آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شماره‌ها | 2,668 |
| تعداد مقالات | 37,667 |
| تعداد مشاهده مقاله | 20,114,442 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,424,976 |
درآمدی بر حکمرانی نظام علوم دینی؛ چیستی، آسیب‌ها و الزامات | ||
| مدیریت دانش اسلامی | ||
| دوره 7، شماره 2 - شماره پیاپی 14، مهر 1404، صفحه 7-48 اصل مقاله (1.64 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/jikm.2026.75152.1126 | ||
| نویسندگان | ||
| احمد مبلغی* 1؛ سید مهدی مجیدی نظامی2؛ احسان رحیمی3 | ||
| 1دانشیار، گروه فقه مقارن و حقوق اسلامی دانشکده مذاهب اسلامی دانشگاه ادیان و مذاهب اسلامی، قم، ایران | ||
| 2هیئت علمی گروه سازماندهی اطلاعات و مدارک، دانشکده مدیریت اطلاعات و مدارک اسلامی، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، ایران | ||
| 3استادیار. پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم. ایران | ||
| تاریخ دریافت: 05 فروردین 1404، تاریخ بازنگری: 27 تیر 1404، تاریخ پذیرش: 11 مرداد 1404 | ||
| چکیده | ||
| حکمرانی علم، بویژه در حوزهٔ علوم دینی، از مباحث نوظهور و در عین حال حیاتی در فرایند تحول و توسعهٔ این علوم است. این مقاله با رویکردی تحلیلی - استدلالی به بررسی مفهوم حکمرانی در علوم دینی، ضرورت‌ها و الزامات آن می‌پردازد. نخست، مفاهیم کلیدیِ مرتبط با حکمرانی در علوم انسانی و دینی، حکمرانی علم و سیاست‌گذاری علمی، مورد واکاوی قرار می‌گیرند. سپس، پیشینهٔ مطالعات مرتبط با تحول علوم اسلامی و حکمرانی علمی در ایران و جهان اسلام بررسی می‌شود. بخش اصلی مقاله به بحث و بررسی عمیق مفهوم حکمرانی علوم دینی اختصاص دارد. در این راستا، تمایز میان تصمیم‌گیری و تصمیم‌سازی، جایگاه تصمیم‌پالایی و بازتنظیم در حکمرانی علمی و ضرورت نگاه شبکه‌ای به علوم دینی مورد تحلیل قرار می‌گیرد. همچنین، آسیب‌شناسی نظام کنونی حکمرانی علوم دینی در حوزه‌های علمیه، با تمرکز بر ضعف نهادهای ذی‌صلاح، فقدان زنجیرهٔ حکمرانی، عدم انطباق پژوهش‌ها با نیازهای زمانه، کندی نظام پژوهش، غلبهٔ کتاب‌محوری بر نظریه‌پردازی، جزیره‌ای‌بودن رشته‌ها، ضعف نظام بازخورد، غلبهٔ ساختار اداری بر مدیریت علمی و ضعف فرهنگ همکاری علمی، به‌تفصیل تشریح می‌شود. در نهایت، الزامات تحقق حکمرانی مطلوب در علوم دینی، ازجمله ایجاد نهادهای مستقل تصمیم‌پالایی، توسعهٔ نظام آینده‌پژوهی، طراحی شبکهٔ منسجم علوم دینی، تقویت نظریه‌پردازی، توسعهٔ پژوهش‌های مسئله‌محور، بازتعریف مدیریت علمی، ایجاد نظام بازخورد و ارزیابی مستمر و تقویت تعامل حوزه و جامعه، مورد بحث و ارائه قرار می‌گیرد. هدف نهایی این مقاله، ترسیم چارچوبی نظری و عملی برای ارتقای نظام حکمرانی علوم دینی و اطمینان از پویایی، اثربخشی و انطباق آن با نیازهای معاصر است. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| حکمرانی علوم دینی؛ حکمرانی علم؛ سیاست‌گذاری علمی؛ تحول علوم اسلامی؛ نظام پژوهش؛ حوزهٔ علمیه | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| An Introduction to the Governance of the Religious Sciences: Nature, Challenges, and Requirements | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Ahmad Moballeghi1؛ Seyyed Mehdi Majidi Nezami2؛ Ehsan Rahimi3 | ||
| 1Assistant Professor, Department of Contemporary Jurisprudence and Islamic Law, Faculty of Islamic Theologies, University of Religions and Islamic Denominations, Qom, Iran | ||
| 2Faculty of Information and Documents Organization Department, Faculty of Islamic Information and Documents Management, Research Institute of Islamic Sciences and Culture, Qom, Iran | ||
| 3Assistant Professor, Islamic Sciences and Culture Academy, Qom, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| The governance of science, particularly in the field of religious sciences, is an emerging yet vital issue in the transformation and development of these disciplines. Adopting an analytical–argumentative approach, this article examines the concept of governance in the religious sciences, along with its necessities and requirements. First, key concepts related to governance in the humanities and religious sciences, scientific governance, and science policy are examined. The literature on the transformation of Islamic sciences and scientific governance in Iran and the Muslim world is then reviewed. The main part of the article provides an in-depth examination of the concept of governance of the religious sciences. In this regard, the distinction between decision-making and decision-shaping, the role of decision screening and recalibration in scientific governance, and the necessity of adopting a network-based perspective on the religious sciences are analyzed. The article also provides a detailed assessment of the current governance system of the religious sciences in Islamic seminaries, focusing on weaknesses in competent institutions, the absence of a governance chain, the mismatch between research and contemporary needs, the slow pace of the research system, the dominance of book-oriented scholarship over theorization, the fragmentation of academic disciplines, weak feedback mechanisms, the predominance of administrative structures over scientific management, and an inadequate culture of scholarly collaboration. Finally, the requirements for achieving effective governance of the religious sciences are discussed, including the establishment of independent decision-screening institutions, the development of a system of futurology, the design of an integrated network of religious sciences, the strengthening of theorization, the expansion of problem-oriented research, the redefinition of scientific management, the establishment of feedback and continuous evaluation mechanisms, and the enhancement of interaction between seminaries and society. The ultimate aim of this article is to develop a theoretical and practical framework for improving the governance of the religious sciences and ensuring their dynamism, effectiveness, and responsiveness to contemporary needs. | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| Governance of the Religious Sciences, Science Governance, Science Policy, Transformation of Islamic Sciences, Research System, Islamic Seminary | ||
| مراجع | ||
|
آصفی، محمدمهدی. (1390). چالش‌های معاصر و برنامه رویارویی اسلامی. تهران: مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی.
آقایی، معصومه؛ رامین، فرح. (1399). بازسازی تمدن اسلامی در نقد معیار علم دینی از دیدگاه مطهری و جوادی آملی. تمدن اسلامی و دین‌پژوهی، 2(6)، صص 47‑69.
ابوطالبی، مهدی. (1395). نقش علوم انسانی اسلامی در تمدن نوین اسلامی از نگاه مقام معظّم رهبری. تحقیقات بنیادین علوم انسانی، 2(6)، صص 97‑123.
باقری، خسرو. (1391). مناظره‌هایی در باب علم دینی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
جوادی، مجتبی؛ دانایی‌فرد، حسن. (1397). شناسایی و آسیب‌شناسی چارچوب حکمرانی پژوهش در علوم انسانی در جمهوری اسلامی ایران. راهبرد، 27(87)، صص 61‑86.
خاکی قراملکی، محمدرضا. (1398). تحلیلی انتقادی بر نظریهٔ امتناع علم دینی و تمدن‌سازی با غلبهٔ تفکر ایدئولوژیک و حوالت تاریخی مدرنیته. مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی، 2(2)، صص 27‑58.
خامنه‌ای، سیدعلی. (1404). حوزهٔ پیشرو و سرآمد؛ پیام به همایش بین‌المللی یکصدمین سالگشت بازتأسیس حوزۀ علمیۀ قم.http://farsi.khamenei.ir.
داوری اردکانی، رضا. (1387). انقلاب اسلامی و وضع کنونی عالم. تهران: مهرنیوشا.
داوری اردکانی. (1378). علم و سیاست‌های آموزشی و پژوهشی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
داوری اردکانی، رضا. (1386). دربارهٔ علم. تهران: هرمس.
دهقانی‌نیا، امیررضا؛ شریف‌زاده، بهمن؛ و میرباقری، محمدمهدی. (1383). چالشی بر اسلامیت علوم حوزوی. کتاب نقد، (33)، صص.249-227.
دیبا، حسین. (1387). رویکرد روشنفکری دینی و حوزوی؛ انگیزه‌ها و چشم‌اندازها. علوم سیاسی، 11(44)، صص 83‑101.
زینی‌وند، تورج. (1400). بررسی ضرورت کاربست پژوهش‌های میان‌رشته‌ای در مطالعات علوم اسلامی. پژوهش‌نامهٔ علوم انسانی اسلامی، 7(16)، صص 48‑65.
سعیدی روشن، محمدباقر؛ موسوی، هادی؛ رجبی، محمود؛ و محمدی‌فر، علیرضا. (1398). تحلیلی بر کاربست نظریه‌ها و مفاهیم علوم اجتماعی در فرایند نظریه‌پردازی قرآنی/دینی. روش‌شناسی علوم انسانی، 25(100)، صص 81‑98.
صلاحی جهرمی، محمدسجاد. (1395). جایگاه علم دینی در تمدن اسلامی از منظر دکتر داوری اردکانی. فرهنگ پژوهش، (28)، صص 83-59.
عالی، محمدباقر؛ غضنفری، مهدی؛ پورصادق، ناصر؛ و پورعزت، علی‌اصغر. (1403). تعریف حکمرانی (فراترکیب چیستی حکمرانی). حکمرانی متعالی، 5(18)، صص 63‑89.
فضل‌اللهی قمشی، سیف‌الله. (1390). واکاوی عوامل بازدارندهٔ مؤثر بر پژوهش‌های طلاب حوزهٔ علمیه. معرفت، 20(160)، صص 145‑160.
قربانی، قدرت‌الله. (1391). جایگاه اسلامی‌سازی علم در بازسازی تمدن اسلامی. مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی، 16(4)، صص 573‑594.
قلی‌پور، حسین. (1400). حکمرانی علم؛ دانشمندان چگونه راهبری می‌شوند؟. تهران: سروش.
قلی‌پور، حسین؛ عبیری، رضا. (1401). کاوشی در گسترهٔ حکمرانی علم: مروری قلمرویی. پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش عالی، 28(3)، صص 69‑94.
گلشنی، مهدی. (1385). از علم سکولار تا علم دینی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
موسوی، غلامرضا. (1393). مدیریت راهبردی و نقش آن در تحول حوزهٔ علمیه. اسلام و پژوهش‌های مدیریتی، 4(1)، صص 35‑55.
نبی‌زاده، محمد. (1395). مبانی فلسفی و جایگاه علوم انسانی در تمدن نوین اسلامی. اندیشهٔ تمدنی، 1(2)، صص 103‑115.
نصر، حسین. (1384). علم و تمدن در اسلام. تهران: علمی و فرهنگی.
واعظی، احمد. (1402). تحلیلی بر پژوهش حوزوی معاصر. آیینهٔ پژوهش، 34(2)، صص 71‑80.
یمنی دوزی سرخابی، محمد؛ محجوبیان، احمد؛ نصراللهی‌نیا، فاطمه؛ و نصیری، حسین. (1398). تحلیل روشمند محتوای مقالات فصلنامهٔ سیاست علم و فناوری: 1387 تا 1396، سیاست علم و فناوری، 11(3)، صص 1‑14.
Bevir, M. (2013). The SAGE handbook of governance. London: SAGE. Kooiman, J. (Ed). (1993). Modern governance: new government-society interactions. Sage. Lundvall, B. Å. & Borrás, S. (2005). Science, technology and innovation policy. The Oxford handbook of innovation, pp. 599-631. Rhodes, R. A. W. (1996), The new governance: governing without government. Political studies, 44(4), pp. 652-667.
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 52 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 64 |
||