، این انحرافات را اصلاح کرده و توحید را به سوی مفهومی نابتر هدایت میکنند. این تفاوتها ریشه در تأثیرات تاریخی و فرهنگی دارند، مانند تبعید بابلی در یهودیت و بعثت در محیط جاهلی اسلام. در نتیجه، پژوهش بر ظرفیت گفتگوی بینادیانی تأکید دارد و پیشنهاد میکند تمرکز بر اشتراکات توحیدی و بازنگری قوممحوری، همگرایی الهیاتی را تقویت کند. این مطالعه میتواند به کاهش سوءتفاهمهای دینی و ترویج صلح در جوامع پلورال کمک کند. محدودیتها شامل تمرکز بر متون کلاسیک است و پیشنهاد تحقیقات آتی بررسی تحولات مدرن خداشناسی یهودیت است. کلمات کلیدی: اسلام، یهودیت، خداشناسی، نقد قرآنی مقدمه خداشناسی، بهعنوان هسته اصلی ادیان ابراهیمی، بنیان اعتقادی و هویت دینی جوامع را شکل میدهد و بر جنبههای اخلاقی، اجتماعی و فرهنگی تأثیر عمیقی دارد. یهودیت و اسلام، بهعنوان دو دین برجسته ابراهیمی، هر دو بر اصل توحید تأکید دارند، اما تفاوتهای تفسیری در مفهوم خداوند، صفات الهی و ربوبیت، زمینهساز چالشهایی در فهم متقابل شده است. قرآن کریم، بهعنوان منبع اصلی دین اسلام، نهتنها خداشناسی اسلامی را تبیین میکند، بلکه با نقد باورهای یهودیت، مانند تحریف متون (بقره، ۲:۷۹) یا قوممحوری (مائده، ۵:۱۸)، چارچوبی برای اصلاح و همگرایی الهیاتی ارائه میدهد. این نقدها، ریشه در سنت ابراهیمی داشته و به بازتعریف توحید ناب کمک میکنند (طباطبایی، ۱۳۹۰، ج۱، ص۱۵). در جهان معاصر، جهانیشدن و پلورالیسم دینی، ضرورت گفتوگوی بینادیانی را بیش از پیش برجسته کرده است. فهم دقیق اشتراکات و افتراقات خداشناسی یهودیت و اسلام میتواند به کاهش سوءتفاهمهای دینی و تقویت همکاری در مسائل مشترک مانند عدالت و صلح منجر شود (Knitter, 2005, p. 12). این پژوهش با رویکرد تحلیلی-انتقادی و تطبیقی، خداشناسی این دو دین را از منظر قرآن بررسی میکند تا ضمن شناسایی باورهای الهیاتی، نقدهای قرآنی را تحلیل و راهکارهایی برای گفتوگوی بینادیانی پیشنهاد دهد. هدف اصلی این مطالعه، تحلیل تطبیقی خداشناسی یهودیت و اسلام با تأکید بر نقدهای قرآنی است. اهداف فرعی شامل تبیین باورهای خداشناسی هر دین، مقایسه صفات و ربوبیت الهی، و ارزیابی تأثیر نقدهای قرآنی بر فهم توحید است. سؤال اصلی پژوهش این است: خداشناسی یهودیت و اسلام از منظر قرآن چگونه تحلیل و نقد شده است؟ سؤالات فرعی شامل چیستی باورهای خداشناسی یهودیت، ماهیت نقدهای قرآنی، اشتراکات و تفاوتها، و دلالتهای این نقدها برای گفتوگوی بینادیانی است. فرضیه پژوهش این است که قرآن ضمن تأیید ریشههای توحیدی یهودیت، انحرافاتی مانند انسانانگاری و قوممحوری را نقد کرده و به سوی توحید جهانی هدایت میکند (صادقی، ۱۴۰۱، ص۲۵). اهمیت این پژوهش در ارائه چارچوبی نوآورانه برای تحلیل تطبیقی و تقویت پلورالیسم دینی نهفته است. برخلاف مطالعات پیشین که عمدتاً توصیفی بودند (حیدری و همکاران، ۱۳۹۶)، این مطالعه با تمرکز بر نقدهای قرآنی و رویکرد هرمنوتیک، به بازاندیشی در خداشناسی و ترویج همگرایی دینی کمک میکند (Firestone, 2012, p. 30). ساختار مقاله شامل مرور پیشینه تحقیق، تشریح روششناسی توصیفی-تحلیلی، تحلیل یافتهها در قالب مقایسه تطبیقی و نقدهای قرآنی، و ارائه نتیجهگیری و پیشنهادات برای گفتوگوی بینادیانی است. این پژوهش نهتنها به فهم عمیقتر ادیان ابراهیمی کمک میکند، بلکه در زمینهسازی برای صلح و همکاری دینی در جهان معاصر نقش مؤثری ایفا میکند. پیشینه تحقیق مطالعات خداشناسی در ادیان ابراهیمی، بهویژه یهودیت و اسلام، موضوع پژوهشهای متعددی بوده است که عمدتاً بر تحلیل متون مقدس، سنتهای دینی و تأثیرات تاریخی و فرهنگی تمرکز دارند. با این حال، پژوهشهای اندکی بهطور خاص به نقدهای قرآنی بر خداشناسی یهودیت با رویکرد تحلیلی-انتقادی و تطبیقی پرداختهاند. در این بخش، منابع داخلی و خارجی مرتبط مرور شده و شکافهای پژوهشی تحلیل میشوند تا جایگاه نوآورانه این مطالعه مشخص گردد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| اسلام؛ یهودیت؛ خداشناسی؛ بررسی تطبیقی؛ نقد قرآنی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| بررسی تحلیلی انتقادی خداشناسی یهود و اسلام | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Shahin Derikvandi | ||
| Theology and Islamic Studies, Literature, Malayer University | ||
| چکیده [English] | ||
| Abstract Theology, as the main foundation of Abrahamic religions, plays a pivotal role in the formation of beliefs, values, and social interactions. This research critically-analyzes theology in Judaism and Islam from the perspective of the Holy Quran and, focusing on theological similarities and differences, explains and criticizes these concepts. The main objectives include identifying theological beliefs in both religions, comparative analysis of divine attributes, and evaluation of Quranic criticisms for possible deviations. The research method is a descriptive-analytical qualitative research with a comparative approach, and data were collected from sacred texts (Torah and Quran), religious traditions (Talmud and Hadith), and authoritative commentaries (such as Al-Mizan). The analyses were conducted using hermeneutics and tabular comparison to increase transparency and validity. The findings show that both religions emphasize Abrahamic monotheism, but Judaism’s theology is often ethnocentric and anthropocentric, while Islam focuses on absolute and universal purity. Quranic criticisms, including textual distortion, filial piety, and divine stinginess, have corrected these deviations and guided monotheism toward a more pure concept. These differences are rooted in historical and cultural influences, such as the Babylonian exile in Judaism and the prophethood in the pre-Islamic environment. As a result, the research emphasizes the potential for interfaith dialogue and suggests that focusing on monotheistic commonalities and reconsidering ethnocentricity can foster theological convergence. This study can help reduce religious misunderstandings and promote peace in plural societies. Limitations include the focus on classical texts, and future research is suggested to examine modern developments in Jewish theology.Abstract Theology, as the main foundation of Abrahamic religions, plays a pivotal role in the formation of beliefs, values, and social interactions. This research critically-analyzes theology in Judaism and Islam from the perspective of the Holy Quran and, focusing on theological similarities and differences, explains and criticizes these concepts. The main objectives include identifying theological beliefs in both religions, comparative analysis of divine attributes, and evaluation of Quranic criticisms for possible deviations. The research method is a descriptive-analytical qualitative research with a comparative approach, and data were collected from sacred texts (Torah and Quran), religious traditions (Talmud and Hadith), and authoritative commentaries (such as Al-Mizan). The analyses were conducted using hermeneutics and tabular comparison to increase transparency and validity. The findings show that both religions emphasize Abrahamic monotheism, but Judaism’s theology is often ethnocentric and anthropocentric, while Islam focuses on absolute and universal purity. Quranic criticisms, including textual distortion, filial piety, and divine stinginess, have corrected these deviations and guided monotheism toward a more pure concept. These differences are rooted in historical and cultural influences, such as the Babylonian exile in Judaism and the prophethood in the pre-Islamic environment. As a result, the research emphasizes the potential for interfaith dialogue and suggests that focusing on monotheistic commonalities and reconsidering ethnocentricity can foster theological convergence. This study can help reduce religious misunderstandings and promote peace in plural societies. Limitations include the focus on classical texts, and future research is suggested چکیده خداشناسی به عنوان بنیان اصلی ادیان ابراهیمی، نقش محوری در شکلگیری باورها، ارزشها و تعاملات اجتماعی ایفا میکند. این پژوهش به بررسی تحلیلی-انتقادی خداشناسی در یهودیت و اسلام از منظر قرآن کریم میپردازد و با تمرکز بر اشتراکات و تفاوتهای الهیاتی، به تبیین و نقد این مفاهیم میپردازد. اهداف اصلی شامل شناسایی باورهای خداشناسی در هر دو دین، تحلیل مقایسهای صفات الهی، و ارزیابی نقدهای قرآنی بر انحرافات احتمالی است. روش تحقیق کیفی توصیفی-تحلیلی با رویکرد تطبیقی است و دادهها از متون مقدس (تورات و قرآن)، سنتهای دینی (تلمود و احادیث)، و تفاسیر معتبر (مانند المیزان) گردآوری شدهاند. تحلیلها با استفاده از روش هرمنوتیک و مقایسه جدولی انجام گرفته تا شفافیت و اعتبار افزایش یابد. یافته ها نشان میدهند که هر دو دین بر توحید ابراهیمی تأکید دارند، اما خداشناسی یهودیت اغلب قوممحور و انسانگونه است، در حالی که اسلام بر تنزیه مطلق و جهانی بودن تمرکز دارد. نقدهای قرآنی، از جمله تحریف متون، نسبت فرزند به خداوند، و بخل الهی، این انحرافات را اصلاح کرده و توحید را به سوی مفهومی نابتر هدایت میکنند. این تفاوتها ریشه در تأثیرات تاریخی و فرهنگی دارند، مانند تبعید بابلی در یهودیت و بعثت در محیط جاهلی اسلام. در نتیجه، پژوهش بر ظرفیت گفتگوی بینادیانی تأکید دارد و پیشنهاد میکند تمرکز بر اشتراکات توحیدی و بازنگری قوممحوری، همگرایی الهیاتی را تقویت کند. این مطالعه میتواند به کاهش سوءتفاهمهای دینی و ترویج صلح در جوامع پلورال کمک کند. محدودیتها شامل تمرکز بر متون کلاسیک است و پیشنهاد تحقیقات آتی بررسی تحولات مدرن خداشناسی یهودیت است. examine modern | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Islam, Judaism, Theology, Comparative Study, Quranic Criticism | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 2 |
||