آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شمارهها | 2,663 |
| تعداد مقالات | 37,641 |
| تعداد مشاهده مقاله | 19,889,668 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,288,962 |
لذت متعالی بهمثابۀ غایت نهایی انسان در حکمت متعالیه | ||
| نقد و نظر در فلسفه و کلام | ||
| مقالات آماده انتشار، اصلاح شده برای چاپ، انتشار آنلاین از تاریخ 01 مهر 1405 | ||
| نوع مقاله: علمی ـ پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/jpt.2026.73371.2304 | ||
| نویسندگان | ||
| علیرضا کوه شکن1؛ سیدروح اله نورافشان* 2؛ محمدحسین زارعی رضائی3 | ||
| 1دانشجوی دکتری مدرسی اخلاق اسلامی، دانشگاه معارف اسلامی، قم، ایران(نویسنده مسئول). | ||
| 2دکتری مبانی نظری اسلام، دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران. | ||
| 3استادیار،گروه الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران. | ||
| تاریخ دریافت: 11 آبان 1404، تاریخ بازنگری: 10 دی 1404، تاریخ پذیرش: 19 اردیبهشت 1405 | ||
| چکیده | ||
| پژوهش حاضر باهدف تبیین و اثبات «لذت متعالی» بهعنوان غایت نهایی انسان بر پایۀ مبانی حکمت متعالیه نگاشته شده است. مسئلهٔ اصلی آن است که چگونه میتوان میان دو بُعد عقلانی و انگیزشی در غایتشناسی انسان پیوندی منسجم برقرار کرد. در پاسخ به این پرسش، مقاله با روش توصیفی ـ تحلیلی و با اتکا بر دادههای کتابخانهای، نخست مفهوم لذت و غایت را در منظومهٔ حکمت متعالیه تبیین میکند، سپس نشان میدهد که لذت متعالی نه حالت حسی و انفعالی، بلکه ادراک شهودی کمال وجودی است. بدینسان، میل فطری انسان به لذت، نمود همان حرکت وجودی او بهسوی کمال تام خویش تلقی میشود. مقایسهٔ نظریهٔ پیشنهادی با رویکردهای رقیب مانند قرب، فنا و کمال نشان میدهد که هرچند آنها واجد ارزش فلسفی و عرفانیاند، اما فاقد جامعیت مفهومی و قدرت محرک لازم برای تبیین غایت نهایی انسان هستند. نتیجه اینکه نظریهٔ «لذت متعالی» میتواند شکاف میان خوانشهای صرفاً عقلمحور و نظریات عاطفهمحور را پر کند و الگویی فلسفی و دروندینی از غایت انسانی ارائه دهد که هم از استحکام عقلانی برخوردار است و هم بر انگیزش ذاتی و مطلوبیت درونی انسان تکیه دارد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| هدف زندگی؛ غایت نهایی؛ لذت؛ حکمت متعالیه؛ انسان | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Transcendent Pleasure as the Ultimate Goal of Human Beings in Transcendent Theosophy | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Alireza kooh shekan1؛ Seeyd Rouhollah Noorafshan2؛ Mohammad Hussein Zarei Rezaei3 | ||
| 1Ph.D. Student Lecturer of Islamic Ethics, University of Islamic Sciences (Daneshgah-e Ma'aref-e Eslami), Qom, Iran (Corresponding author). | ||
| 2Ph.D. of Islamic Theoretical Foundations, Farabi Campus, University of Tehran, Qom, Iran. | ||
| 3Assistant Professor, Department of Theology and Islamic Studies, Farhangian University, Tehran, Iran. | ||
| مراجع | ||
|
* قرآن کریم
ابنسینا، حسین بن عبدالله. (1400ق). رسائل ابنسینا. قم: بیدار.
ابنشعبه حرانی، حسن بن علی. (1404ق). تحف العقول عن آل الرسول (تصحیح و تعلیق: علیاکبر غفاری، چاپ دوم). قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزۀ علمیۀ قم.
الهیراد، صفدر. (1399). انسانشناسی (چاپ هشتم). قم: انتشارات مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی&.
جوادی آملی، عبدالله. (1372). ده مقاله پیرامون مبدأ و معاد (چاپ سوم). تهران: انتشارات الزهرا.
جوادی آملی، عبدالله. (1391). مفاتیح الحیاة (چاپ بیستوپنجم). قم: نشر اسراء.
دیلمی، حسن بن محمد. (1412ق). إرشاد القلوب إلی الصواب (ج1). قم: الشریف الرضی.
زمانیان، بهمن. (1403). حکمت متعالیه و مسئله معناداری و عدم معناداری در زندگی بشری. آموزههای فلسفه اسلامی، 18(33)، صص 129–147. https://doi.org/10.30513/ipd.2025.6131.1533
سارتر، ژان پل. (1946م). اگزیستانسیالیسم و اومانیسم (مترجم: مصطفی رحیمی). تهران: انتشارات نیلوفر.
سید بن طاووس، علی بن موسی. (1376). الإقبال بالأعمال الحسنة (ج 1). قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
سید رضی، محمد بن حسین. (1414ق). نهجالبلاغه. قم: هجرت.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (ملاصدرا). (1360). الشواهد الربوبیة (مصحح: سید جلالالدین آشتیانی). تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (ملاصدرا). (1383). الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة (مقصود. محمدی، ویراستار، ج1، 2). تهران: مؤسسۀ بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (ملاصدرا). (1981م). الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة (ج9، چاپ سوم). بیروت: دار إحیاء التراث.
طبرسی، احمد بن علی. (1403ق). الاحتجاج علی أهل اللجاج (ج1). مشهد: نشر مرتضی.
طوسی، محمد بن حسن. (1411ق). مصباح المتهجّد و سلاح المتعبّد. بیروت: مؤسسة فقه الشیعة. طوسی، نصیرالدین محمد بن محمد. (1407ق). تجرید الاعتقاد (شارح: علامه حلی، ج2). قم: دفتر انتشارات اسلامی.
عارفی، عباس. (1402). معنای زندگی از دیدگاه علامه مصباح یزدی. معرفت فلسفی، 20(79)، صص 23–40.
عاشوری، حمید؛ شریفی، احمدحسین. (1399). ویژگیهای هویت انسانی از نگاه ملاصدرا و دلالتهای غایتشناسانه آن در اخلاق. معرفت اخلاقی، 11(2)، صص 5–20.
عبودیت، عبدالرسول؛ مصباح، مجتبی. (1399). خداشناسی (چاپ ششم). قم: انتشارات مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
گنجیپور، زهرا؛ براتی، فرجالله؛ و امانی، میثم. (1400). رابطه لذت و سعادت از دیدگاه ابنسینا و ملاصدرا. پژوهشهای فلسفی دانشگاه تبریز، 15(35)، صص 268–292. https://doi.org/10.22034/jpiut.2021.43028.2724
کلینی، محمد بن یعقوب. (1407ق). الکافی (ج 8، چاپ چهارم). تهران: دارالکتب الإسلامیة.
مباشری، ایوب؛ ضمیری، محمدرضا. (1397). چگونگی کاربست عقل و شهود و بررسی هماهنگی آنها در باب مسئله هدف نهایی زندگی از دیدگاه حکمت متعالیه. الهیات تطبیقی، 9(20)، صص 75–94. https://doi.org/10.22108/coth.2019.113031.1195
مباشری، ایوب؛ ضمیری، محمدرضا؛ جمشیدیراد، محمدصادق؛ و مهدیفر، حسن. (1399). کاربست قرآن و عقل در باب هدف نهایی زندگی از دیدگاه حکمت متعالیه. مطالعات قرآنی، 11(42)، صص 93–123.
مجلسی، محمدباقر. (1403ق). بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار (ج 91). بیروت: دار إحیاء التراث العربی. محمدی منفرد، زهرا، عباسیپور، محمد، و مهدیپور، حسن. (1398). بازخوانی حقیقت لذت در اندیشه اخلاقی ابنسینا و ملاصدرا. پژوهشنامه اخلاق، 12(43)، صص7-18
مصباح، مجتبی؛ محمدی، عبدالله. (1399). معرفتشناسی (چاپ ششم). قم: انتشارات مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
مصباح یزدی، محمدتقی. (1383). به سوی او. قم: انتشارات مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی&.
مصباح یزدی، محمدتقی. (1391). مراتب قرب الهی و الگوی خداجویان. معرفت، 21(175)، صص 5–9.
مصباح یزدی، محمدتقی. (1394 «الف»). نقد و بررسی مکاتب اخلاقی (چاپ پنجم). قم: انتشارات مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی&.
مصباح یزدی، محمدتقی. (1394 «ب»). پیشنیازهای مدیریت اسلامی (چاپ پنجم). قم: انتشارات مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی&.
مفید، محمد بن محمد. (1413ق). الأمالی. قم: کنگرۀ شیخ مفید.
مکارم شیرازی، ناصر. (1374). تفسیر نمونه (ج 12). تهران: دارالکتب الإسلامیة.
ملاحسنی، فاطمه؛ جوادی، محسن. (1402). وحدت غایت نهایی انسان در آرای ملاصدرا. اندیشه دینی، 23(88)، صص 97–116. https://doi.org/10.22099/jrt.2023.48497.2935
نراقی، مهدی. (1383ق). جامع السعادات (ج 1، چاپ هفتم). قم: اسماعیلیان.
نورالهی، سید محمد؛ قیومزاده، محمود؛ و رضائی اصفهانی، محمدعلی. (1402). معنا و هدف زندگی در افق اندیشه مدرنیته و نقد آن بر اساس مبانی قرآنی. پژوهشهای اعتقادی کلامی، 13(52)، صص 223–240.
نیچه، فردریش. (1882م). حکمت شادان (مترجم: سعید کامران). تهران: جامی (مصدق).
Eagleton, T. (2008). The meaning of life: A very short introduction. London: Oxford University Press. Smith, W. D. (2020). Essays on Deleuze (M. J. Seiedi, Trans.). Thehran: Elmi wa Farhangi Publications. Wolfson, H. A. (1976). The philosophy of the Kalam. Cambridge: Harvard University Press. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1 |
||