آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شمارهها | 2,660 |
| تعداد مقالات | 37,616 |
| تعداد مشاهده مقاله | 19,643,727 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,123,353 |
حدود و ثغور حقوقی و سیاسی «اطاعتِ قوای سهگانه» از ولی فقیه (با تأکید برجنگ رمضان) | ||
| فقه و سیاست | ||
| دوره 7، شماره 1 - شماره پیاپی 13، فروردین 1405، صفحه 344-374 اصل مقاله (1.67 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/ijp.2026.75353.1136 | ||
| نویسندگان | ||
| رشید رکابیان* 1؛ صادق شفیعی2 | ||
| 1دانشیار، دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه آیت الله بروجری، بروجرد، ایران | ||
| 2استادیار، دانشگاه آیت الله بروجری، بروجرد، ایران. | ||
| تاریخ دریافت: 08 شهریور 1404، تاریخ بازنگری: 17 آذر 1404، تاریخ پذیرش: 25 بهمن 1404 | ||
| چکیده | ||
| نظام جمهوری اسلامی ایران بر پایه تلفیق دو اصل ولایت فقیه و تفکیک قوا استوار است. این ساختار دوگانه، پرسش بنیادینی را در مورد حدود و ثغور اطاعتپذیری قوای سهگانه از ولی فقیه مطرح میسازد: قوای سهگانه در چه حوزههایی از استقلال تصمیمگیری برخوردارند و در چه مواردی مکلف به اطاعت از فرامین رهبری هستند؟ مقاله حاضر با هدف تبیین جایگاه حقوقی و سیاسی این اطاعت، در چارچوب جنگ رمضان 14۰4 بهعنوان مطالعه موردی، به این پرسش پاسخ میدهد که مبانی، حدود و نسبت اطاعت قوای سهگانه از ولی فقیه در شرایط جنگی چیست و این نسبت در جنگ رمضان چگونه تجلی یافته است؟ پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانهای شامل قانون اساسی، آثار فقهی و اسناد تحلیلی انجام شده است. فرضیه اصلی آن است که اطاعت قوای سهگانه از رهبری در امور کلان دفاعی و امنیتی که فراتر از وظایف عادی هر قوه است، بهمثابه هماهنگی راهبردی و نه انقیاد اداری، با اصل استقلال قوا قابل جمع است. یافتهها نشان میدهد: اولاً در جنگ رمضان، نقش رهبری در تعیین راهبرد کلان دفاعی و هماهنگی بین نیروهای مسلح متمرکز بود و قوای سهگانه هر یک در حدود اختیارات قانونی خود عمل کردند؛ ثانیاً شورای عالی امنیت ملی بهعنوان نهاد هماهنگکننده، نقش محوری در تصمیمگیریهای راهبردی ایفا کرد؛ ثالثاً حوزه استقلال قوا شامل وظایف اختصاصی هر قوه در چارچوب قوانین مصوب است و حوزه اطاعت از رهبری شامل امور کلان دفاعی، امنیتی و سیاستهای کلی نظام میشود؛ نتیجه آنکه نظریه ولایت فقیه در شرایط جنگی با تکیه بر مکانیسم شورای عالی امنیت ملی بهعنوان نهاد هماهنگکننده، از مفهوم انتزاعی به چارچوبی عملیاتی تبدیل میشود، مشروط بر آنکه این هماهنگی با رعایت حدود اختیارات مصرح در قانون اساسی تحقق یابد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| اطاعت قوای سهگانه؛ ولایت فقیه؛ تفکیک قوا؛ جنگ رمضان؛ راهبرد نظامی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| The Legal and Political Limits and Boundaries of the “Obedience of the Three Branches of Government” to the Wali al-Faqih (with Emphasis on the Ramadan War) | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Rashid Recabian1؛ Sadegh Shafiei2 | ||
| 1Associate Professor, Ayatollah Boroujerdi University, Boroujerd, Iran | ||
| 2Assistant Professor, Ayatollah Boroujerdi University, Boroujerd, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| The political system of the Islamic Republic of Iran is founded on a combination of two principles: Guardianship of the Islamic Jurist (Wilayat al-Faqih) and separation of powers. This dual structure raises a fundamental question concerning the limits and boundaries of the three branches’ obedience to the Wali al-Faqih: In which areas do the three branches retain independent decision-making authority, and in what matters are they obligated to follow the Leader’s directives? The present article seeks to clarify the legal and political status of such obedience by examining the Ramadan War of 1404 (2025) as a case study. It addresses the following question: What are the foundations, limits, and relationship of the three branches’ obedience to the Wali al-Faqih under wartime conditions, and how was this relationship manifested during the Ramadan War? The study employs a descriptive-analytical methodology and draws on library-based sources, including the Constitution, jurisprudential works, and analytical documents. The central hypothesis is that the three branches’ obedience to the Leader in overarching defense and security matters that extend beyond the ordinary responsibilities of each branch can be understood as strategic coordination rather than administrative subordination, and is therefore compatible with the principle of separation of powers. The findings indicate, first, that during the Ramadan War, the Leader’s role focused on determining the overarching defense strategy and coordinating the armed forces, while each of the three branches operated within the scope of its legally defined powers. Second, the Supreme National Security Council, as a coordinating institution, played a central role in strategic decision-making. Third, the sphere of institutional independence encompasses the specific functions of each branch within the framework of enacted laws, whereas the sphere of obedience to the Leader includes overarching defense and security matters and the general policies of the political system. The study concludes that, under wartime conditions, the theory of Wilayat al-Faqih, through reliance on the Supreme National Security Council as a coordinating institution, is transformed from an abstract concept into an operational framework, provided that such coordination is implemented while respecting the constitutionally defined limits of authority. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Obedience of the Three Branches of Government, Wilayat al-Faqih, Separation of Powers, Ramadan War, Military Strategy | ||
| مراجع | ||
|
* قرآن کریم
** نهجالبلاغه، ترجمه محمد دشتی.
*** قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران.
ابنادریس حلی، محمدبن احمد. (1417ق). السرائر الحاوی لتحریرالفتاوی (ج1، 2). تهران: نشر الاسلامی.
ابنمنظور، ابوالفضل جمالالدین محمد بن مکرم. (1414ق). لسان العرب (ج15). بیروت: دارالفکر للطباعة والنشر والتوزیع.
امام خمینی، سیدروحالله. (137۰). صحیفه نور (ج1۰). تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
امام خمینی، سیدروحالله. (1381). ولایت فقیه (حکومت اسلامی) (چاپ یازدهم). تهران: مؤسسة تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
امام خمینی، سیدروحالله. (1384). کتاب البیع (چاپ سوم). تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
امیدی شبیلوی علیا، امیر؛ عیوضی، حمید؛ حسنزاده دلگشا، سعید. (14۰۰). ولایت مطلقه فقیه و مردمسالاری از منظر فقه امامیه با تأکید بر محوریت مردمسالاری دینی امام خمینی&. فقه و مبانی حقوق اسلامی، 2(14)، صص 12۰-145.
اشرفی، اکبر. (1398). از «ولی منتخب مردم» تا «مردمسالاری دینی» بررسی جایگاه مردم در «نظام ولایت» از منظر امام خمینی و آیتالله خامنهای. انقلاب اسلامی، شماره 33، صص 113-13۰.
باقری مطلق، هادی. (1394). بررسی نسبت تفکیک قوا و نظریه ولایت فقیه در چارچوب قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران [پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشگاه سمنان]. استاد راهنما: علی اردستانی.
بهادری جهرمی، علی. (139۰). مفهوم و جایگاه استقلال قوا در حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران. حقوق اسلامی، شماره 33، صص 87-12۰.
بهبهانی، محمدباقر. (1417ق). حاشیه مجمع الفائده و البرهان. قم: نشر علامه وحید بهبهانی.
بهروز لک، غلامرضا؛ سلیمانی، عباس. (1394). بررسی فقهی-حقوقی تنفیذ حکم ریاستجمهوری در حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران. علوم سیاسی،17(65)، صص 45-61.
بهنیافر، احمدرضا. (139۰). ولایت فقیه در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران قبل و بعد از بازنگری. مطالعات انقلاب اسلامی، 8(24)، صص 1۰9-134.
جوادی آملی، عبدالله. (1369). پیرامون وحی و رهبری. تهران: انتشارات الزهرا.
جوادی آملی، عبدالله. (139۰). ولایت فقیه: ولایت فقاهت و عدالت. قم: مرکز نشر اسراء.
جوهری، اسماعیل بن حماد. (141۰ق). الصحاح تاج اللغة و صحاح العربیة (ج6). بیروت: دارالعلم للملایین.
حلّى، حسن بن یوسف بن مطهر (علامه حلّى). (141۰ق). قواعد الأحکام فی معرفة الحلال و الحرام. قم: مؤسسه آل البیت^.
خامنهای شهید، سیدعلی. (1367). حکومت در اسلام (مقالات سومین کنفرانس اندیشه اسلامی). تهران: سازمان تبلیغات اسلامی.
خسروی، حسن؛ رحیمی، فتحالله؛ حسینی، محمدجواد. (14۰۰). مقایسه نظریه تفکیک قوا در اندیشه بنژامن کنستان و ولایت فقیه از منظر قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران. پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، 8(3)، صص 117-128.
سایبانی، علیرضا؛ حمزهئی ماشاری، صالح. (1396). نقش و جایگاه ولایت فقیه و ارتباط آن با تفکیک قوا در قانون اساسی ج. ا. ا. پژوهش ملل، شماره 16، صص 1-2۰.
شیعهعلی، علی؛ زارع، وحید. (1396). بررسی نظریه تفکیک قوا در جمهوری اسلامی ایران با نگاهی به رابطه ولایت فقیه با تفکیک قوا. دانش حقوق عمومی، 6(18)، صص 71-94.
صدر، محمدباقر. (بیتا). خلافت انسان و گواهی پیامبران. بنیاد اسلامی.
طاهری خرمآبادی، سیدحسن. (بیتا). ولایت فقیه و حاکمیت ملت. تهران: انتشارات 22 بهمن.
طریحی، فخرالدین. (1416ق). مجمع البحرین (ج1). تهران: کتابفروشی مرتضوی.
طوسی، ابوجعفر محمدبن حسن. (136۰). النهایة فی مجرد الفقه و الفتاوی (به کوشش محمدتقی دانشپژوه). تهران: بنیاد هزاره شیخ طوسی و دانشگاه تهران.
غمامی، سیدمحمدمهدی؛ خدامرادی، یاسر. (1396). تحلیل فقهی و حقوقی مبانی، ماهیت و اعتبار تنفیذ حکم رئیس جمهور با تأکید بر رویکرد قانونگذار اساسی. مجله حقوقی دادگستری، شماره 1۰۰، صص 41-6۰.
قیصری، عبدالله؛ خانی ارانی، امیر. (14۰1). ایده ولایت فقیه در عصر غیبت در اندیشه سیاسی امام خمینی&. علوم سیاسی، شماره 7۰، صص 43-62.
کدخدایی، عباسعلی؛ جواهری طهرانی، محمد. (1391). تفکیک قوا؛ رویای تقدیس شده. حکومت اسلامی، شماره 63، صص 99-122.
لکزایی، شریف. (1383). تأملی گونهشناختی تفکیک قوای سهگانه در نظریههای ولایت فقیه. راهبرد، شماره 34، صص 334-348.
منتظری، حسینعلی. (1367). دراسات فی ولایة الفقیه (ج8). قم: دارالفکر.
منصورنژاد، محمود. (1378). تفکیک قوا، ولایت مطلقه فقیه و استقلال قوا. حکومت اسلامی، شماره 11، صص 16۰-19۰.
موسوی خلخالی، سیدمحمدمهدی. (138۰). فقه الشیعه - الاجتهاد و التقلید. قم: نوظهور.
مصباح یزدی، محمدتقی. (1378). نظریه سیاسی اسلام: قانونگذاری. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
نجفی، زینالعابدین؛ نجفی کرسامی، مهدیه. (1397). تفکیک قوا در مذهب امامیه با عنایت به نظریه ولایت فقیه. پژوهشنامه امامیه، شماره 8، صص 5-25.
نراقی، احمد. (14۰8ق). عوائدالایام. قم: مؤسسه نشر اسلامی جامعه مدرسین. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 2 |
||