آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شماره‌ها | 2,668 |
| تعداد مقالات | 37,691 |
| تعداد مشاهده مقاله | 20,308,175 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,502,016 |
حکم شرعی به‌مثابه کنش هنجاری؛ خوانشی نو از نظریه محقق اصفهانی«ره» | ||
| جستارهای فقهی و اصولی | ||
| مقاله 1، دوره 12، شماره 2 - شماره پیاپی 43، شهریور 1405، صفحه 1-1 | ||
| نوع مقاله: مقالات سفارشی دارالعلم | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/jrj.2026.73062.3069 | ||
| نویسندگان | ||
| اکرم عبدالله‌پور1؛ ثریا منیری* 2؛ حسن عباسی حسین‌آبادی3؛ مریم اسمعیلی پرزان4 | ||
| 1استادیار رشتۀ فقه و مبانی حقوق، دانشگاه پیام نور، تهران. ایران. | ||
| 2استادیار گروه حقوق، واحد هشترود، دانشگاه آزاد اسلامی. هشترود. ایران. | ||
| 3دانشیار گروه فلسفه و حکمت اسلامی دانشگاه پیام نور، تهران. ایران. | ||
| 4پژوهشگر پژوهشکده فقه و مطالعات اجتماعی و مدرس سطح عالی مرکز مدیریت حوزه های علمیه. قم. ایران. | ||
| تاریخ دریافت: 16 مهر 1404، تاریخ بازنگری: 12 بهمن 1404، تاریخ پذیرش: 18 بهمن 1404 | ||
| چکیده | ||
| این پژوهش با بازخوانی دیدگاه محقق اصفهانی دربارهی ماهیت حکم نشان می‌دهد که حکم شرعی نه امری نفسانی و نه صرفاً اعتباری یا لفظی است، بلکه کنشی انشائی و فعل‌محور به شمار می‌آید که با «بعث و زجر بداعیِ جعلِ داعی» وضعیت هنجاری تازه‌ای برای مکلف ایجاد می‌کند. ابتدا با بررسی تطبیقی، سه رویکردِ بیان‌محور، اراده‌محور و اعتبارمحور تفکیک می‌شوند و تمایز تقریر اصفهانی نسبت به آن‌ها آشکار می‌گردد. سپس اشکال اساسیِ «بی‌اعتباری الزام بدون ارادهی نفسانیِ شارع» طرح می‌شود و با تکیه بر دو چارچوب معاصر پاسخ داده می‌شود: در «هنجارگراییِ موجهاتی»، زبانِ باید و نباید ابزار تثبیت و انتقال قواعد به شمار می‌آید و در «هستی‌شناسیِ آسان»، موجودیت‌های نهادیِ فقهی، از خودِ «حکم» تا نهادهایی چون ملکیت و حرمت، از راه انشاء معتبر و پذیرش جمعی پدید می‌آیند و نیاز به فروضِ متافیزیکیِ سنگین ندارند. بدین‌سان، جدایی اراده از انشاء با الزام منافات ندارد و شرط فهم عینیِ اطاعت و عصیان به شمار می‌رود. پژوهش بر تحلیل تطبیقیِ متون اصولی و بازسازیِ مبانی اصفهانی در پرتو دو چارچوب یادشده استوار می‌شود. نتایج پژوهش شامل ارائهی معیارهایی برای تمییز حکمِ مولوی از انشائات ارشادی، تبیین سازوکار اطاعت و ترتّب ثواب و عقاب بر پایه‌ی نهاد و قاعده، و توضیح کارکرد نظریه در مسائل حقوقی نوپدید می‌شود. نوآوری مقاله در پیوند دادن خوانش اصفهانی با این دو رویکرد و تبیین «حکم به‌مثابه کنش هنجاری» تحقق می‌یابد. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| ماهیت حکم؛ حقیقت حکم؛ بعث امکانی؛ محقق اصفهانی؛ هنجارگرایی موجهاتی؛ هستی‌شناسی آسان | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| The Normative Action of the Sharia Ruling (A New Approach to the Nature of Ruling Based on the Theory of Mohaqiq Isfahani) | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Akram Abdolahpur1؛ Sorayya Moniri2؛ hasan abasi hosein abadi3؛ Maryam Esmaili parzan4 | ||
| 1Assistant Professor of Jurisprudence and the Essentials of Islamic Law, Payam Noor University, Tehran, Iran. | ||
| 2Corresponding author, Department of Low, Hash.C., Islamic Azad University, Hashtroud, Iran. | ||
| 3Associated Professor of Department Islamic Philosophy and Theosophy, Payam-e-noor University, Tehran, Iran | ||
| 4Researcher at the Institute of Jurisprudence and Social Studies and Senior Lecturer at the Center for Seminary Management | ||
| چکیده [English] | ||
| This study offers a re-examination of Muḥaqqiq al-Iṣfahānī’s account of the nature of legal rulings and argues that a Sharīʿa ruling is neither a purely mental state nor merely a conventional or linguistic entity. Rather, it is a performative, action-oriented act which, through command and prohibition by virtue of instituting a motivating reason, brings about a new normative status for the legally responsible agent. The paper first distinguishes, through a comparative analysis, three dominant approaches to legal rulings—expression-centered, will-centered, and conventionalist—and clarifies the distinctive features of al-Iṣfahānī’s position vis-à-vis these accounts. It then addresses the central objection that obligation lacks validity in the absence of a mental will on the part of the Legislator. This objection is answered by appeal to two contemporary frameworks. Within modal normativism, the language of ought and ought-not functions as a vehicle for stabilizing and transmitting rules. Within easy ontology, juridical institutional entities—from the ruling itself to institutions such as ownership and prohibition—come into existence through valid enactment and collective acceptance, without requiring heavy metaphysical commitments. Accordingly, separating will from enactment does not undermine normative bindingness; rather, it is a necessary condition for an objective understanding of obedience and disobedience. Methodologically, the study relies on a comparative analysis of foundational uṣūlī texts and a reconstruction of al-Iṣfahānī’s theoretical commitments in light of these two frameworks. The findings include: proposing criteria for distinguishing authoritative rulings from guidance-oriented enactments; explaining the mechanism of obedience and the grounding of reward and punishment in terms of institutions and rules; and clarifying the applicability of this theory to emerging legal issues. The article’s central contribution lies in connecting al-Iṣfahānī’s account with these contemporary approaches and articulating a conception of the legal ruling as a normative action. | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| Nature of the ruling, Reality of the ruling, Potential command, Muḥaqqiq al-Iṣfahānī, Modal normativism, Easy ontology | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 77 |
||