آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شماره‌ها | 2,676 |
| تعداد مقالات | 37,769 |
| تعداد مشاهده مقاله | 20,818,955 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,778,977 |
احیای نظام ارتباطات اجتماعی؛ رکن تقویت مردم‌سالاری دینی | ||
| علوم سیاسی | ||
| دوره 29، شماره 1، فروردین 1405، صفحه 166-147 اصل مقاله (1.99 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/psq.2026.74967.3135 | ||
| نویسنده | ||
| احمد اولیایی* | ||
| استادیار، گروه مطالعات عدالت اجتماعی، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، ایران | ||
| تاریخ دریافت: 14 خرداد 1405، تاریخ بازنگری: 26 تیر 1405، تاریخ پذیرش: 12 شهریور 1405 | ||
| چکیده | ||
| هدف اصلی این پژوهش، تبیین نسبت میان نظام ارتباطات اجتماعی و شکل‌گیری هویت جمعی به عنوان رکن بنیادین مردم‌سالاری دینی در جمهوری اسلامی ایران است. مقاله در پی آن است که نشان دهد تحقق مردم‌سالاری دینی، صرفاً با حضور فردی مردم میسر نمی‌شود، بلکه به هویت جمعی مبتنی بر نظامی از ارتباطات زنده و پویا نیاز دارد. مسئله اصلی پژوهش از این پرسش سرچشمه می‌گیرد که چگونه می‌توان از ظرفیت مردم با معنای جمعی‌اش برای نظام‌سازی و دولت‌سازی بهره برد، در‌حالی‌که ارتباطات اجتماعی آنها دچار افول کیفی شده است؟ این افول ناشی از مدرنیته، صنعتی‌شدن و سیطرۀ فضای مجازی، انسان ایرانی را در عین گسترش کمی ارتباطات، به فردیت فروبرده است. این مقاله با رویکردی ارتباطاتی و با روش توصیفی- تحلیلی و با بهره‌گیری از نظریۀ فردیناند تونیس (تمایز «اجتماع» و «جامعه») به تحلیل تحول نظام ارتباطی در ایران معاصر پرداخته است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که ارتباطات اجتماعی در ایران از الگوی «اجتماع» (ارادۀ ارگانیک و طبیعی) به سوی «جامعه» (ارادۀ عقلانی و خودکامه) تحول یافته است. جامعۀ مدرن با ارتباطات سطحی و مبتنی بر منفعت، قادر به تولید پیام مشترک نیست؛ در‌حالی‌که مردم‌سالاری دینی مشارکت را به مثابۀ تولید پیام مشترک نیاز دارد. نتیجه‌گیری نهایی مقاله بر ضرورت احیای ارتباطات اجتماعی از دو راهکار تأکید دارد: گذار از رویکرد انتقالی به رویکرد آیینی در ارتباطات، و توجه به مفهوم دولت‌سازی مبتنی بر فاعلیت مردم؛ زیرا بدون بازسازی نظام ارتباطی مبتنی بر همبستگی، هویت جمعی مورد نیاز مردم‌سالاری دینی تحقق نمی‌یابد. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| مردم‌سالاری دینی؛ ارتباطات اجتماعی؛ فردیناند تونیس؛ اجتماع؛ جامعه؛ رویکرد آیینی؛ دولت‌سازی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Reviving the Social Communication System: A Pillar for Strengthening Religious Democracy | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Ahmad Olyaei | ||
| Assistant Professor, Department of Social Justice Studies, Islamic Sciences and Culture Academy, Qom, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| The primary objective of this study is to examine the relationship between “social communication” and “collective identity” as two fundamental pillars of the realization of religious democracy. Within this framework, the study seeks to demonstrate that the mere individual and quantitative presence of people in political and social arenas is insufficient for achieving religious democracy. Rather, what distinguishes this model of democracy from other democratic paradigms is its emphasis on the “collective identity” of the people as a meaningful and integrated whole. Accordingly, the ultimate objective of the study is to explain how the social communication system can be reconstructed and revitalized in such a way as to facilitate the formation of this collective identity and, ultimately, actualize the theoretical capacities of religious democracy for state-building and system-building grounded in popular agency. More precisely, by focusing on the communicative dimension, the study seeks to propose an operational strategy for moving from the existing condition—characterized by a qualitative decline in social communication—to a desirable condition in which communication serves as a medium for producing shared meaning and collective solidarity. The central problem of this study arises from an apparent contradiction in the social context of contemporary Iran. On the one hand, the theory of religious democracy, as the foundation of the Islamic Republic, places strong emphasis on the role and collective will of the people in determining their own destiny and regards its realization as dependent upon the active participation of “the people with a collective identity.” On the other hand, empirical evidence indicates that the quality of social communication has declined, while people, despite their apparent engagement in extensive and numerous social networks, are increasingly moving toward individualism. This situation gives rise to the central question of the article: Under conditions in which the foundations of social communication have deteriorated in quality and become increasingly superficial, how can the capacity of the people, understood in its collective sense, be harnessed for system-building and state-building? In other words, the fundamental issue is whether a meaningful relationship exists between the existing system of social communication and the possibility of forming the collective identity required by religious democracy, or whether the two stand in opposition to one another; and, if this relationship has been disrupted, what strategies can be adopted to reconstruct it? This study seeks to provide a theoretical and practical response to this problem by identifying the factors underlying the decline of social communication—including modernity, industrialization, and the dominance of cyberspace—as well as the fundamental differences between patterns of communication in traditional and modern societies. This study adopts a qualitative approach and employs a descriptive-analytical method. First, the conceptual framework of the study was developed through a systematic review and examination of the relevant theoretical literature on religious democracy, collective identity, and social communication. At this stage, data were collected through documentary and library-based research, focusing on authoritative domestic and international sources. Second, drawing on Ferdinand Tönnies’s theory of “Gemeinschaft and Gesellschaft” as its theoretical framework, the study analyzes transformations in the communication system of contemporary Iran. The theory was selected because Tönnies clearly distinguishes between two forms of human will—organic/natural will versus rational/arbitrary will—and between two forms of social bonds—community based on natural solidarity versus society based on contract and self-interest. These distinctions correspond closely to the research problem, particularly the differences between traditional and modern systems of communication. Third, using logical analysis and theoretical reasoning, the descriptive findings are interpreted within the framework of Tönnies’s theory. The study then derives and formulates strategies for revitalizing social communication, with emphasis on two principal dimensions: “the transition from a transmission-oriented approach to a ritual-oriented approach to communication” and “attention to state-building grounded in popular agency.” The findings of this study indicate that the system of social communication in contemporary Iran has undergone a fundamental transformation from the “community” model toward the “society” model. In other words, forms of communication grounded in organic will, shared emotions, kinship, neighborhood ties, and tradition-based friendship have gradually given way to forms of communication that are rational, contractual, superficial, and based on individual and instrumental interests. This transformation, driven primarily by processes of modernization, industrialization, urbanization, and, above all, the growing dominance of cyberspace with its networked and fluid characteristics, has resulted in Iranian individuals, despite having numerous and extensive connections across virtual social networks, operating at a more individualistic and isolated level than in the past. The consequence of this process is the loss of society’s capacity to generate a “shared message” and “collective meaning,” whereas religious democracy fundamentally requires such a shared message to realize itself—a message that must emerge from a living, dynamic system of social communication grounded in internal solidarity. In other words, although modern social networks have expanded communication quantitatively, they have not only failed to contribute qualitatively to the formation of collective identity but, by reinforcing individualism and an instrumental, profit-oriented outlook, have also created conditions for the disruption of the social bonds required by religious democracy. Accordingly, the findings of the study indicate that there is a direct and meaningful relationship between the decline of solidarity-based social communication (the “community” model) and the inability to realize religious democracy. Based on the findings and analyses, this study concludes that revitalizing the system of social communication should not be regarded as a secondary option, but rather as a fundamental and indispensable pillar for realizing religious democracy in contemporary Iran. To achieve this objective, two key strategies are proposed. First, there should be a shift from the transmission model of communication—which views communication merely as the transmission of a message from a sender to a receiver—to the ritual model of communication, which understands communication as participation in a shared ritual and the reproduction of collective bonds. This shift can help redefine the role of media and communicative spaces, transforming them from instruments of information dissemination into platforms for strengthening social solidarity. Second, state-building should be reconceptualized on the basis of popular agency. This means that the process of system-building should not proceed solely from the top down through governing institutions; rather, it should be pursued by activating collective will and empowering social actors at both the local and national levels. | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| Religious democracy, social communication, Ferdinand Tönnies, Gemeinschaft, Gesellschaft, ritual model of communication, state-building | ||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم.
اندرسن، ب. (1393). جماعت‌های تصوری. م. محمدی (مترجم). تهران: رخداد نو.
بشری خاوه ح.؛ نصراللهی م. ص. (1403). الگوی حکمرانی مردمی در فضای مجازی مبتنی بر نظریه مردم‌سالاری. مطالعات راهبردی بسیج، 27(104)، صص. 111-147.
بشیریه، ح. (1403). گذار به مردم‌سالاری. تهران: نشر نگاه معاصر.
بلیکی، ن. (1396). طراحی پژوهش‌های اجتماعی. ح. چاوشیان (مترجم). تهران: نشر نی.
خامنه‌ای، س.ع. (06/06/1396). بیانات در دیدار طلاب حوزه‌های علمیه استان تهران. قابل دسترس در:
خامنه‌ای، س.ع. (18/02/1398). بیانات در دیدار طلاب حوزه‌های علمیه. قابل دسترس در:
خامنه‌ای، س.ع. (31/6/1403). بیانات در دیدار مسئولان نظام، سفرای کشور‌های اسلامی و میهمانان کنفرانس وحدت. قابل دسترس در: https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=57610
خمینی، س.ر.ا. (1387). صحیفه امام. (ج. 6). تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
سعیدی، م. (1391). مردم‌سالاری دینی از منظر آیت‌الله خامنه‌ای. تهران: انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
شاه ابراهیمی، ف.ا. و همکاران (1389). تأثیر سازمان‌های مردم‌نهاد بر پیشگیری از ارتکاب جرم. مطالعات مدیریت انتظامی، 5(3)، صص. 504-519.
صالحی، ه.؛ صفرنژاد بروجنی، ع. (1404). فردیت به مثابۀ بنیاد قانون؛ روایت تولد دولت مدرن. غرب‌شناسی بنیادی، 16(1)، صص. 119-146.
علم‌الهدی، س.ا. (1382). مردم‌سالاری دینی و ساختار اجتماعی جامعۀ اسلامی «امت». مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی، 7(4)، صص. 51-92.
فوکو، م. (1402). ایرانی‌ها چه رویایی در سر دارند؟ ح. معصومی (مترجم). تهران: نشر هرمس.
فیسک، ج. (1386). درآمدی بر مطالعات ارتباطی. م. غبرایی (مترجم). تهران: دفتر مطالعات و توسعه رسانه‌ها.
قرائتی، م. (1388). تفسیر نور. (ج۴). تهران: مؤسسه فرهنگی درس‌هایی از قرآن.
کری، ج. (1376). ارتباطات و فرهنگ. م. داداشی (مترجم). تهران: نشر نقطه.
کازنو، ژ. (1364). قدرت تلویزیون. ع. اسدی (مترجم). تهران: مؤسسه انتشارات امیرکبیر.
کانمن، و. (1373). هابز، تونیس، ویکو: سرچشمه‌های جامعه‌شناسی. در: آینده بنیانگذاران جامعه‌شناسی. غ.ع. توسلی (مترجم). تهران: نشر قومس. لاک، ج. (1401). رساله‌ای در باب حکومت. ح. عضدانلو (مترجم). تهران: نشر نی.
محمودپناهی، س. م. (1402). الگوی جامعه‌پردازی نظام مردم‌سالاری دینی براساس بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی. راهبرد سیاسی، 7(3)، صص. 9-32.
مکارم شیرازی، ن. (1374). تفسیر نمونه. (ج. ۱۰). قم: انتشارات دارالکتب الاسلامیه.
مهدی‌زاده، س.م. (1392). نظریه‌های رسانه‌اندیشه‌های رایج و دیدگاه‌های انتقادی. تهران: نشر همشهری. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 256 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 145 |
||