آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شمارهها | 2,666 |
| تعداد مقالات | 37,654 |
| تعداد مشاهده مقاله | 19,904,366 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,301,704 |
راهبردهای تشیع امامی در مقابل گفتمان اهل سنت در منطقه شام از قرن پنجم تا پایان ممالیک | ||
| تاریخ اسلام | ||
| دوره 27، شماره 2، شهریور 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/hiq.2024.66677.2342 | ||
| نویسنده | ||
| شهناز کریم زاده سورشجانی* | ||
| عضو هیأت علمی جامعه المصطفی العالمیه | ||
| تاریخ دریافت: 01 شهریور 1402، تاریخ بازنگری: 16 اردیبهشت 1405، تاریخ پذیرش: 11 دی 1402 | ||
| چکیده | ||
| در قرون پنجم تا دهم هجری سرزمین استراتژیک شام قدیم شامل سوریه، اردن، لبنان و فلسطین ظرف مواجهه حساس و سرنوشتساز دو گفتمان شیعه امامیه و اهل سنت بود. اما امتیازات در اختیار جامعه سنی مانند حضور سابقهدار تاریخی آنها که با زمان فتح اسلامی این سرزمین پیوند مییافت؛ غلبه جمعیتی، پشتوانه سیاسی حکومتهای متمرکز و همسو که به سبب ارائه کارنامه موفق در مهار بحرانهای خارجی مقبولیت عام سیاسی و اجتماعی یافته و حاضر بودند تمام ظرفیتهای خود را برای تقویت این گفتمان به خدمت بگیرند؛ حضور عالمان طراز اول سنی همراه با ایشان و مسائلی مانند آن گفتمان اهل سنت را در موقعیت برتر و هژمونیک قرار داده بود که نتیجه این وضعیت شرایط بسیار سخت و پرتعب برای شیعه دوازده امامی بود. با این وجود طبق شواهد تاریخی شیعه امامیه به شکل اعجابآوری در قرون بعد در شام حضوری فعال داشت که بهرغم پژوهشهای صورت گرفته، رفع این تعارض تاریخی همچنان نیازمند واکاوی است تا به این سوالات پاسخ داده شود که شیعیان امامی این منطقه چگونه از آن شرایط سخت و پرتعب رستند ؟ و چه راهبردهائی در مقابل گفتمان هژمونیک اهل سنت در پیش گرفتند؟ پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی به دنبال پاسخ به سؤال فوق است تا ضمن ریشهیابی دلایل نشاط و پویائی شیعه این منطقه در قرن دهم به الگوهای علمی و کاربردی که شیعه میتواند طبق اقتضائات زمان و قابلیتهای در اختیار خود برای بهبود وضعیت یا حفظ حیات اتخاذ کند؛ دست یابد. یافتههای این پژوهش حاکی از آن است که شیعه امامیه در این فضای گفتمانی با دو موضع فعال و منفعل با وضعیت مذکور مواجه شد. بخشی از بدنه شیعه حفظ حیات فعلی خود را در همسو شدن با رقیب دیدند. اما بخش دیگر چشم انداز وسیعتری مانند تضمین حیات گفتمان خود در ادوار بعد را در مقابل خود ترسیم کردند در نتیجه با علم به مخاطرهآمیز بودن این مسیر و لحاظ چهار عامل نقاط قوت، ضعف، فرصتها، چالشهای محیطی یک سلسله راهبردهائی را در دستور کار قرار دادند که از حیث اثرگذاری یکسان نبودند از جمله راهبرد تقیه هر چند از جانب دو قشر عالمان و عوام شیعه در پیش گرفته شد اما صرفا برای حفظ جان و تسکین آلام در آن شرایط صعب مؤثر واقع میشد. اما راهبردی مانند تأسیس حکومت علاوه بر فراهم آوردن زمینه عرض اندام شیعه در مقابل گفتمان رقیب، با زمینهسازی برای رشد اندیشه شیعه امامی، به تقویت مبانی اعتقادی شیعیان، مرزبندی هویتی و تضمین حیات ایشان در آینده کمک میکرد. راهبرد مناظره نیز غالبا وابسته به وجود قدرتی شیعی بود که بتواند از عالمی که در مجلس مناظره شرکت کرده محافظت نماید اما از حیث اثرگذاری و مبرا کردن وجهه شیعه امامی از برخی از اتهامهات و شایعات، تأثیری تام و تمام مانند راهبرد تبیین عقاید شیعی داشت. راهبرد مهاجرت در این مقطع جهت دو سویه، مهاجرت عوام شیعه به مناطق صعب العبور برای حفظ جان خود و مهاجرت تبلیغی کوتاه مدت و یا دائم عالمان شیعه امامی به این منطقه را در بر می-گرفت؛ که موجبات حفظ حیات و در عین حال نضج هر چه بیشتر نظام معنائی گفتمان امامیه را فراهم میآورد و برکات آن در تبدیل منطقه جبل عامل به نقطه کانونی شیعه بروز یافت. مرکزیتی که یکی از نتایج آن تأسیس حوزههای علمیه شیعه و در نتیجه ظهور عالمان بزرگی مانند شهید ثانی بود کسی که میراث علمی او در خاندان عالمخیزش به یادگار ماند. نقطه کانونی که این قابلیت را یافت که اندیشه شیعه را در مناطق دیگر مانند ایران عصر صفوی از اندیشه های انحرافی جریان صوفیه پیراسته نماید. میتوان گفت الگوی عملکردی شیعیان در این مواجهه گفتمانی ابتدا تشکیل حکومت در صورت امکان بود و در صورت توفیق از تمام ظرفیتهای آن حکومت برای تقویت نظام اندیشه خود استفاده می کردند؛ اما در صورت عدم امکان تشکیل حکومت، استفاده از ظرفیتهای بومی منطقه و قابلیتهای درونی گفتمان در دستور کار قرار میگرفت و در عین حال تا حد امکان به صورت فعال با در پیش گرفتن صبر و سکوت به انتظار فرصتی در آینده مینشستند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| راهبردهای شیعه؛ مهاجرت؛ تقیه؛ حوزه علمیه؛ امامی مذهب؛ اهل سنت؛ شامات | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| The strategies of Imami Shia discourse against the Sunni discourse in the Levant region from the fifth century to the end of the Mamluk period | ||
| نویسندگان [English] | ||
| shahnaz karimzadeh | ||
| resercher | ||
| چکیده [English] | ||
| the strategic land of ancient Syria, including Syria, Jordan, Lebanon, and Palestine, was the scene of a sensitive and fateful confrontation between the two discourses of the Imamiyya Shia and the Sunnis.However, the advantages available to the Sunni community, such as their historical presence, which was linked to the time of the Islamic conquest of this land; population dominance; political support of centralized and aligned governments that, due to their successful record in containing external crises, had gained general political and social acceptance and were willing to use all their capacities to strengthen this discourse; the presence of first-class Sunni scholars with them; and issues like that had placed the Sunni discourse in a superior and hegemonic position, which resulted in very difficult and tiring conditions for the Twelver Shiites.However, according to historical evidence, the Imamiyya Shia surprisingly had an active presence in the Levant in the following centuries. Despite the research that has been done, resolving this historical conflict still requires further investigation to answer the questions: How did the Imamiyya Shias of this region emerge from those difficult and tiring conditions? And what strategies did they adopt in response to the hegemonic discourse of the SunnisThe present study uses a descriptive-analytical method to seek an answer to the above question, in order to find the root causes of the vitality and dynamism of the Shia in this region in the tenth century, and to arrive at scientific and practical models that the Shia can adopt according to the requirements of the time and the capabilities at their disposal to improve the situation or maintain their existence. The findings of this study indicate that the Imamiyya Shia faced the aforementioned situation with two active and passive positions in this discursive space. A part of the Shia body saw the preservation of their current existence in aligning with the rival.?other part drew a broader perspective, such as ensuring the survival of their discourse in the following periods. As a result, knowing the risky nature of this path and considering the four factors of strengths, weaknesses, opportunities, and environmental challenges, they put a series of strategies on the agenda that were not the same in terms of effectiveness. Among them, the strategy of taqiyyah, although adopted by both groups of Shiite scholars and the common people, was effective only for saving lives and relieving suffering in those difficult circumstances.However, a strategy such as establishing a government, in addition to providing a platform for Shia to show off against rival discourse, helped to strengthen the Shia's doctrinal foundations, define their identity, and ensure their future survival by paving the way for the growth of Imami Shia thought. The debate strategy also often depended on the existence of a Shia power that could protect the scholar who participated in the debate assembly. However, in terms of its effectiveness and clearing the face of Imami Shia from some accusations and rumors, it had a complete and complete effect similar to the strategy of explaining Shia beliefs. The migration strategy at this time was two-fold: the migration of the Shiite common people to difficult-to-reach areas to save their lives, and the short-term or permanent missionary migration of Shiite Imami scholars to this region; which ensured the survival and at the same time the further maturation of the semantic system of the Imamiyya discourse, and its blessings were manifested in the transformation of the Jabal Amil region into a Shiite focal point. A centrality that resulted in the establishment of Shiite seminaries and the emergence of great scholars such as Shahid Thani, whose scientific legacy was remembered in his scholarly family. A focal point that had the ability to purify Shiite thought in other regions such as Iran during the Safavid era from the deviant thoughts of the Sufi movement. It can be said that the Shiites' functional model in this discursive confrontation was to first form a government if possible, and if successful, they would use all the capacities of that government to strengthen their ideological system; but if it was not possible to form a government, the use of the indigenous capacities of the region and the internal capabilities of the discourse would be on the agenda, and at the same time, they would actively wait for an opportunity in the future, adopting patience and silence as much as possible. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Shiite strategies, immigration, taqiyyah, seminary, Imami school, Sunnis, Levant | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1 |
||