آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شمارهها | 2,659 |
| تعداد مقالات | 37,593 |
| تعداد مشاهده مقاله | 19,556,200 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,074,972 |
همبستگی قدسی و امید عاملیتی در جنگ رمضان: تحلیلی اجتماعی-دینی از کنش میدانی ایرانیان | ||
| اسلام و مطالعات اجتماعی | ||
| مقاله 5، دوره 14، شماره 52، فروردین 1405، صفحه 131-157 اصل مقاله (1.33 M) | ||
| نوع مقاله: علمی ـ پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/jiss.2026.74854.2228 | ||
| نویسندگان | ||
| سعید سلیمانی1؛ شمس الله مریجی* 2 | ||
| 1استادیار،گروه معارف اسلامی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی کرمان، کرمان، ایران. | ||
| 2استاد، گروه علوم اجتماعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه باقرالعلوم(ع). قم، ایران (نویسنده مسئول). | ||
| تاریخ دریافت: 08 خرداد 1405، تاریخ بازنگری: 20 تیر 1405، تاریخ پذیرش: 21 مرداد 1405 | ||
| چکیده | ||
| در مخاصمات مسلحانه، فروپاشی روانی و گسیختگی جمعی بهاندازهٔ شکست نظامی خطرناک است. دو سپر اصلی در برابر این تهدیدها، «انسجام اجتماعی» و «چشمانداز امیدوارانه به آینده» هستند. جنگ رمضان نمونهای برجسته از مقاومتی است که در آن باورهای دینی توانستند این دو عنصر را در اوج بحران تولید و بازتولید کنند. بااینحال، پژوهشهای موجود یا در چهارچوبهای سکولار ماندهاند و یا تنها به توصیف وقایع پرداختهاند و هیچیک پیوند میان مبانی کلامی شیعه و سازوکارهای روانشناختی را بهطور نظاممند تحلیل نکردهاند. هدف این مطالعه، شناسایی و واکاوی همین سازوکارهای واسطهای است. روش این پژوهش کیفی و با روش تحلیل مضمون و رویکرد قیاسی-استقرایی انجام شده است. پیکرهٔ متنی شامل قرآن کریم، نهجالبلاغه، صحیفهٔ امام خمینی(ره)، صحیفهٔ سجادیه و متون نظری روانشناسی اجتماعی (دورکیم، اسنایدر، پاتنام، پارگامنت و ون زومرن) میباشد. یافتههای این پژوهش شامل چهار سازوکار اصلی: ۱) برجستهسازی هویت جمعی قدسی از رهگذر شعائر آیینی و انگارهٔ ولایت-امت؛ ۲) بازآفرینی سرمایهٔ اجتماعی ایمانبنیان از طریق هنجارهای ایثار و اعتماد نهادی به رهبری دینی؛ ۳) دگردیسی امید انتظاری به امید کنشگرا با تکیه بر توکل پویا و التزام به وعدهٔ نصرت و ۴) معنادهی مقدس به رنج و مرگ از مجرای روایت آزمون الهی و ایدهٔ شهادت میباشد. این سازوکارها در چرخهای خودتقویتشونده عمل میکردند. نتایج پژوهش بیانگر آن است که تلفیق باورهای شیعی با سازوکارهای روانشناختی، گونهای از همبستگی و امید «پایدار و راهبردی» تولید میکند که شکنندگی مدلهای مادی را ندارد و دین را از امری فردی به موتور مقاومت جمعی تبدیل میکند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| همبستگی دینی؛ امید عاملیتی؛ روانشناسی اجتماعی؛ جنگ رمضان؛ کنش جمعی؛ سرمایهٔ اجتماعی؛ توکل | ||
| موضوعات | ||
| تمرکز محتوایی بر مباحث فرهنگی و اجتماعی معطوف به حوزه دین؛ | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Sacred Solidarity and Agency Hope in the Ramadan War: A Socio-Religious Analysis of Iranians' Field Action | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Saeed Soleimani1؛ Shamsollah Mariji2 | ||
| 1Assistant Professor, Department of Islamic Studies, Faculty of Medicine, Kerman University of Medical Sciences, Kerman, Iran. | ||
| 2Professor, Department of Social Sciences, Faculty of Social Sciences, Baqir al-Olum University, Qom, Iran (Corresponding Author). | ||
| چکیده [English] | ||
| In armed conflicts, psychological collapse and collective fragmentation are as dangerous as military defeat. The two primary shields against these threats are "social cohesion" and a "hopeful outlook toward the future." The Ramadan War serves as a prominent example of resistance in which religious beliefs were able to produce and reproduce these two elements at the height of crises. However, existing studies have either remained within secular frameworks or merely described events, and none have systematically analyzed the linkage between Shia theological foundations and psychological mechanisms. The aim of this study is to identify and examine these very mediating mechanisms. This qualitative research was conducted using thematic analysis with a deductive-inductive approach. The textual corpus includes the Noble Quran, Nahj al-Balagha, Sahifeh-ye Imam Khomeini, Sahifeh Sajjadiyya, and social psychology theoretical texts (Durkheim, Snyder, Putnam, Pargament, and van Zomeren). The findings of the research comprise four main mechanisms: 1) highlighting a sacred collective identity through ritualistic ceremonies and the concept of Wilayah-Ummah (Leadership-Community); 2) recreating faith-based social capital through norms of self-sacrifice and institutional trust in religious leadership; 3) transforming passive hope into agency hope relying on dynamic trust (Tawakkul) and commitment to the promise of divine victory; and 4) sacredly signifying suffering and death through the narrative of divine trial and the idea of martyrdom. These mechanisms operated in a self-reinforcing cycle. The results indicate that the integration of Shia beliefs with psychological mechanisms produces a type of "sustainable and strategic" solidarity and hope that lacks the fragility of material models, transforming religion from an individual matter into an engine of collective resistance. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Religious solidarity, Agency hope, Social psychology, Ramadan War, Collective action, Social capital | ||
| مراجع | ||
|
* قرآن کریم.
** نهجالبلاغه (گردآوری سیدرضی).
*** صحیفهٔ سجادیه
آوریل، امیلی، تام، جوزف، و واتکینز، فیلیپ اس.. (۲۰۰۹م). تمایز امید از خوشبینی در بافت دینی/معنوی: کاوشی در منابع امید. روانشناسی مثبت، ۴(۶)، صص ۴۶۵–۴۷۰.
اسکلی، آنتونی، و بیلر، هنری بی. . (۲۰۰۹م). امید در عصر اضطراب. آکسفورد: انتشارات دانشگاه آکسفورد.
اسمیت، جوآن آر.، و اسپارکز، پال. . (۲۰۰۹م). پیوند باور-کنش: روانشناسی اجتماعی کنش جمعی دینی. آکسفورد: بلکول.
اسنایدر، چارلز آر. (۲۰۰۲م). نظریهٔ امید: رنگینکمانهایی در ذهن. پژوهش روانشناختی، ۱۳(۴)، صص ۲۴۹–۲۷۵.
استارک، رادنی، و فینک، راجر. (۲۰۰۰م). اعمال ایمان: تبیین وجه انسانی دین. برکلی: دانشگاه کالیفرنیا.
اپلبی، آر. اسکات. (۲۰۰۰م). دوگانگی امر قدسی: دین، خشونت، و مصالحه. سابروک: انتشارات رومن و لیتلفیلد.
خمینی، سید روح الله. (بیتا). صحیفهٔ نور. (ج14). تهران: مؤسسهٔ تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
العیسی، احمد. (۲۰۰۰م). توکل بر خدا: مفهوم اسلامی توکل. انتشارات مؤسسهٔ بینالمللی اندیشهٔ اسلامی.
براون، ویرجینیا، و کلارک، ویکتوریا. (۲۰۰۶م). استفاده از تحلیل مضمون در روانشناسی. پژوهش کیفی در روانشناسی، ۳(۲)، صص ۷۷–۱۰۱.
بلاک، جیمز. (۲۰۰۶م). شهادت و روانشناسی دین: کندوکاوی در ایثار ازلی. کمدن لندن: پالگریو مکمیلان.
بوون، گلن ای. (۲۰۰۹م). تحلیل اسناد بهعنوان یک روش پژوهش کیفی. پژوهش کیفی، ۹(۲)، صص ۲۷–۴۰.
پاتنام، رابرت دی. (۲۰۰۰م). بولینگ به تنهایی: فروپاشی و احیای جامعهٔ آمریکایی. نیویورک: سایمون و شوستر.
پارگامنت، کنت آی. (۱۹۹۷م). روانشناسی دین و مقابله: نظریه، پژوهش، عمل. نیویورک: گیلفورد.
پارگامنت، کنت آی. (۲۰۱۱م). روانشناسی دین و مقابله: نظریه، پژوهش، عمل. نیویورک: گیلفورد.
خدیوی، علی، طهرانیان، مهری، و سلیمانی، سعید. (۱۴۰۵). واکاوی مبانی نظری سلامت معنویِ زوجین قبل از ازدواج؛ با تأکید بر مسئلۀ نظر به زنِ خواستگاریشده از دیدگاه فقه امامیه ، ۱۲(۱)، صص ۱۵۷–۱۷۲.
دورکیم، امیل. (۱۹۹۵م/۱۹۱۲م). صور ابتدایی حیات دینی. نیویورک: فری پرس.
راپاپورت، روی ای. (۱۹۹۹م). مناسک و دین در ساخت بشریت. کمبریج: انتشارات دانشگاه کمبریج.
فاطمی امین، نصراله.، و سلیمانی، سعید. (۱۴۰۳). تجربهٔ دینی اضطراب مرگ و آثار تربیتی آن بر سلامت معنوی. پژوهش در دین و سلامت، ۱۰(۲)، صص ۹۳–۱۰۵.
فاطمی امین، نصراله.، سلیمانی، سعید.، علیدادی سلیمانی، حسن.، و مجتباییفر، اصغر. (۱۴۰۴). تجربهٔ دینی سکرات و غمرات مرگ و نقش تربیتی آن در سلامت معنوی. پژوهش در دین و سلامت، ۱۱(۳)، صص ۷۲–۸۶.
کاونتد، ویکتور، و واتس، فریزر. (۲۰۱۹م). روانشناسی دین و مکان: چشماندازهای نوظهور. کمدن لندن: پالگریو مکمیلان.
کرسول، جان دبلیو. (۲۰۱۳م). کاوش کیفی و طراحی پژوهش: انتخاب از میان پنج رویکرد (ویرایش سوم). تاوزند اوکس: انتشارات سیج.
مریام، شاران بی.، و تیسدل، الیزابت جی. (۲۰۱۶م). پژوهش کیفی: راهنمایی برای طراحی و اجرا (ویرایش چهارم). انتشارات جوسی-بس.
نوریس، پیپا، و اینگلهارت، رونالد. (۲۰۱۱م). قدسی و عرفی: دین و سیاست در جهان (ویرایش دوم). کمبریج: انتشارات دانشگاه کمبریج.
ون زومرن، مارتین، پوستمز، تام، و اسپیرز، راسل. (۲۰۰۸م). به سوی یک مدل یکپارچهٔ هویت اجتماعی کنش جمعی. بولتن روانشناختی، ۱۳۴(۴)، صص ۵۰۴–۵۳۵.
هسیه، هسیو-فانگ، و شانون، سارا ای. (۲۰۰۵م). سه رویکرد به تحلیل محتوای کیفی. تحقیقات کیفی سلامت، ۱۵(۹)، صص ۱۲۷۷–۱۲۸۸.
یاسین، ولید، کرنز، آد، و دوی، جیمز. (۲۰۱۱م). دین بهمثابه منبع هویت اجتماعی: رویکردی روانشناختی اجتماعی. روانشناسی اجتماعی اروپا، ۴۱(۲)، صص ۲۵۹–۲۶۴.
یورگنزمایر، مارک. (۲۰۰۳م). وحشت در ذهن خدا: ظهور جهانی خشونت دینی (ویرایش سوم). برکلی: دانشگاه کالیفرنیا. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 40 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1 |
||