آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شمارهها | 2,647 |
| تعداد مقالات | 37,420 |
| تعداد مشاهده مقاله | 19,033,154 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 8,667,461 |
توصیف و تبیین اصل تعادل در انسان کامل با تأکید بر فلسفة صدرایی | ||
| آیین حکمت | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 06 مرداد 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/pwq.2026.74409.1279 | ||
| نویسندگان | ||
| راحله ابراهیمی1؛ شهناز شایان فر* 2 | ||
| 1دانشجوی دکتری حکمت متعالیه گروه فلسفه و حکمت اسلامی دانشگاه الزهرا | ||
| 2دانشار گروه فلسفه و حکمت اسلامی دانشکده الهیات دانشگاه الزهرا | ||
| تاریخ دریافت: 22 اسفند 1404، تاریخ بازنگری: 11 خرداد 1405، تاریخ پذیرش: 06 مرداد 1405 | ||
| چکیده | ||
| مسئله «انسان کامل» بهعنوان غایت قصوای آفرینش و نقطه نهایی تکامل بشری، همواره در کانون تأملات عمیق فلسفی، عرفانی و کلامی قرار داشته است. با این وجود، مرور در دیدگاه پیشین نشان میدهد که خوانشهای رایج، غالباً این مفهوم کلیدی را در ساحتهای انتزاعیِ هستیشناختی یا صرفاً معرفتشناختی محصور ساخته و از تبیین کارکرد عینی و انضمامی آن در ساحت حیات توأمان فردی و اجتماعی غفلت ورزیدهاند. پژوهش حاضر با اتکاء به مبانی متقن و روشمندیِ تحلیلی در «حکمت متعالیه» صدرالمتألهین شیرازی، در پی طرحریزی و اثبات این انگاره بنیادین است که جوهره و شالوده حقیقیِ کمال انسانی را نه در رشد تکبُعدی و غلبه یکسویه یک فضیلت، بلکه در تحقق همهجانبه «اصل تعادل وجودی» باید جستجو کرد. در این چارچوب نظری، منظومه فکری ملاصدرا با اتخاذ رویکردی ترکیبی و ایجاد پیوندی ناگسستنی میان برهان (عقلانیت فلسفی)، عرفان (شهود باطنی) و قرآن (وحی الهی)، ظرفیتی بیبدیل و روشمند برای تبیین جامعیت انسان کامل ارائه میدهد.بر مبنای اصل بنیادین «تشکیک وجود»، هستی دارای پیوستاری ذومراتب و دارای شدت و ضعف است که از نازلترین درجات مادی آغاز شده و تا عالیترین مراتب تجرد امتداد مییابد. انسان کامل، مستقر در بالاترین قله این هرم هستیشناختی، یگانه موجودی است که بهواسطه سعه وجودی خویش، مظهر اتمّ قاعده "وحدت در عین کثرت" و "کثرت در عین وحدت" به شمار میآید. این سعه بیکران وجودی، به وی امکان میدهد تا "تعادلی" شگرف و هندسهای متوازن میان ساحتهای بهظاهر متعارض عالم نظیر ظاهر و باطن، شریعت و حقیقت، مُلک و ملکوت، دنیا و آخرت، و همچنین رسالت فردی و تعهد اجتماعی برقرار سازد. مقاله با بهرهگیری از این مبانی استدلال میکند که تعادل یادشده، خصلتی صرفاً ذهنی و نظری ندارد، بلکه در سه لایه بنیادین «وجود»، «معرفت» و «عمل» متجلی میگردد. در این نگاه، سالکِ واصل پس از طی مراتب عقلی و باطنی و رسیدن به قله تکامل، به انزوای فردگرایانه بسنده نکرده، بلکه با رویکردی مسئولانه، متعهدانه و آگاهانه به میان خلق بازمیگردد تا رسالت سنگین هدایتگری، قانونگذاری و اصلاحگری خود را در بستر پرتلاطم اجتماع ایفا نماید.مقاله حاضر در مسیر تطبیق این چارچوب نظری بر مصادیق عینی و تاریخی، پیامبر اکرم (ص) را بهعنوان نخستین و عالیترین مظهر تام این کمالِ "متعادل" مورد واکاوی دقیق قرار میدهد. سیره نبوی تبلور اعتدال در تمامی شئون است. در ساحت معرفتی، نظام ادراکی پیامبر (ص) محصور در مجاری حسی یا عقلیِ صِرف نیست، بلکه منظومهای منسجم و هماهنگ از استدلالات دقیق برهانی، دریافتهای بیواسطه لدنی و نزول وحی الهی است. در ساحت عمل و کنشگری اجتماعی نیز، ایشان الگوی تمامعیار درهمتنیدگیِ عمیقترین سطوح عبودیت، زهد و حضور قلب باطنی، با عالیترین مراتب رهبری سیاسی، تأسیس تمدن، اجرای عدالت و تدبیر امور مسلمیناند. این رویکرد عملی، خط بطلانی بر ثنویتِ کاذب میان دنیاگرایی و آخرتگریزی کشیده و مبرهن میسازد که حضور فعال و اثربخش در متن تحولات تاریخی، کوچکترین منافاتی با استغراق در ساحت ربوبی ندارد. دستاورد برجسته این پژوهش، تبیین نحوه امتداد این الگوی متوازن در بستر نهاد "امامت" است. پژوهش حاضر در پی آن است که نهاد امامت در هندسه تفکر شیعی، استمرار منطقی، تاریخی و هستیشناختیِ همان اصل تعادل در مکتب نبوی است. در این میان، حرکت تاریخساز امام حسین (ع)، نسخه عملیِ انسان کامل در مواجهه با بحرانهای پیچیده انحطاطی و انحرافات بنیادین امت محسوب میشود. نهضت حسینی نه یک کنش صرفاً سیاسیِ معطوف به قدرت است، و نه یک سلوک باطنیِ منفعلانه در برابر جبر زمانه؛ بلکه تلفیقی از هر دو ساحت است. قیام کربلا در عین ابتنای کامل بر غایتِ معرفت شهودی، آگاهی مطلق به قضا و قدر الهی، رضایت به مشیت ربوبی و اتصال بیواسطه به عالم غیب (باطن)، پاسخی اصولگرایانه و مسئولیتپذیرانه به انسداد سیاسی و اخلاقی جامعه (ظاهر) است.امام حسین (ع) در آوردگاه سترگ عاشورا، با ایجاد موازنهای بینظیر میان «طریق عرفان و سیاست»، «عشق و حماسه»، و «تکلیفمحوری و نتیجهسنجی مدبرانه»، ثابت نمود که انسان کامل در متلاطمترین طوفانهای تاریخی و سهمگینترین ابتلائات، لنگرگاه اتصال به حق را استوار نگاه داشته و هرگز از مدار "اعتدال" عبودی و رسالت اجتماعی خارج نمیگردد. رهیافت نهایی مقاله مؤید آن است که کمال حقیقی در منطق اسلام، مترادف با واگذاری یک بُعد از ابعاد انسانی به نفع بُعد دیگر نیست، بلکه در رشد همهجانبه و متوازنِ تمامی استعدادها است. این الگوی متعادل، در حماسه عاشورا به مثابه جاودانهترین الگوی زیستِ موحدانه، آزادمنشانه و مسئولانه در تاریخ بشریت تثبیت شده است و ظرفیت بیبدیلی برای پاسخگویی به بحرانهای معنایی و هویتی انسان معاصر در اختیار میگذارد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| انسان کامل؛ تعادل وجودی؛ حکمت متعالیه؛ اتصال ظاهر و باطن؛ سیره نبوی؛ امام حسین (ع)؛ ملاصدرا | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| "Description and explanation of the principle of balance in the Perfect Human, with an emphasis on Sadraean philosophy." | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Raheleh Ebrahimi1؛ shahnaz shayanfar2 | ||
| 1teacherPhD student in Transcendent Wisdom, Department of Islamic Philosophy and Wisdom, Alzahra University" | ||
| 2Associate Professor of Department of Philosophy and Islamic Wisdom, Faculty of Theology, Alzahra University | ||
| چکیده [English] | ||
| The notion of the *Perfect Human* as the ultimate purpose of creation and the highest stage of human evolution has always stood at the center of profound philosophical, mystical, and theological reflection. Yet, a careful survey of previous interpretations reveals that prevalent readings have often confined this pivotal concept to abstract ontological or purely epistemological domains, neglecting its concrete and functional manifestation within the intertwined spheres of individual and social life. Grounded in the firm methodological foundations of **Mulla Sadra’s Transcendent Theosophy (Hikmat al‑Mutaʿāliyah)**, the present study seeks to establish and demonstrate the fundamental thesis that the essence of true human perfection lies not in unilateral development or the dominance of a single virtue, but rather in the all‑embracing realization of the **principle of existential equilibrium**. Within this theoretical framework, the Sadrian system—with its integrative approach and the inseparable linkage it creates among philosophical reasoning (burhān), mystical insight (ʿirfān), and divine revelation (Qurʾān)—offers an unparalleled and methodical capacity to explicate the comprehensive nature of the Perfect Human. According to the essential doctrine of **gradation (tashkīk) in being**, existence forms a continuous hierarchy of intensities, extending from the lowest material degrees to the highest immaterial realms. The Perfect Human, situated at the summit of this existential hierarchy, is the sole being whose expansive ontological scope renders him the consummate manifestation of the principle of “unity within multiplicity” and “multiplicity within unity.” This boundless amplitude of being enables him to establish a remarkable *equilibrium*—a harmonious geometry among seemingly opposing dimensions of reality: the outward and the inward, the law (sharīʿah) and the truth (ḥaqīqah), the terrestrial and the celestial, the temporal and the eternal, as well as personal vocation and social responsibility. Drawing upon these foundations, the article argues that such equilibrium is not merely a theoretical or mental quality but finds embodiment in three fundamental layers: **being**, **knowledge**, and **action**. In this view, the realized mystic, after traversing intellectual and spiritual stages and reaching the peak of perfection, does not withdraw into individual isolation. Rather, with a responsible, conscious, and committed orientation, he returns to society to fulfill his heavy mission of guidance, lawmaking, and moral reform amidst the turbulent flow of history. Applying this framework to concrete and historical exemplars, the study regards **the Prophet Muhammad (peace be upon him)** as the first and supreme manifestation of this balanced perfection. His Prophetic conduct embodies moderation in every domain. In the sphere of cognition, his epistemic system is not restricted to sensory or rational channels alone; it forms a coherent synthesis of rigorous philosophical reasoning, direct divine illumination, and prophetic revelation. In the practical and social dimension, he stands as the perfect model of deep internal devotion, asceticism, and spiritual presence interwoven with the highest degrees of political leadership, civilization‑building, and justice administration. This integrated approach nullifies the false dichotomy between worldly engagement and otherworldly detachment, proving that active presence in historical transformation is in no way incompatible with immersion in divine reality. The prominent achievement of this research lies in elucidating how this balanced model continues through the institution of **Imamate**. Within Shiʿi thought, the Imamate represents the logical, historical, and ontological continuation of the same principle of equilibrium inaugurated in the Prophetic school. In this context, the world‑reforming movement of **Imam Husayn (peace be upon him)** stands as the living embodiment of the Perfect Human facing the complex crises of decadence and deviation within the Muslim community. The Husayni uprising is neither a merely political act aimed at power nor a passive mystical retreat before temporal determinism; rather, it constitutes a synthesis of both realms. The event of Karbala—founded upon intuitive knowledge, full awareness of divine decree, serene submission to divine will, and direct connection with the unseen—simultaneously represents a principled and responsible response to the political and ethical stagnation of society. In the monumental arena of Ashura, Imam Husayn establishes an unparalleled balance between the paths of **mysticism and politics**, **love and heroism**, **duty‑orientation and prudent result‑evaluation**. He demonstrates that the Perfect Human, even amidst the fiercest storms of history and the most severe trials, preserves the anchor of divine connection and never deviates from the axis of devotional and social moderation. The final outcome of the article affirms that *true perfection in the logic of Islam* does not mean sacrificing one dimension of humanity for another; rather, it consists in the **harmonious and comprehensive development of all potentials**. This balanced paradigm, embodied eternally in the **Husayni epic**, constitutes the most enduring model of monotheistic, free‑spirited, and responsible life—and offers a unique capacity to respond to the **existential and identity crises of modern humanity**. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Perfect Human, Existential Equilibrium, Transcendent Theosophy, Prophetic Conduct, Imam Husayn, Mulla Ṣadra | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 3 |
||