آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شمارهها | 2,664 |
| تعداد مقالات | 37,644 |
| تعداد مشاهده مقاله | 19,892,126 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,292,621 |
نهاد سیاسی در افق پارادایم وجودی: نظریهای بر پایۀ هستی «نفس» و ویژگیهای آن | ||
| علوم سیاسی | ||
| دوره 29، شماره 1، فروردین 1405، صفحه 52-31 اصل مقاله (1.75 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/psq.2026.74788.3120 | ||
| نویسنده | ||
| محمد پزشگی* | ||
| دانشیار، پژوهشکدۀ علوم و اندیشه سیاسی، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، ایران | ||
| تاریخ دریافت: 02 خرداد 1405، تاریخ بازنگری: 25 تیر 1405، تاریخ پذیرش: 12 شهریور 1405 | ||
| چکیده | ||
| پژوهش حاضر با هدف تدوین نظریهای نوین با عنوان «نهادگرایی سیاسی وجودی» انجام شده است. این مطالعه بر آن است تا با بهرهگیری از پارادایم هستیشناختی «حکمت متعالیه»، ساختار نهادهای سیاسی را از نگاه ابزاریگرایانه خارج کند و آنها را به مثابۀ تجلی ساختاری و غایتشناختی فعلیتیافتن وجودی انسان در عرصۀ اجتماعی بازتعریف کند. مسئله اصلی پژوهش، تقلیلگرایی در نظریههای سیاسی مدرن است که نهادها را صرفاً به ابزارهایی برای مدیریت منافع، تقسیم منابع یا حفظ نظم اداری محدود میکنند. این پژوهش در پی پاسخ به این پرسش است که چگونه میتوان با عبور از نگاه مکانیکی و تکنوکراتیک، نظریهای برای نهادهای سیاسی ارائه داد که بتواند ابعاد کیفی، کرامت انسانی و جستجوی معنا را در ساختارهای سیاسی لحاظ کند. این مطالعه با اتخاذ رویکردی تحلیلی- تفسیری، به بازخوانی مفهومی اصول بنیادین حکمت متعالیه (همچون اصالت وجود و تشکیک وجود) پرداخته و این اصول را در بافتار علوم سیاسی بازسازی میکند؛ همچنین از طریق تحلیل تطبیقی، الگوی پیشنهادی با نظریههای کلاسیک و نوین نهادگرایی سنجیده شده است. یافتههای پژوهش نشان میدهد که بازتعریف نهادها بر پایۀ پارادایم وجودی، به تحولات بنیادین در مفاهیم کلیدی منجر میشود: ۱. گذار از مشروعیت رویهای به «مشروعیت مبتنی بر تداوم معنا»؛ ۲. بازتعریف عدالت اجتماعی از توزیع ریاضی به «توازن در بازشناسی کرامت انسانی»؛ ۳. تغییر ماهیت حکمرانی از کنترل اداری به «تسهیلگری برای تکامل هستی اجتماعی». نتیجه اینکه نهادگرایی سیاسی وجودی، رویکردی فرا-نهادی است که نهادهای سیاسی را محیطهای ضروری برای تحقق جمعی وجود انسان میبیند. این نظریه با بازگرداندن سوژۀ انسانی به مرکزیت، جایگزینی ارزشمند برای پارادایمهای ابزاری مدرن در مواجهه با بحران بیگانگی در ساختارهای سیاسی معاصر ارائه میدهد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| حکمت متعالیه؛ نهادگرایی سیاسی وجودی؛ پارادایم هستیشناختی؛ مشروعیت معنایی؛ عدالت مبتنی بر کرامت و فعلیت هستی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Political Institutions within the Horizon of the Existential Paradigm: A Theory Based on the Ontology of the Nafs and Its Characteristics | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Mohammad Pezeshgi | ||
| Associate Professor, Research Institute for Political Science and Thought, Islamic Sciences and Culture Academy, Qom, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| The present study aims to develop a new theory entitled “Existential Political Institutionalism.” Drawing on the ontological paradigm of al-Ḥikmat al-Mutaʿāliya (Transcendent Philosophy), the study seeks to move beyond an instrumentalist understanding of political institutions and redefine them as structural and teleological manifestations of the actualization of human existence within the social realm. The central problem of this study is the reductionism inherent in modern political theories, which confine institutions to mere instruments for managing interests, allocating resources, or maintaining administrative order. This study seeks to answer the question of how, by moving beyond a mechanical and technocratic perspective, one can formulate a theory of political institutions capable of incorporating qualitative dimensions, human dignity, and the search for meaning into political structures. Adopting an analytical-interpretive approach, this study conceptually reexamines the fundamental principles of Transcendent Philosophy, including the primacy of existence (aṣālat al-wujūd) and the gradation of existence (tashkīk al-wujūd), and reconstructs these principles within the context of political science. Through comparative analysis, the proposed model is also evaluated against classical and contemporary theories of institutionalism. The findings of the study indicate that redefining institutions in terms of an existential paradigm leads to fundamental transformations in key concepts: (1) a shift from procedural legitimacy to “legitimacy based on the continuity of meaning”; (2) a redefinition of social justice, from mathematical distribution to “a balance in the recognition of human dignity”; and (3) a transformation in the nature of governance, from administrative control to “facilitating the development of social existence.” Existential political institutionalism is a trans-institutional approach that views political institutions as necessary environments for the collective actualization of human existence. By restoring the human subject to a position of centrality, this theory offers a valuable alternative to modern instrumental paradigms for addressing the crisis of alienation within contemporary political structures. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| al-Ḥikmat al-Mutaʿāliya (Transcendent Philosophy), existential political institutionalism, ontological paradigm, meaningful legitimacy, dignity-based justice, actualization of existence | ||
| مراجع | ||
|
ابراهیمی دینانی، غ. (1398). من و جز من. (چاپ ششم). تهران: مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
پیترز، گ. (1386). نظریه نهادگرایی در علم سیاست. ف. مومنی و ف. مومنی (مترجم). تهران: پژوهشگاه علوم انسانی، فرهنگ و مطالعات اجتماعی جهاد دانشگاهی.
سرل، ج. (1395). ساخت واقعیت اجتماعی. م. محمدامینی (مترجم). تهران: فرهنگ نشر نو و نشر آسیم.
طالبزاده، س. ح. (1389). نگاهی دیگر به ادراکات اعتباری امکانی برای علوم انسانی. جاودان خرد، 7(3)، صص. 29-63. طباطبایی، س. م. ح. (1365). ترجمه تفسیر المیزان. (ج. 2، 14). س.م.ب. موسوی همدانی (مترجم). قم: دفتر انتشارات اسلامی، وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
طباطبایی، س. م. ح. (1378). اصول فلسفه رئالیسم. س.ه. خسروشاهی (به کوشش). قم: بوستان کتاب.
طوسی، س. خ. (1392). درآمدی بر اخلاق فلسفی در حکمت متعالیه. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
علمالهدی، س. ع.؛ عسکرزاده مزرعه، الف.؛ شکیبی، ز. (1399). ایدهآلیسم و فلسفه صدرایی. تهران: نگاه معاصر.
مطهری، م. (1392). مجموعه آثار: اصول فلسفه و روش رئالیسم. (ج.6؛ چاپ شانزدهم). تهران: صدرا.
میرهادی، س. م. (1397). فلسفه عمل در حکمت متعالیه. حکمت معاصر، 9(1)، صص. 155-141. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 136 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 83 |
||