| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شمارهها | 2,662 |
| تعداد مقالات | 37,630 |
| تعداد مشاهده مقاله | 19,832,712 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,241,521 |
التفسير السياسيّ للوحدة الإسلاميّة؛ الضرورات والآليّات والمعوِّقات في فكر القائد الشهيد آية الله العظمی السید علي الخامنئي(ره) | ||
| الفکر السیاسي الاسلامي | ||
| دوره 6، شماره 1 - شماره پیاپی 11، مهر 2026، صفحه 260-294 اصل مقاله (1.15 M) | ||
| نوع مقاله: المقالة الأصلية | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/ipt.2026.75444.1080 | ||
| نویسنده | ||
| مرتضی غرسبان* | ||
| باحث رسمي في المعهد العالي للعلوم والثقافة الإسلاميّة، قم، إيران. | ||
| تاریخ دریافت: 03 شهریور 1405، تاریخ پذیرش: 04 شهریور 1405 | ||
| چکیده | ||
| تتناول هذه المقالة، باستخدام منهج تحليل المحتوى الكيفيّ، التفسير السياسيّ للوحدة الإسلاميّة في فكر الشهيد آية الله الخامنئي، وتبيّن أنّ الوحدة الإسلاميّة في هذه المنظومة الفكريّة ليست مجرّد توصية أخلاقيّة أو تضامن عاطفيّ بين المسلمين، بل هي استراتيجيّة سياسيّة وحضاريّة للحفاظ على الأمّة الإسلاميّة، ومواجهة الهيمنة الخارجيّة، وإعادة بناء القوّة الجماعيّة للمسلمين. وتتمثّل الإشكاليّة الرئيسة للبحث في تبيين معنى الوحدة الإسلاميّة ووظيفتها في فكر قائد الثورة، وكيفية تمييزها عن القراءات الفقهيّة أو الكلاميّة أو الوعظيّة البحتة. ويُطرح هذا السؤال في ظلّ الظروف التي يواجه فيها العالم الإسلاميّ أزمات من قبيل النزاعات المذهبيّة، والتيّارات التكفيريّة، وتدخّلات القوى المهيمنة، والحرب الإعلاميّة، واتّساع الفجوات الهويّاتيّة؛ وهي أزمات تفضي إلى إضعاف التماسك والاستقلال والقوّة في العالم الإسلاميّ. والهدف الرئيس للمقالة هو تبيين التفسير السياسيّ للوحدة الإسلاميّة، مع التركيز على الضرورات والآليّات والمعوّقات التي تحول دون تحقّقها. وفي هذا الإطار، يسعى البحث إلى بيان أنّ الوحدة الإسلاميّة في فكر الشهيد آية الله الخامنئي لا تعني إلغاء الاختلافات المذهبيّة، وإنّما تعني إدارتها إدارةً واعيةً على أساس المشتركات، والمصالح العليا للأمّة، وتجنّب التنازع. ومن ثمّ، فإنّ الوحدة، وفق هذا المنظور، ليست أمرًا مذهبيًّا داخليًّا محضًا، بل ترتبط بالأمن والهويّة والاستقلال والمستقبل الحضاريّ للعالم الإسلاميّ. كما تسعى المقالة إلى توضيح العلاقة بين الوحدة الإسلاميّة ومواجهة نظام الهيمنة، وبيان كيف يمكن لتقارب المسلمين أن يسهم في تعزيز القوّة الجماعيّة والحيلولة دون استنزاف طاقات الأمّة الإسلاميّة. منهج البحث هو تحليل المحتوى الكيفيّ. وقد جُمعت بيانات البحث من آيات القرآن الكريم، والخطب، والرسائل، والأعمال المكتوبة ذات الصلة بالوحدة الإسلاميّة، ثم جرى تحليلها من خلال التصنيف والتحليل الموضوعيّ ضمن ثلاثة محاور رئيسة، هي: الضرورات، والآليّات، والمعوِّقات. ويهدف هذا المنهج إلى استنباط النموذج الدلاليّ الحاكم على الفكر السياسيّ للوحدة، لا إلى مجرّد النقل الانتقائيّ للأقوال أو العرض الوصفيّ للآراء. وبناءً على ذلك، تدرس المقالة الوحدة الإسلاميّة ضمن منظومة مفاهيميّة متماسكة، وتصوغها بوصفها جزءًا من الفهم السياسيّ للدين في العالم الإسلاميّ. تُظهر نتائج البحث أنّ الوحدة الإسلاميّة في فكر الشهيد آية الله الخامنئي ذات طبيعة سياسيّة وحضاريّة ومناهضة للهيمنة. وترتبط هذه الوحدة ارتباطًا مباشرًا بمفاهيم من قبيل الاستقلال، والمقاومة، والصحوة الإسلاميّة، وإعادة بناء القوّة الجماعيّة للمسلمين. وفي هذا الإطار، تمثّل الوحدة سبيلًا للحفاظ على تماسك الأمّة، والحيلولة دون تجزئة العالم الإسلاميّ، وتعزيز القدرة الدفاعيّة والفاعليّة للمسلمين في مواجهة أعدائهم المشتركين. ومن النتائج المهمّة الأخرى أنّ الاختلافات المذهبيّة والفقهيّة لا تشكّل، في حدّ ذاتها، عائقًا أمام الوحدة؛ وإنّما يتمثّل التهديد الرئيس في تحويل هذه الاختلافات إلى خصومة ونزاع وانقسام اجتماعيّ. ومن ثمّ، ينبغي فهم الوحدة على أساس عدم التنازع، والاحترام المتبادل، والتشاور في مواجهة التهديدات المشتركة. في قسم الآليّات، تؤكّد المقالة على إبراز المشتركات الإسلاميّة، وتعزيز الأخوّة الإسلاميّة، والارتقاء بالوعي الدينيّ والسياسيّ، وإدارة الاختلافات المذهبيّة، وتعزيز التقارب بين النُّخب والمجتمعات الإسلاميّة، والتركيز على العدوّ المشترك، ودعم قضيّة فلسطين. وتبيّن هذه الآليّات أنّ الوحدة ليست مشروعًا سلبيًّا أو مجرّد شعار، بل ينبغي أن تتحوّل إلى فعل اجتماعيّ وسياسيّ. وفي قسم المعوِّقات، تحدّد المقالة مستويين من المعوِّقات: داخليّة وخارجيّة. وتشمل المعوِّقات الداخليّة الجهل وسوء الفهم الدینيّ، والتعصّبات الطائفيّة، والتطرّف، والتكفير، وتحويل الاختلافات العلميّة إلى صراعات اجتماعيّة. أمّا المعوِّقات الخارجيّة فتشمل السياسات التفريقيّة للقوى الاستكباريّة، واستغلال المستعمرين للاختلافات المذهبيّة، والتيّارات التكفيريّة، والحرب الإعلاميّة، التي تعمل جميعًا على إضعاف تماسك الأمّة الإسلاميّة. والنتيجة النهائيّة للمقالة هي أنّ الوحدة الإسلاميّة، في منطق القرآن وفكر الشهيد آية الله الخامنئي، تمثّل استراتيجيّة سياسيّة وحضاريّة لصيانة الأمّة الإسلاميّة، ومواجهة الهيمنة الخارجيّة، وإعادة بناء قوّة المسلمين. وتُعدّ هذه الوحدة شرطًا للحفاظ على هويّة الأمّة واقتدارها، ويتطلّب تحقيقها إبراز المشتركات، وتعزيز الأخوّة، وزيادة الوعي السياسيّ والدينيّ، وإدارة الاختلافات على أساس المصالح العليا. وتتمثّل إضافة البحث في أنّه يتجاوز بالوحدة مستوى التصوّرات العاطفيّة والتوصيات الإرشاديّة، ويحلّلها في إطار العلاقة بين الدين والسياسة والقوّة. ومن هذا المنظور، لا تعني الوحدة الإسلاميّة إلغاء الاختلافات، بل تنظيمها وتوجيهها نحو التقارب والمقاومة وبناء القوّة الجماعيّة للعالم الإسلاميّ. | ||
| کلیدواژهها | ||
| لوحدة الإسلاميّة؛ التفسير السياسيّ للوحدة؛ الشهيد آية الله الخامنئي(ره)؛ الأمّة الإسلاميّة؛ تحليل المحتوى الكيفيّ؛ التقارب الإسلاميّ. | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| A Political Interpretation of Islamic Unity: Necessities, Strategies, and Obstacles in the Thought of Martyr Ayatollah Khamenei | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Morteza Gharasban | ||
| Researcher, Islamic Sciences and Culture Academy, Qom, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| This article employs qualitative content analysis to examine the political interpretation of Islamic unity in the thought of Martyr Ayatollah Khamenei. It argues that, within his intellectual framework, Islamic unity is not merely an ethical recommendation or an expression of emotional solidarity among Muslims; rather, it constitutes a political and civilizational strategy aimed at preserving the Islamic Ummah, resisting external domination, and reconstructing the collective power of Muslims. The central question of the study is how Islamic unity is understood and what functions it performs in the Leader's political thought, and how this conception differs from interpretations that are exclusively jurisprudential, theological, or merely exhortatory. This question gains particular significance in light of the contemporary crises confronting the Muslim world, including sectarian conflicts, takfiri movements, interventions by hegemonic powers, media warfare, and the widening of identity-based divisions—all of which undermine the cohesion, independence, and strength of the Islamic world. The principal objective of this article is to explain the political interpretation of Islamic unity by focusing on its necessities, strategies, and obstacles. In this context, the study demonstrates that, in the thought of Martyr Ayatollah Khamenei, Islamic unity does not require eliminating doctrinal or sectarian differences; rather, it entails their prudent management on the basis of common principles, the higher interests of the Islamic Ummah, and the avoidance of conflict. Accordingly, unity is understood not merely as an intra-religious concern but as a concept fundamentally connected with the security, identity, independence, and civilizational future of the Muslim world. The article also clarifies the relationship between Islamic unity and resistance to systems of domination, showing how Muslim solidarity can strengthen collective power and prevent the erosion of the Islamic community's capacities. The study adopts qualitative content analysis as its methodological approach. Research data were collected from the Holy Qur'an, together with speeches, messages, and written works concerning Islamic unity. These materials were subsequently categorized and analyzed thematically under three principal dimensions: necessities, strategies, and obstacles. The objective of this method is not merely to compile selected statements or provide a descriptive account of views but to identify the underlying conceptual framework governing the political understanding of unity. Accordingly, the article examines Islamic unity as part of a coherent conceptual system and formulates it as an integral component of the political understanding of religion within the Islamic world. The findings indicate that Islamic unity, in the thought of Martyr Ayatollah Khamenei, possesses a distinctly political, civilizational, and anti-hegemonic character. It is closely linked to concepts such as independence, resistance, Islamic awakening, and the reconstruction of the collective power of Muslims. Within this framework, unity serves as a means of preserving the cohesion of the Islamic Ummah, preventing the fragmentation of the Muslim world, and strengthening the defensive and political capacities of Muslims in confronting common adversaries. Another significant finding is that theological and jurisprudential differences do not, in themselves, constitute obstacles to unity. Rather, the principal threat arises when such differences evolve into hostility, conflict, and social division. Consequently, unity should be understood as resting upon the avoidance of discord, mutual respect, and collective deliberation in addressing shared challenges. Regarding practical strategies, the article emphasizes the importance of highlighting common Islamic values, strengthening Islamic brotherhood, enhancing religious and political awareness, managing sectarian differences constructively, promoting solidarity among Muslim intellectuals and societies, concentrating on common external threats, and supporting the Palestinian cause. These strategies demonstrate that unity is not a passive or merely rhetorical project but one that must be translated into meaningful social and political action. The article also identifies two categories of obstacles: internal and external. Internal obstacles include religious ignorance and misunderstanding, sectarian prejudice, extremism, takfīr (the excommunication of fellow Muslims), and the transformation of scholarly disagreements into social and political conflicts. External obstacles consist of the divisive policies of hegemonic powers, the exploitation of sectarian differences by colonial and neo-colonial actors, extremist takfiri movements, and media warfare, all of which contribute to weakening the cohesion of the Islamic Ummah. The article concludes that, according to both the Qur'anic perspective and the thought of Martyr Ayatollah Khamenei, Islamic unity is a political and civilizational strategy for safeguarding the Islamic Ummah, resisting foreign domination, and restoring the strength of Muslims. Such unity is an essential condition for preserving the identity and authority of the Muslim community, and its realization requires emphasizing shared values, strengthening Islamic brotherhood, enhancing political and religious insight, and managing differences according to the higher interests of the Ummah. The principal contribution of this study lies in moving beyond emotional and purely normative interpretations of unity by analyzing it within the broader relationship between religion, politics, and power. From this perspective, Islamic unity does not entail eliminating diversity; rather, it seeks to organize diversity in the service of convergence, resistance, and the construction of the collective power of the Islamic world. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Islamic Unity, Political Interpretation of Unity, Martyr Ayatollah Khamenei, Islamic Ummah, Qualitative Content Analysis, Islamic Convergence | ||
| مراجع | ||
|
* القرآن الكریم
ابن منظور، محمد بن مكرم. (1414هـ). لسان العرب. بیروت: دار صادر.
خامنهای، سیدعلی. (24/07/1368ش). بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم. قابل دسترس در: https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2204.
خامنهای، سیدعلی. (26/01/1369ش). بیانات در دیدار اعضای ستاد برگزاری كنفرانس جهانی اهلبیت^. قابل دسترس در: https://farsi.khamenei.ir/ speech-content?id=2294.
خامنهای، سیدعلی. (21/11/1375ش). بیانات در دیدار كارگزاران نظام. قابل دسترس در: https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2827.
خامنهای، سیدعلی. (26/08/1377ش). بیانات در دیدار كارگزاران نظام. قابل دسترس در: https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2918.
خامنهای، سیدعلی. (02/12/1381ش). بیانات در دیدار مردم زاهدان. قابل دسترس در: https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=3166.
خامنهای، سیدعلی. (30/05/1385ش). بیانات در دیدار شركت كنندگان در همایش كنفرانس وحدت اسلامی. قابل دسترس در: https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=3347.
خامنهای، سیدعلی. (25/10/1385ش). بیانات در دیدار شركتكنندگان در هماندیشی علمای اهل تسنن و تشیع. قابل دسترس در: https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=3375.
خامنهای، سیدعلی. (17/01/1386ش). بیانات در دیدار كارگزاران نظام. قابل دسترس در: https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=3379.
خامنهای، سیدعلی. (25/12/1387ش). بیانات در دیدار مسئولان نظام. قابل دسترس در: https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=6022.
خامنهای، سیدعلی. (19/10/1393ش). بیانات در دیدار مسئولان نظام و میهمانان بیست و هشتمین كنفرانس بینالمللى وحدت اسلامى. قابل دسترس در: https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=28622.
خامنهای، سیدعلی. (27/09/1395ش). بیانات در دیدار مسئولان نظام و میهمانان كنفرانس وحدت اسلامی. قابل دسترس در: https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=35186.
خامنهای، سیدعلی. (1396ش). بیان قرآن، تفسیر سوره برائت. تهران: انقلاب اسلامی.
خامنهای، سیدعلی. (22/07/1401ش). بیانات در دیدار مسئولان نظام و میهمانان كنفرانس وحدت اسلامی. قابل دسترس در: https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=51151.
خمینی، روح الله. (1368ش). صحیفه نور (ج13). تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی&.
دهخدا، علیاكبر. (1377ش). لغتنامه دهخدا. تهران: دانشگاه تهران.
السيد رضي، محمد بن حسين. (1414هـ). نهج البلاغة (المصحح: صبحي صالح). قم: هجرت.
شرف الدین، عبد الحسین. (1395ش). اجتهاد در مقابل نص (مترجم: علی دوانی). قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
الطبرسي، فضل بن حسن. (1408هـ). مجمع البيان في تفسير القرآن (ج2، الطبعة الثانية). بيروت: دار المعرفة.
غرسبان، مرتضی. (1402ش). بازشناسی رویكردهای تبلیغات حوزوی (داخلی و بین المللی) در عصر آیت الله بروجردی (1325-1340ش). پژوهشنامه تبلیغ اسلامی، 4(1)، صص 68-99.
الفیروزآبادي، مجدالدین محمد بن یعقوب. (1415هـ). القاموس المحیط. بیروت: مؤسسة الرسالة.
المتقي الهندي، علاء الدین. (1419هـ). كنز العمّال في سنن الأقوال والأفعال (ج1). بیروت: دار الكتب العلمية.
المحمدي الري شهري، الشیخ محمد. (1422هـ). ميزان الحكمة (ج6). قم: مؤسسة دار الحدیث.
مصباح یزدی، محمدتقی. (1313ش). قرآنشناسی (ج1، مجموعه كتب آموزشی معارف قرآن، تحقیق و نگارش: محمود رجبی، تصحیح و ویرایش: حمید آریان). قم: انتشارات موسسه امام خمینی&.
مطهری، مرتضی. (1382ش). یادداشتهای استاد مطهری (ج7). تهران: موسسه انتشارات صدرا.
مطهری، مرتضی. (1389ش «الف»). حج. تهران: موسسه انتشارات صدرا.
مطهری، مرتضی. (1389ش «ب»). نهضتهای اسلامی در صد ساله اخیر. تهران: موسسه انتشارات صدرا. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 38 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 69 |
||