آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شمارهها | 2,660 |
| تعداد مقالات | 37,616 |
| تعداد مشاهده مقاله | 19,643,738 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,123,364 |
الگوی قرآنی امنیت ملی مبتنی بر قاعده نفی سبیل: تبیین مؤلفهها، کارکردها | ||
| فقه و سیاست | ||
| دوره 7، شماره 1 - شماره پیاپی 13، فروردین 1405، صفحه 375-407 اصل مقاله (1.48 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/ijp.2026.75251.1134 | ||
| نویسنده | ||
| مهدی گردی تختی* | ||
| استاد حوزه علمیه | ||
| تاریخ دریافت: 10 شهریور 1404، تاریخ بازنگری: 17 آذر 1404، تاریخ پذیرش: 19 بهمن 1404 | ||
| چکیده | ||
| قاعده «نفی سبیل» بهعنوان یکی از قواعد بنیادین فقهی و قرآنی، از مهمترین مبانی نظری در تبیین روابط مسلمانان با دیگر جوامع و صیانت از استقلال و اقتدار جامعه اسلامی به شمار میرود. مستند اصلی این قاعده، آیه شریفه «وَلَنْ یَجْعَلَ اللَّهُ لِلْکَافِرِینَ عَلَى الْمُؤْمِنِینَ سَبِیلًا» (نساء، 141) است که بر نفی هرگونه سلطه، نفوذ و برتری بیگانگان بر جامعه مؤمنان دلالت دارد. با توجه به گسترش ابعاد امنیت در مطالعات معاصر و ضرورت بازخوانی مبانی قرآنی امنیت ملی، مسئله اصلی پژوهش حاضر بررسی ظرفیتهای قاعده نفی سبیل در تبیین الگوی قرآنی امنیت ملی و شناسایی مؤلفهها و کارکردهای آن است. هدف پژوهش، استخراج و تبیین مؤلفههای امنیت ملی از منظر قرآن کریم بر پایه قاعده نفی سبیل و تحلیل نقش آن در تأمین امنیت جامعه اسلامی است. این پژوهش با روش توصیفی - تحلیلی و با بهرهگیری از دادههای کتابخانهای، منابع قرآنی، تفسیری و فقهی انجام شده است. در این راستا، آیات مرتبط با نفی سلطه، حفظ استقلال، پیشگیری از نفوذ و تقویت اقتدار مورد بررسی و تحلیل قرار گرفتهاند. یافتههای پژوهش نشان میدهد که قرآن کریم امنیت را تنها به معنای نبود تهدیدات نظامی و سیاسی نمیداند، بلکه آن را مفهومی چندبعدی و تمدنی معرفی میکند که ابعاد اعتقادی، فرهنگی، سیاسی، اقتصادی و اجتماعی را دربرمیگیرد. بر این اساس، امنیت ملی در قرآن دارای پنج مؤلفه اصلی است: امنیت اعتقادی، فرهنگی، سیاسی، اقتصادی و اجتماعی. قاعده نفی سبیل بهعنوان اصل حاکم بر این ابعاد، از طریق صیانت از هویت دینی، حفظ استقلال سیاسی، کاهش وابستگی اقتصادی، مقابله با نفوذ بیگانگان، تقویت اقتدار دفاعی و تحکیم انسجام اجتماعی، زمینه تحقق امنیت پایدار را فراهم میسازد. نتایج پژوهش نشان میدهد که قاعده نفی سبیل فراتر از یک حکم فقهی، ظرفیت ارائه الگویی جامع برای امنیت ملی را داراست؛ الگویی مبتنی بر توحید، عزت، استقلال، عدالت و نفی سلطه که میتواند چارچوبی نظری برای بازاندیشی در مطالعات امنیتی اسلامی و تبیین امنیت پایدار در جامعه اسلامی فراهم آورد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| قاعده نفی سبیل؛ امنیت ملی؛ امنیت اعتقادی؛ امنیت فرهنگی؛ امنیت سیاسی؛ امنیت اقتصادی؛ امنیت اجتماعی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| A Qur’anic Model of National Security Based on the Principle of Nafy al-Sabil: An Explanation of Its Components and Functions | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Mehdi Gordi Takhti | ||
| Professor, Qom Seminary | ||
| چکیده [English] | ||
| The principle of Nafy al-Sabil (“denial of domination”) is regarded as one of the fundamental jurisprudential and Qur’anic principles and constitutes an important theoretical foundation for explaining relations between Muslims and other communities and for safeguarding the independence and authority of Islamic society. The primary textual basis for this principle is the Qur’anic verse: “And never will Allah grant the disbelievers a way over the believers” (Qur’an 4:141), which indicates the rejection of any form of domination, influence, or superiority of outsiders over the community of believers. Given the expanding dimensions of security in contemporary studies and the need to reconsider the Qur’anic foundations of national security, the central problem of this study is to examine the potential of the principle of Nafy al-Sabil for developing a Qur’anic model of national security and for identifying its components and functions. The study aims to extract and explain the components of national security from the perspective of the Holy Qur’an on the basis of Nafy al-Sabil and to analyze its role in ensuring the security of Islamic society. This study employs a descriptive-analytical methodology and draws upon library-based data, including Qur’anic, exegetical, and jurisprudential sources. In this regard, verses concerning the rejection of domination, preservation of independence, prevention of foreign influence, and strengthening of authority are examined and analyzed. The findings demonstrate that the Holy Qur’an does not define security merely as the absence of military and political threats. Rather, it presents security as a multidimensional and civilizational concept encompassing ideological, cultural, political, economic, and social dimensions. Accordingly, Qur’anic national security consists of five principal components: ideological security, cultural security, political security, economic security, and social security. As the governing principle underlying these dimensions, Nafy al-Sabil contributes to the realization of sustainable security by safeguarding religious identity, preserving political independence, reducing economic dependence, countering foreign influence, strengthening defensive capabilities, and consolidating social cohesion. The findings indicate that Nafy al-Sabil, beyond being a jurisprudential ruling, has the capacity to provide a comprehensive model of national security—one grounded in monotheism, dignity, independence, justice, and the rejection of domination. Such a model can provide a theoretical framework for rethinking Islamic security studies and conceptualizing sustainable security in Islamic society. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Nafy al-Sabil, National Security, Ideological Security, Cultural Security, Political Security, Economic Security, Social Security | ||
| مراجع | ||
|
* قرآن کریم
** شریف رضی. (1414ق). نهجالبلاغه. قم: هجرت.
آمدی، عبدالواحد بن محمد. (1366). غررالحکم و دررالکلم. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
ابنعاشور، محمد طاهر. (1984م). التحریر والتنویر. تونس: الدار التونسیة للنشر.
ابنکثیر، اسماعیل بن عمر. (1419ق). تفسیر القرآن العظیم (محقق: سامی بن محمد سلامه). بیروت: دار طیبه.
احمدی، محمدرضا و حسینی، علی. (1397). «امنیت در قرآن کریم؛ مبانی و مؤلفهها». پژوهشهای قرآنی.
بوزان، بری. (1370). مردم، دولتها و هراس: دستور کار مطالعات امنیتی در عصر پس از جنگ سرد. ترجمه پژوهشگران ایرانی. تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بینالمللی.
جوادی آملی، عبدالله. (1388). تفسیر موضوعی قرآن کریم (قرآن و امنیت اجتماعی). قم: اسراء.
جوادی آملی، عبدالله. (1388). قرآن و امنیت اجتماعی. قم: انتشارات اسراء.
جوادی آملی، عبدالله. (1390). فقه و مصلحت. قم: اسراء.
رحیمی، احمد. (1398). «تحلیل قاعده نفی سبیل در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران». فصلنامه مطالعات راهبردی سیاست.
رضایی، محمد. (1400). «قاعده نفی سبیل و کارکردهای آن در امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران». فصلنامه فقه و مبانی حقوق اسلامی.
زحیلی، وهبه. (1418ق). التفسیر المنیر فی العقیدة والشریعة والمنهج. دمشق: دارالفکر.
زمخشری، محمود بن عمر. (1407ق). الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل. بیروت: دارالکتاب العربی.
سبحانی، جعفر. (1389). منشور جاوید (ج2). قم: مؤسسه امام صادق×.
سیدقطب، سید. (بیتا). فی ظلال القرآن. بیروت: دارالشروق.
طباطبایی، سیدمحمدحسین. (1374). المیزان فی تفسیر القرآن (مترج: سیدمحمدباقر موسوی همدانی). قم: دفتر انتشارات اسلامی.
طبرسی، فضل بن حسن. (1372). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. تهران: ناصر خسرو.
طوسی، محمد بن حسن. (1407ق). التبیان فی تفسیر القرآن. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
عمید زنجانی، عباسعلی. (1389). فقه سیاسی (چاپ پنجم). تهران: امیرکبیر.
فخر رازی، محمد بن عمر. (1420ق). مفاتیح الغیب (التفسیر الکبیر). بیروت: دار احیاء التراث العربی.
قرطبی، محمد بن احمد. (1387ق). الجامع لأحکام القرآن. قاهره: دارالکتب المصریه.
کاظمی، مهدی. (1398). «امنیت فرهنگی از منظر قرآن کریم». فصلنامه مطالعات فرهنگ - ارتباطات.
مجلسی، محمدباقر. (1403ق). بحارالأنوار. بیروت: مؤسسه الوفاء.
محمدی، حسن. (1399). «فقه امنیت و الزامات آن در نظام اسلامی». فصلنامه فقه و حقوق اسلامی.
مطهری، مرتضی. (1380). مجموعه آثار. تهران: صدرا.
مکارم شیرازی، ناصر و همکاران. (1380). تفسیر نمونه. تهران: دارالکتب الإسلامیه.
موسوی بجنوردی، سیدمحمد. (1380). القواعد الفقهیة (ج1). قم: نشر الهادی.
موسوی بجنوردی، سیدمحمدکاظم. (1380). القواعد الفقهیه. قم: نشر الهادی.
هاشمی شاهرودی، سیدمحمود. (1390). فقه نظام سیاسی اسلام. قم: مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی.
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 5 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1 |
||