آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شماره‌ها | 2,676 |
| تعداد مقالات | 37,769 |
| تعداد مشاهده مقاله | 20,794,799 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,751,558 |
نقد دیدگاه وهابیت در اتهام غلو به شیعه در اعتقاد به قدرت‌های غیبی اهل‌بیت(ع) باتکیه‌بر کلام عقلی و استدلالی | ||
| نقد و نظر در فلسفه و کلام | ||
| مقاله 6، دوره 31، شماره 123، مهر 1405، صفحه 1-28 اصل مقاله (1.16 M) | ||
| نوع مقاله: علمی ـ پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/jpt.2025.73186.2289 | ||
| نویسندگان | ||
| محمد اکبری* 1؛ سارا نیازمند2؛ مهین نوروزی3 | ||
| 1استادیار، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، قم، ایران (نویسنده مسئول). | ||
| 2طلبه سطح چهار، رشته کلام اسلامی، موسسه آموزش عالی معصومیه، قم، ایران. | ||
| 3سطح چهار، رشته تفسیر تطبیقی، موسسه آموزش عالی معصومیه، قم، ایران. | ||
| تاریخ دریافت: 23 مهر 1404، تاریخ بازنگری: 17 آبان 1404، تاریخ پذیرش: 26 آبان 1404 | ||
| چکیده | ||
| وهابیت با تفسیر ظاهری از توحید افعالی، هرگونه تصرف یا علم غیبی را ویژهٔ خدای متعال می‌داند و نسبت آن به اولیای الهی را خروج از مرز توحید می‌پندارند. چالش بنیادی در این میان، خلط میان قدرت استقلالی و قدرت مأذون الهی و نیز بی‌توجهی به نظام وساطت ارادهٔ الهی در عالم است؛ موضوعی که منشأ اختلاف مفهومی میان دو مکتب نیست، بلکه نزاعی مصداقی در تعیین محل این قدرت‌هاست. پژوهش حاضر با روش توصیفی - تحلیلی، و با بهره‌گیری از منابع قرآنی، روایی و عقل فلسفی، این مبانی را بازخوانی و نقد کرده است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که باور به قدرت‌های غیبی به اذن الهی نه‌تنها منافاتی با توحید ندارد، بلکه بر آن استوار است؛ زیرا قرآن کریم، اعطای قدرت غیرعادی را به بندگان خاص خداوند تصریح می‌کند. تحلیل روایات اهل‌سنت مانند واقعهٔ «یا ساریة الجبل»، پذیرش ضمنی همین قدرت‌ها را ازسوی سلفیان نشان می‌دهد. از دیدگاه عقل نیز ولایت تکوینی در امتداد ارادهٔ خداوند معنا می‌یابد، نه در عرض آن. بنابراین نتیجهٔ نهایی پژوهش تأکید می‌کند که اتهام غلو بر شیعه در این باب بی‌اساس است و اعتقاد به قدرت مأذون اهل‌بیت(ع)، تجلی توحید افعالی و ایمان به نظام الهی در هستی است | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| غلو؛ وهابیت؛ قدرت‌های غیبی اهل‌بیت(ع)؛ ولایت تکوینی؛ توحید افعالی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Critical Analysis of the Wahhabi View Accusing the Shia of Exaggeration in Believing in the Occult Powers of the Ahl al-Bayt: Based on Rational and Argumentative Theology | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Mohammad Akbari1؛ Sara Niazmand2؛ Mahin Norozi3 | ||
| 1Assistant Professor, University of Qur'anic Sciences and Knowledge, Qom, Iran (Corresponding Author). | ||
| 2Level-four seminary student, Field of Islamic Theology, Masoumiyeh Higher Education Institute, Qom, Iran. | ||
| 3. Level-four, Field of Comparative Exegesis, Masoumiyeh Higher Education Institute, Qom, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| The issue of "exaggeration" and its attribution to Imami Shia—especially regarding the belief in miracles , knowledge of the unseen , and ontological guardianship of the Ahl al-Bayt (as)—has long been one of the central foci of theological conflict and a tool used by the Wahhabi movement for takfir (excommunication) and "othering." By adopting a specific and literalist reading of operational monotheism and monotheism in worship, Wahhabism considers any attribution of occult or supernatural agency to other than God as a departure from the circle of religion and absolute polytheism. This research aims to investigate the foundations of this accusation with a critical approach, utilizing rational and argumentative theology as well as textual traditions from both Islamic schools of thought. The fundamental issue in this controversy is the conflation of "independent power" with "divinely permitted power," as well as reducing a dispute over instances to a conceptual and theological disagreement. The importance of this research lies in refuting the foundations of takfir, proving the rational plausibility of Shia doctrines in the light of operational monotheism, and elucidating the harmony of Quranic verses and narrative traditions concerning the occult actions of the divine saints. This research has been organized using a descriptive-analytical method, relying on library and documentary research tools. The methodological framework of the article is based on conceptual analysis, logical formulation of the claims of the Salafi and Wahhabi movements (especially the views of Ibn Taymiyya, Muhammad ibn Abd al-Wahhab, and Al al-Shaykh), critical analysis of the exegetical and narrative texts of both Islamic schools (focusing on the context of verses related to miracles and the qualifier " بِإِذْنِی " [with My permission], and traditions accepted by Ahl al-Sunnah), and finally, the formulation of a theological-philosophical argument based on the system of vertical causality and divine proximity in Islamic wisdom. The findings of the research indicate that Wahhabism's claim regarding a definitive entailment between the belief in occult powers and polytheism lacks any solid rational or traditional basis. In the domain of textual tradition, the Holy Quran—by repeatedly asserting the qualifier " بِإِذْنِی " in the miracles of Jesus (as) (such as the revival of the dead and the creation of a bird) and describing the transfer of the throne of Bilqis by Asif ibn Barkhiya relying on " "عِلْمٌ مِنَ الْکِتَابِ knowledge from the Book"—proves that the manifestation of extraordinary acts from pious, permitted servants is not only not a violation of monotheism, but rather the channel and sign of the realization of operational monotheism. In the narrative texts of Ahl al-Sunnah and Wahhabism, events such as " یا ساریة الجبل " (O Sariya, the mountain!), Umar's letter to the Nile, and intervention in the earthquake of Medina are also regarded as miracles and illuminations, and have been accepted. This demonstrates a behavioral duality and internal contradiction within the intellectual apparatus of Wahhabism; because they permit the principle of occult agency for the Companions, yet label the attribution of a degree of it to the Ahl al-Bayt (as) as heresy and exaggeration. Therefore, the real dispute is one of "instances" , not "concepts." From a rational standpoint, the argument of vertical causality also shows that the agency of a proximate servant, due to annihilation in God , is situated along the line of divine agency, and the negation of independence inherently prevents the realization of polytheism. The foundations of the Wahhabi accusation against the Shia regarding the occult powers of the Ahl al-Bayt (as) stem from a conflation of two fundamental concepts in Islamic theology: "independent power," which is exclusive to the divine essence, and "permitted power," which is realized through God's permission and will in His special servants. The Shia have never placed the Ahl al-Bayt (as) on a par with God, but rather have considered them as channels of the divine will; hence, the belief in their occult powers is in truth an affirmation of operational monotheism, not a departure from it. First, based on the Quran and Sunnah, any power manifested by special servants is meaningful only within the framework of "by the permission of Allah," and denying it is an explicit denial of Quranic concepts. Therefore, believing in permitted power is not an instance of exaggeration, but a manifestation of true faith in the divine will. Second, the disagreement between the Shia and Wahhabism is not in the definition of exaggeration, but in the application of its instance. Wahhabism denies the very same divinely permitted powers for the Ahl al-Bayt (as) that it accepts for the Companions and its own caliphs, thereby erroneously elevating a dispute over instances to the level of conceptual disagreement, whereas the meaning of exaggeration is uniform in both schools, and only the accepted instances differ. Third, the Shia belief in occult powers is supported by solid traditional and rational proofs. The Quran affirms the possibility of this principle through its explicit statement of the permitted extraordinary acts of Jesus (as) and Asif ibn Barkhiya, and the Sunnah affirms it through traditions concerning the miracles of Umar ibn al-Khattab and divine saints. Furthermore, based on causality, reason also considers ontological guardianship to be rational within the radius of God's will. Fourth, despite such evidence, insisting on takfir and the accusation of exaggeration is neither a defense of monotheism nor a fair scientific or religious boundary; rather, it is a transgression of limits. With this approach, Wahhabism ignores the manifestation-oriented reality of monotheism and ultimately falls into another form of exaggeration: exaggeration in denying the manifestations of God's power in righteous saints, which is the very essence of epistemic deficiency and intellectual extremism. | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| Exaggeration, Wahhabism, Occult Powers of the Ahl al-Bayt, Ontological Guardianship, Operational Monotheism, Permitted Power | ||
| مراجع | ||
|
* قرآن کریم (مترجم: آیت‌الله مکارم شیرازی).
آل‌شیخ، محمد بن ابراهیم. (۱۳۹۹ ق). فتاوی و رسائل (محقق: محمد بن عبدالرحمن بن قاسمف ج13). مکه: مکتبة الحکومة.
ابن‌اثیر، مبارک بن محمد. (1367). النهایة فی غریب الحدیث و الأثر (ج3، چاپ چهارم). قم: نشر اسماعیلیان.
ابن‌تیمیه، احمد بن عبدالحلیم. (۱۴۰۴ ق). دقائق التفسیر (محقق: محمدسید جلیند، ج2، چاپ دوم). دمشق: مؤسسة علوم القرآن.
ابن‌تیمیه، احمد بن عبدالحلیم. (۱۴۱۶ ق). مجموع الفتاوی (محقق: عبدالرحمن بن محمد بن قاسمف ج3). مدینة منوره: مجمع الملک فهد لطباعة المصحف الشریف.
ابن‌تیمیه، احمد بن عبدالحلیم (۱۴۱۹ ق). اقتضاء الصراط المستقیم لمخالفة أصحاب الجحیم (محقق: ناصر عبدالکریم العقل، چاپ هفتم). بیروت: دار عالم الکتب.
ابن‌حجر عسقلانی، شهاب‌الدین احمد بن علی. (۱۴۱۱ ق). تقریب التهذیب(ج13). حلب: دارالرشید.
ابن‌حجر عسقلانی، شهاب‌الدین احمد بن علی. (۱۴۲۰ ق). فتح الباری فی شرح صحیح البخاری (ج13). بیروت: دارالکتب العلمیة.
ابن‌کثیر دمشقی، اسماعیل بن عمر. (۱۴۰۷ ق). البدایة والنهایة (ج7). بیروت: دارالفکر.
ابن‌منظور، محمد بن مکرم. (۱۴۱۱ ق). لسان العرب (ج15) بیروت: دار الفکر للطباعة و النشر و التوزیع.
پویان، مرتضی. (۱۳۹۹). برهان وجودی بر مبنای حکمت متعالیه و عرفان. قم: بوستان کتاب.
تمیمی، محمد بن عبدالوهاب. (۱۴۲۰ ق). أصول الإیمان (محقق: باسم فیصل الجوابره، چاپ پنجم). ریاض: وزارة الأوقاف و الشؤون الإسلامیة.
جمعی از علمای نجد. (۱۴۱۲ ق). مجموعة الرسائل والمسائل النجدیة. ریاض: دارالعاصمة.
جوادی آملی، عبدالله. (۱۳۹۳). رحیق مختوم (ج3 ، چاپ پنجم). قم: نشر اسراء.
حر عاملی، محمد بن حسن. (۱۴۰۲ ق). الجواهر السنیة فی الأحادیث القدسیة. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
خباز، سیدضیاء. (۱۳۹۲). الولایة التکوینیة بین القرآن و البرهان. قم: نشر باقیات.
رشیدرضا، محمد. (۱۴۱۴ ق). تفسیر المنار (ج6، چاپ اول). بیروت: دارالمعرفة.
رضوانی، علی‌اصغر. (۱۳۹۱). نقد وهابیت در درون. تهران: مؤسسه فرهنگی هنری مشعر.
زرگر مرادی، طاهره‌السادات. (۱۳۹۳). ولایت تکوینی انسان کامل. تهران: نشر امیرسیدعلی‌زاده.
سبحانی، جعفر. (۱۳۸۷). راهنمای حقیقت (چاپ پنجم). تهران: نشر مشعر.
صدرالمتألهین شیرازی، محمد بن ابراهیم. (بی‌تا). الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة (ج6، 2). قم: انتشارات المصطفوی.
طباطبایی، محمدحسین. (۱۳۹۴ ق). المیزان فی تفسیر القرآن (ج18). قم: انتشارات اسماعیلیان.
غفار، عبدالرسول. (۱۴۱۵ ق). شبهة الغلو عند الشیعة. بیروت: دارالمحجة البیضاء.
فخرالدین رازی، محمد بن عمر. (۱۴۲۰ ق). مفاتیح الغیب (ج21، چاپ سوم). بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
قرطبی، محمد بن احمد. (۱۳۶۴). الجامع لأحکام القرآن (ج16، چاپ اول). تهران: نشر ناصرخسرو.
مجلسی، محمدباقر. (۱۴۰۳ ق). بحارالأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار (ج25، چاپ دوم). بیروت: مؤسسة الوفاء.
مفید، محمد بن محمد. (۱۴۱۴ ق). تصحیح الاعتقادات (چاپ دوم). قم: کنگره شیخ مفید.
منتظری، اکرم. (۱۳۸۶). نقد و بررسی اتهام غلو به شیعه از کتاب «علماء الشیعة یقولون» (استاد راهنما: غلامحسین تاجری‌نسب). پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه قم، دانشکده الهیات و معارف اسلامی.
موسوی، سیدمحمدمهدی. (۱۴۰۲). آسیب‌شناسی غلوپژوهی در اندیشه سلفی‌گری ایرانی. تحقیقات کلامی، ۱۱(۴۱)، صص 91-64.
النفراوی، احمد بن غانم. (۱۴۱۸ ق). الفواکه الدوانی علی رسالة ابن أبی‌زید القیروانی (ج1). بیروت: دارالکتب العلمیة.
ورتابی کاشانیان، مصطفی. (۱۳۹۶). نقد دیدگاه وهابیت در متهم ساختن شیعه به غلو با تکیه بر کلام عقلی و استدلالی. پایگاه تخصصی وهابیت‌پژوهی و جریان‌های سلفی. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 170 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 125 |
||