آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شماره‌ها | 2,676 |
| تعداد مقالات | 37,774 |
| تعداد مشاهده مقاله | 20,890,441 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,803,805 |
مدل حکمرانی نرم علوم دینی؛ از تحول در پژوهش‌های دینی تا اثربخشی اجتماعی | ||
| مدیریت دانش اسلامی | ||
| دوره 7، شماره 1 - شماره پیاپی 13، فروردین 1404، صفحه 77-103 اصل مقاله (1.67 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/jikm.2026.75173.1125 | ||
| نویسنده | ||
| فرهاد عباسی* | ||
| استادیار، گروه علوم حدیث مجتمع عالی قرآن و حدیث جامعة المصطفی، قم. ایران | ||
| تاریخ دریافت: 20 خرداد 1403، تاریخ بازنگری: 18 آبان 1403، تاریخ پذیرش: 29 بهمن 1403 | ||
| چکیده | ||
| یکی از چالش‌های اساسی نظام علوم دینی ایران فاصلهٔ تولید دانش نظری و تحقق تغییرات کلان در رفتار اجتماعی است. علوم دینی در ایران عمدتاً در مرحلهٔ توصیف و کشف حقیقت باقی مانده و کمتر به مرحلهٔ عملیاتی شدن و تأثیرگذاری پایدار بر رفتار جمعی رسیده است. این مقاله با روش تحلیلی ـ استدلالی «حکمرانی پژوهش در علوم دینی» را تبیین و مدل‌سازی می‌کند؛ حکمرانی‌ای که بر فرهنگ‌سازی، اقناعگری و شبکه‌سازی متکی است و می‌کوشد علم دینی را از حالت انتزاعی خارج و آن را به راهبرد و راهکاری عملی در مواجهه با مسائل واقعی جامعه تبدیل کند. مسئلهٔ اصلی پژوهش این است که چگونه پژوهش‌های علمی در قلمرو علوم دینی می‌توانند به جای اکتفا به نظریه‌پردازی انتزاعی، به تولید دانش بومی، عینی‌سازی ارزش‌ها، جایگزینی اقناع درونی با تحمیل بیرونی، ایجاد همگرایی اجتماعی و توسعهٔ روش‌شناسی مناسب برای تغییر رفتار اجتماعی منجر شوند. براساس تحلیل ادبیات و پیشینهٔ موضوع، باوجود موفقیت‌هایی، مانند نوسازی مفاهیم دینی، تربیت نیروی انسانی میان‌رشته‌ای و گسترش ابزارهای نوین ارتباطی، کاستی‌هایی جدی‌ای در نظام‌مندی پژوهش، روش‌شناسی، سنجش اثر اجتماعی و پیوند نهاد دین و نهاد علم وجود دارد. در پایان، مؤلفه‌هایی به‌عنوان مبانی مدل حکمرانی پژوهش در علوم دینی پیشنهاد شده است. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| علوم اسلامی؛ حکمرانی؛ علم دینی؛ پژوهش؛ تغییر اجتماعی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| A Soft Governance Model for Religious Sciences: From Transforming Religious Research to Social Effectiveness | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Farhad Abbasi | ||
| چکیده [English] | ||
| One of the fundamental challenges facing Iran’s religious sciences is the gap between the production of theoretical knowledge and the realization of major changes in social behavior. Religious sciences in Iran have largely remained at the stage of describing and discovering truth and have less frequently reached the stage of operationalization and sustained influence on collective behavior. Using an analytical-argumentative methodology, this article explains and develops a model of “research governance in religious sciences”—a form of governance based on culture-building, persuasion, and networking that seeks to move religious knowledge beyond an abstract state and transform it into practical strategies and solutions for addressing real-world social issues. The central question of the study is how scientific research within the field of religious sciences can, rather than being limited to abstract theorizing, contribute to the production of indigenous knowledge, the operationalization of values, the replacement of external coercion with internal persuasion, the creation of social convergence, and the development of appropriate methodologies for changing social behavior. Based on an analysis of the relevant literature and previous research, despite achievements such as the modernization of religious concepts, the training of interdisciplinary human resources, and the expansion of modern communication tools, significant shortcomings remain in the systematization of research, methodology, assessment of social impact, and the relationship between religious and scientific institutions. Finally, the article proposes a set of components as the foundations of a model for research governance in religious sciences. | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| Islamic Sciences, Governance, Religious Knowledge, Research, Social Change | ||
| مراجع | ||
|
ابراهیمی‌پور، قاسم؛ محبی، محمدعارف. (1394). تحلیل رویکردهای علم دینی با تأکید بر علوم اجتماعی. معرفت فرهنگی اجتماعی، 6(3)، صص 95-118.
استراوس، انسلم؛ کربین، جولیت. (1390). مبانی پژوهش کیفی: فنـون و مراحـل تولیـد نظریـهٔ زمینـه‌ای (مترجم: ابراهیم افشار). تهران: نی.
ایمان، محمدتقی. (1394). فلسفهٔ روش تحقیق در علوم انسانی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
بلیکی، نورمن. (1384). طراحی پژوهش‌های اجتماعی (مترجم: حسن چاوشیان). تهران: نی.
بیکمن، لئوناردو؛ راگ، دبرا. (1392). روش‌های کاربردی پژوهش اجتماعی. تهران: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.
پایگاه استنادی جهان اسلام (ISC). (1404). جایگاه علمی کشور در سال‌های پس از انقلاب شکوهمند اسلامی. [گزارش] بازیابی‌شده درتاریخ 15/05/1405 از آدرس اینترنتی.
https://isc.ac/file/download/page/1776498652-69e337dcc5ba0-.pdf
پوپر، کارل. (1383). زندگی سراسر حل مسئله است (مترجم: شهریار خواجیان). تهران: مرکز.
پیروزمند، علیرضا. (1398). تحول در حوزه‌های علوم دینی. حوزه، (۸-۹)، صص ۷۵-۸۰. Doi:10.22081/ih.2019.69920.
تقوی، محمدرضا. (1395). بررسی تفاوت‌های روش‌شناختی علم دینی و علم رایج. تحقیقات بنیادین علوم انسانی، 1(2)، صص 7-24.
جانکر، جان؛ پنینک، بارتجان. (1394). ماهیت روش‌شناسی تحقیق (مترجم: محمدتقی ایمان و عبدالرضا امانی‌فر). شیراز: دانشگاه شیراز.
خسروپناه، عبدالحسین. (1393). در جستجوی علوم انسانی اسلامی: تحلیل نظریه‌های علم دینی و آزمون الگوی حکمی‌ـ‌اجتهادی در تولید علوم انسانی اسلامی. قم: دفتر نشر معارف.
شریفانی، محمد؛ عباس‌آبادی، علی. (1402). بررسی تطبیقی نظریهٔ علم مقدّس سنت‌گرایان و نظریهٔ علم دینی فرهنگستان علوم اسلامی. مطالعات مقارنه‌ای مذاهب اسلامی، 4(7)، صص 136-111.
عالی، محمدباقر؛ غضنفری، مهدی؛ پورصادق، ناصر؛ و پورعزت، علی‌اصغر. (1403). تعریف حکمرانی (فراترکیب چیستی حکمرانی). حکمرانی متعالی، 5(18)، صص 63-89.
علی‌تبار، رمضان. (1404). توحیدمحوری (از معیار دینی تا علم مطلوب). قبسات، 30(116)، صص 35-5.
غفاری، سعید؛ کمالی، زهره. (1399). بررسی تولیدات علمی حوزهٔ معارف اسلامی در پایگاه استنادی وب علوم: با استفاده از شاخص‌های علم‌سنجی. دومین کنفرانس بین‌المللی دین، معنویت و کیفیت زندگی. تهران: مؤسسهٔ آموزش عالی مهر اروند. بازیابی‌شده از:
https://civilica.com/doc/1246946
فاضل‌زاده، احمد(1403). تولیدات علمی ایران در حوزه اسلام؛ رتبه چهارم در بین کشورهای اسلامی. سخنرانی در نخستین اجلاس بین المللی مدیران مراکز آموزشی پژوهشی حوزه علوم و مطالعات اسلامی. قم: دانشگاه قم.
فتحعلی‌خانی، محمد. (1397). روش و روش‌شناسی در علوم انسانی اسلامی: چارچوبی برای تحلیل و ارزیابی نظریه‌های علم دینی و علوم انسانی اسلامی. قبسات، ۲۳ (۸۸)، صص 179-153.
فی، برایان. (1383)، پارادایمشناسی علوم انسـانی (متـرجم: مرتضـی مردیهـا). تهـران: پژوهشـکدهٔ مطالعـات راهبردی.
قاسمی اصل اصطهباناتی، محمدجواد. (1398). نظریهٔ سیاستی در اقتصاد اسلامی. معرفت اقتصاد اسلامی، 10(2)، صص 161-178.
قلی‌پور، حسین. (1400). حکمرانی علم؛ دانشمندان چگونه راهبری می‌شوند؟. تهران: سروش.
قلی‌پور، حسین؛ عبیری، رضا. (1401). کاوشی در گسترهٔ حکمرانی علم: مروری قلمرویی. پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش عالی، ۲۸ (۴)، صص ۶۹-۹۴. Doi:10.22034/irphe.2022.705224.
کوهن، توماس. (1389). ساختار انقلاب‌های علمی (مترجم: سعید زیباکلام). تهران: سمت.
لینوننبرگ، فردریک سی؛ آیربای، بِورلی. (1390). روش‌های تحقیق و نگارش پایان‌نامه در علوم اجتماعی، علوم رفتاری و مدیریت (مترجم: وجه‌الله قربانی‌زاده و سید محمدتقی حسینی‌مرام). تهران: جهاد دانشگاهی.
محمدپور، احمد. (1397). ضد روش: زمینه‌های فلسفی و رویه‌های علمی در روش‌شناسی کیفی. قم: لوگوس.
محمدمیرزایی، حسن؛ ذوالفقاری، ابوالفضل؛ و مرادی، حسن. (1399). آسیب‌شناسی موانع تولید علوم انسانی اسلامی و تحقق جنبش نرم‌افزاری (با استفاده از دیدگاه‌های اساتید و صاحب‌نظران حوزهٔ تولید علم دینی). مطالعات الگوی پیشرفت اسلامی ایرانی، 9(15)، صص 264-240.
محمدی‌فرد، علیرضا؛ موسوی، هادی؛ و حسنی، حمیدرضا. (1402). مناسبات نظریه‌پردازی دینی با قلمروهای تحقیق در علوم انسانی. پژوهش‌های علم و دین، 14(1)، صص 205-177.
مشکی، مهدی. (1400). غایت‌شناسی و علم طبیعی دینی: معنا، امکان، تحقق. پژوهش‌های علم و دین، 12(1)، صص 309-333.
مصباح یزدی، محمدتقی. (1391). آموزش فلسفه. قم: مؤسسهٔ آموزشی و پژوهشی امام خمینی&.
میرزایی اهرنجانی، حسن. (1386). مبانی فلسفی تئوری سازمان. تهران: سمت.
Ajzen, I. (1991). The theory of planned behavior. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 50(2), pp. 179–211. Doi:10.1016/0749-5978(91) 90020-T. Babbie, Earl. (2007).The Basics of Social Research (4th ed.). Belmont, CA: Thomson Wadsworth. Bronfenbrenner, U. (1979). The ecology of human development: Experiments by nature and design. Cambridge, MA: Harvard University Press. Hughes, John A. (1990). The Philosophy of Social Research. (2nd ed.). London, England: Longman Macniff, Jean & Whitehead, Jack. (2006)، All you need to know about action research. London: Sage. Neuman, W. Lawrence. (2014)، Social Research Methods: Qualitative and Quantitative Approaches. (7th ed.). England: Pearson Education Limited. Organisation for Economic Co-operation and Development. (2019). Better criteria for better evaluation: Revising the DAC evaluation criteria. Paris, France: OECD Publishing. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 73 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 82 |
||