آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شمارهها | 2,663 |
| تعداد مقالات | 37,633 |
| تعداد مشاهده مقاله | 19,853,254 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,255,367 |
بررسی نسبت اصول فقه و نقش آن در علوم قرآن | ||
| جستارهای فقهی و اصولی | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 30 شهریور 1405 | ||
| نوع مقاله: پژوهشی (داوری عادی) | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/jrj.2026.73887.3115 | ||
| نویسندگان | ||
| حسین جماعتی گشتی؛ عیسی علیزاده منامن* | ||
| استادیارگروه معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران. | ||
| تاریخ دریافت: 15 دی 1404، تاریخ بازنگری: 12 مرداد 1405، تاریخ پذیرش: 30 شهریور 1405 | ||
| چکیده | ||
| فهم روشمند و معتبر قرآن کریم بدون بهرهگیری از قواعد دلالی، حجیتی و معرفتشناختی اصول فقه امکانپذیر نیست؛ ازاینرو، شناخت نسبت میان این دو دانش، ضرورتی روششناختی در مطالعات قرآنی است. این پژوهش در پی پاسخ به این پرسش است که کدام مباحث علوم قرآن به قواعد اصولی وابستهاند و اصول فقه چگونه مبانی معرفتشناختی، روششناختی و دلالی فهم قرآن را سامان میدهد. پژوهش با رویکرد توصیفی-تحلیلی و روش استقرایی، بر اساس تحلیل محتوای منابع کتابخانهای علوم قرآن و اصول فقه انجام شده است. یافتهها نشان میدهد که قواعد مؤثر در فهم قرآن را میتوان در شش حوزه طبقهبندی کرد: مباحث الفاظ و دلالتشناسی، حجج و امارات، قواعد تعارض و ترجیح ادله، اصول عملیه، مباحث رجالی و سندی، و قواعد با خاستگاه عقلایی. همچنین، بررسی اختلافنظرهای میان اصولیان، اخباریان و مذاهب اسلامی در اجرای این قواعد نشان میدهد که میزان تأثیر این اختلافها بر خروجیهای تفسیری متفاوت است. از یافتههای مهم پژوهش، تفکیک میان قواعد اصولی محض (مانند اصول عملیه و مباحث حجج) و قواعد با خاستگاه عقلایی (مانند ظهور عرفی، جمع عرفی و بنای عقلاء) است؛ دسته دوم پیش از شکلگیری علم اصول در سیره عقلاء جریان داشته و علم اصول تنها آنها را ضابطهمند کرده است. در نتیجه، اصول فقه نه صرفاً یکی از دانشهای مقدماتی تفسیر، بلکه چارچوب روششناختی حاکم بر بخش مهمی از فرایند فهم قرآن و علوم پیرامون آن به شمار میآید. | ||
| کلیدواژهها | ||
| اصول فقه؛ علوم قرآن؛ دلالتشناسی؛ حجیت ظواهر؛ قواعد عقلایی؛ اختلافنظرهای اصولی؛ استقراء | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Examining the Relationship Between Principles of Islamic Jurisprudence (Uṣūl al-Fiqh) and Their Role in Qur’anic Sciences | ||
| نویسندگان [English] | ||
| hosein jamatii؛ isa alizadeh | ||
| Department of Islamic Studies, Farhangian University, Tehran, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| A methodologically sound and reliable understanding of the Holy Qur'an is not attainable without recourse to the semantic, epistemological, and evidentiary principles of Uṣūl al-Fiqh (Islamic legal theory). Accordingly, examining the relationship between these two disciplines constitutes a methodological necessity in Qur'anic studies. This study seeks to answer the question of which areas of Qur'anic studies depend upon the principles of Uṣūl al-Fiqh and how this discipline provides the epistemological, methodological, and semantic foundations for understanding the Qur'an. Employing a descriptive–analytical approach and an inductive method, the research is based on the content analysis of classical and contemporary sources in Qur'anic studies and Uṣūl al-Fiqh. The findings indicate that the principles governing Qur'anic interpretation can be classified into six major categories: linguistic and semantic principles, legal proofs and epistemic authorities (ḥujaj and amārāt), rules governing the reconciliation and preference of evidences, practical legal principles (uṣūl al-ʿamaliyyah), biographical and isnād criticism, and principles rooted in rational practice. Furthermore, the study demonstrates that differences among uṣūlī scholars, Akhbārī scholars, and various Islamic schools regarding the application of these principles lead to varying interpretive outcomes. One of the principal findings is the distinction between purely legal-theoretical principles (such as practical legal principles and the doctrines of evidentiary authority) and principles grounded in rational convention (such as customary linguistic appearance, rational reconciliation of texts, and the practice of rational agents). The latter predate the formation of Uṣūl al-Fiqh as an independent discipline and were merely systematized and regulated by legal theorists rather than originated by them. It is therefore concluded that Uṣūl al-Fiqh should not be regarded merely as an introductory discipline to Qur'anic exegesis; rather, it constitutes the overarching methodological framework governing a substantial part of the process of understanding the Qur'an and its related sciences. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Uṣūl al-Fiqh, anic Studies, Qur', anic Interpretation, Methodology, Evidentiary Principles, Rational Principles | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 2 |
||