آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شماره‌ها | 2,676 |
| تعداد مقالات | 37,769 |
| تعداد مشاهده مقاله | 20,767,921 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,737,218 |
سازه‌های وفاق اجتماعی از منظر قرآن کریم | ||
| اسلام و مطالعات اجتماعی | ||
| مقاله 1، دوره 14، شماره 52، فروردین 1405، صفحه 7-32 اصل مقاله (1.29 M) | ||
| نوع مقاله: علمی ـ پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/jiss.2026.72784.2193 | ||
| نویسنده | ||
| محمدمهدی فیروزمهر* | ||
| استادیار، گروه پژوهشی تفسیر قرآن، پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، ایران. | ||
| تاریخ دریافت: 04 آذر 1404، تاریخ بازنگری: 24 خرداد 1405، تاریخ پذیرش: 21 مرداد 1405 | ||
| چکیده | ||
| زندگی اجتماعی بشر، ترکیبی متعارض‌نما است که علی‌رغم نیاز ذاتی به سازگاری، همواره در معرض اختلاف و تفرقه ناشی از خواسته‌های گوناگون فردی قرار دارد. هدف این تحقیق تعیین سازه‌های وفاق اجتماعی از منظر قرآن بر مبنای وحدت حقیقت انسان است. اهمیت پژوهش در نشان‌دادن راه‌کارهای قرآنی برای دستیابی به انسجام اجتماعی و درک فرصت‌ها و چالش‌های جوامع نهفته است. این پژوهش با رویکرد توصیفی-تحلیلی و با برداشت از تحلیل محتوای کیفیِ آیات مرتبط با حقیقت انسان، نیازمندی زیست اجتماعی به قانون و اخلاق، و نیز آیات مربوط به محبت و مهربانی، به تفسیر مفاهیم پرداخته است. نتایج نشان می‌دهد مبنای اساسی وفاق، وحدت حقیقت انسان است که جامعه را آن‌چنان حقیقت واحد معرفی می‌کند؛ سه سازه اصلی برای تحقق این مبنا عبارتند از: قانون، که به عنوان پاسدارِ حداقلیِ حقیقت مشترک عمل کرده و وفاق اجباری را تأمین می‌کند؛ اخلاق، که تجلی درونی و ارادیِ وحدت حقیقت انسان است و بر ارزش‌های انسانی و کرامت متقابل تأکید دارد و وفاقی پایدارتر و داوطلبانه ایجاد می‌کند؛ بااین‌حال، کارآمدی اخلاق در مقایسه با محبت و مهربانی کمتر است؛ زیرا مزیت آگاهی و اختیار ممکن است به تخلف منجر شود. و درنهایت، محبت و مهربانی، که عالی‌ترین سازه بوده و نتیجه درک سرشتی حقیقت واحد‌بودن انسان است. این سازه با ایجاد جذبه، وفاق طبیعی و سرشتی را به ارمغان می‌آورد و با سوق‌دادن جامعه به مقام ایثار و فداکاری، کامل‌ترین شکل انسجام اجتماعی را محقق می‌سازد. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| وفاق اجتماعی؛ قانون؛ اخلاق؛ محبت و مهربانی؛ قرآن | ||
| موضوعات | ||
| تمرکز محتوایی بر مباحث فرهنگی و اجتماعی معطوف به حوزه دین؛ | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Structures of Social Solidarity from the Perspective of the Noble Quran | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Mohammadmahdi Firoozmehr | ||
| Assistant Professor, Department of Quranic Interpretation Research, Research Institute of Quranic Culture and Teachings, Islamic Sciences and Culture Research Institute, Qom, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| Human social life is a paradoxical configuration which, despite an intrinsic need for adaptation, is constantly exposed to discord and division arising from divergent individual desires. This research aims to determine the structures of social solidarity from the Quranic perspective based on the unity of human reality. The significance of the study lies in demonstrating Quranic solutions to achieve social cohesion and in understanding the opportunities and challenges facing societies. Employing a descriptive-analytical approach and utilizing qualitative content analysis of verses related to the unity of human reality, the necessity of social life for law and ethics, as well as verses concerning affection and kindness, this study interprets the core concepts. The findings indicate that the fundamental basis of solidarity is the unity of human reality, which presents society as a unified entity. Three primary structures facilitate the realization of this foundation: Law, which acts as a minimal guardian of the shared reality and secures enforced solidarity; Ethics, which is the internal and voluntary manifestation of the unity of human reality, emphasizing human values and mutual dignity to establish a more sustainable and voluntary solidarity—although the efficacy of ethics is lower compared to affection and kindness, as the advantages of consciousness and free will may lead to violations; and finally, Affection and Kindness, which is the highest structure and the outcome of comprehending the innate oneness of human reality. This structure brings about a natural and innate solidarity through the generation of attraction, and by steering society toward the station of altruism and self-sacrifice, it achieves the most complete form of social cohesion. | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| Social solidarity, Law, Ethics, Affection and kindness, Quran | ||
| مراجع | ||
|
* قرآن
** نهج‌البلاغه
آلوسی، سیدمحمود. (1415ق). روح‌المعانی (ج3). بیروت: دارالکتب الاسلامیه.
ابن‌خلدون، عبدالرحمن بن محمد. (1352). مقدمه ابن خلدون (مترجم: محمدپروین گنابادی). تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
ابن‌عاشور، محمدطاهر. (1420ق). تفسیرالتحریر و التنویر (ج21و ج25). بیروت: مؤسسه التاریخ.
ابن‌فارس، احمد بن فارس. (1404ق). معجم مقاییس‌اللغه (ج6). قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
انوری، حسن. (1381). فرهنگ بزرگ سخن (ج5). تهران: سخن.
بحرانی، سیدهاشم. (1416ق). البرهان فی تفسیرالقرآن (ج5). تهران: بنیاد بعثت.
بیرو، آلن. (1375). فرهنگ علوم اجتماعی (مترجم: باقر ساروخانی). تهران: کیهان.
جصاص، احمد بن علی. (1405ق). احکام القرآن (ج5). بیروت: دار احیاءالتراث العربی.
جوادی آملی، عبدالله. (1388). تسنیم (ج12). قم: نشر اسراء.
جوادی آملی، عبدالله. (1389). تسنیم (ج3 و 10). قم: نشر اسراء.
چلبی، مسعود. (1372). وفاق اجتماعی. نامه علوم اجتماعی، 3(6)، صص 15-27.
حسینی، جواد. (1385). جامعه‌شناسی وفاق اجتماعی و اقلیت‌های قومی در ایران و جهان. مشهد: انتشارات سخن گستر.
دهخدا، علی‌اکبر. (1377). لغت‌نامه (ج15). تهران: دانشگاه تهران.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (1373). الذریعة إلی مکارم‌الشریعة. قم: الشریف الرضی.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (1412ق). مفردات الفاظ القرآن. بیروت: دارالعلم.
زمخشری، محمود. (1407ق). الکشاف (ج1). بیروت: دارالکتاب العربی.
ساروخانی، باقر. (1370). درآمدی بر دائرة‌المعارف اجتماعی (ج1). تهران: سازمان انتشارات کیهان.
سجادی، سیدجعفر. (1375). فرهنگ علوم فلسفی و کلامی. تهران: امیرکبیر.
سیدنژاد، میرصادق. (1384). همبستگی ملی و مشارکت عمومی(1) مفاهیم و زمینه‌ها. گلبرگ، 6(68)، صص 33-40.
شیواپور، حامد؛ اخباری، محسن. (1393). تأملاتی در کاربرد قانون زرین اخلاق در قرآن کریم. پژوهشنامه اخلاق، 7(24)، صص 67-82.
طاهری‌نیا، علیرضا؛ احمدی، حسن و خدایاری مطلق، سایه. (1399). سیمای وفاق اجتماعی در اندیشه علوی (مورد مطالعه: نهج‌البلاغه). پژوهش‌های جامعه‌شناختی، 14(48)، صص 151-174.
طباطبایی، سیدمحمدحسین. (1417ق). المیزان (ج2، 5، 13، 16و 18). قم: جامعه مدرسین.
طبرسی، فضل بن حسن. (1372). مجمع البیان (ج1). تهران: ناصرخسرو.
طریحی، فخرالدین. (1375). مجمع البحرین (ج5). تهران: مرتضوی.
طوسی، محمد بن حسن. (1434ق). التبیان فی تفسیرالقرآن (ج8). بیروت: مؤسسه الاعلمی.
فـارابى، محمد بن محمد. (1358). سیاست مدنیه (مترجم: سیدجعفر سجادى). تهران: انجمن فلسفه ایـران.
فراهیدی، خلیل بن احمد. (1409ق). العین (ج5). قم: نشر هجرت.
فضل‌الله، سیدمحمدحسین. (1419ق). تفسیر من وحی‌القرآن (ج 21). بیروت: دارالملاک.
قرشی، سیدعلی‌اکبر. (1371). قاموس قرآن (ج7). تهران: دارالکتب الاسلامیه.
قرشی، سیدعلی‌اکبر. (1377). تفسیر احسن الحدیث (ج8) تهران: بنیاد بعثت.
کلینی، محمد بن یعقوب. (1407ق). الکافی (ج2). تهران: دارالکتب الاسلامیه.
مجلسی، محمدباقر. (1403ق). بحارالانوار (ج84). بیروت: دار احیاءالتراث العربی.
معین، محمد. (1381). فرهنگ معین (ج2). تهران: آدنا: کتاب راه نو.
مغنیه، محمدجواد. (1424ق). التفسیر الکاشف (ج3). تهران: دارالکتب الاسلامیه.
موثقی، سیداحمد. (1379). وفاق اجتماعی و توسعه در جمهوری اسلامی ایران. علوم سیاسی، 3(10)، صص 123-133.
میرعرب، فرج‌اله. (1397). وفاق و اتحاد در اندیشه مفسران اجتماعی قرآن. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
نراقی، محمدمهدی. (1408ق). جامع‌السعادات (ج1). بیروت: مؤسسه الاعلمی.
یوسفی غروی، محمدهادی. (1420ق). موسوعه التاریخ الاسلامی (ج2). قم: مجمع الفکر الاسلامی. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 205 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 171 |
||