آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شماره‌ها | 2,671 |
| تعداد مقالات | 37,724 |
| تعداد مشاهده مقاله | 20,431,658 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,562,986 |
تطبیق اخبار مناقب امامان اثناعشر(ع) در روضه الشهدای کاشفی با منابع روایی و قرآنی فریقین | ||
| تاریخ اسلام | ||
| دوره 27، شماره 2، شهریور 1405، صفحه 41-74 اصل مقاله (887.11 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/hiq.2024.67240.2350 | ||
| نویسندگان | ||
| سیدمهدی طباطبایی* 1؛ مهران اسماعیلی2؛ محمدمهدی باباپور3؛ محمد حاجی تقی4 | ||
| 1دکتـری مدرسـی معـارف، گرایـش تاریـخ و تمـدن اسـلامی، دانشـکده الهیـات و ادیـان دانشـگاه شـهید بهشـتی تهـران، ایـران | ||
| 2اســتادیارگروه تاریــخ و تمــدن ملــل اســلامی، دانشــکده الهیــات و ادیــان دانشــگاه شــهید بهشــتی،تهران، ایــران | ||
| 3دانشیار گروه تاریخ تمدن اسلامی و فقه سیاسی، دانشکده الهیات و ادیان دانشگاه شهید بهشتی،تهران، ایران | ||
| 4استادیار گروه تاریخ دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهید بهشتی،تهران، ایران | ||
| تاریخ دریافت: 19 اردیبهشت 1405، تاریخ بازنگری: 30 خرداد 1405، تاریخ پذیرش: 16 مرداد 1405 | ||
| چکیده | ||
| کتاب روضة‌الشهداء، نوشته ملاحسین کاشفی (م.910ق)، یکی از کتاب‌های مقتل‌نگاری است که بخشی بزرگ از آن دربارۀ اخبار واقعه عاشورا نگاشته شده است. اخبار ثبت‌شده در این کتاب، در دو بخش قرآن و روایات است. در بخش قرآنی، آیاتی که شأن نزول آنها درباره برخی ائمه(عهم) است، آورده شده و در بخش روایات نیز روایاتی آمده که حاکی از فضایل فردی یا جمعی امامان(عهم)است. با توجه به استناد بسیاری از نویسندگان و گویندگان مذهبی به این کتاب و نیز تنوع دیدگاه مخالفان و موافقان مذکور در آن، این مقاله در صدد است با روش توصفی ـ تحلیلی به مطالعه تطبیقی اخبار مناقبی این کتاب دربارۀ امامان به‌ویژه امام حسین(ع)، با آیات قرآن و منابع روایی متقدم بپردازد. یافته‌های پژوهش نشان‌دهنده آن است که برخی از مناقب نقل‌شده در روضة‌الشهداء با آیات قرآن تطبیق دارد و افزون بر آن، در منابع متقدم نیز وجود دارد؛ اما برخی دیگر نه در منابع متقدم آمده و نه دارای ریشه قرآنی است. کتاب روضه الشهداء، به دلیل نفوذ گسترده‌اش در میان عامه مردم و تأثیر عمیق آن بر شکل‌گیری باورها و عزاداری‌های مذهبی، همواره مورد توجه بوده است. با این حال، برخی پژوهشگران، نسبت به دقت تاریخی و صحت برخی از روایات نقل‌شده در آن تردیدهایی را مطرح کرده‌اند. عدم تطابق برخی اخبار با منابع دست اول، ضرورتِ انجام پژوهشی نظام‌مند برای تطبیق این اخبار را دوچندان می‌کند. این تحقیق با تکیه بر روش علمی و با مقایسه اخبار روضه الشهداء با منابع معتبر روایی و همچنین با استناد به آیات قرآن کریم، در صدد است تا تصویری روشن‌تر از میزان اعتبار محتوای این اثر ارائه دهد. هدف اصلی این پژوهش، تطبیق اخبار مناقبی مندرج در کتاب روضه الشهداء کاشفی، با تمرکز بر روایات مربوط به امام حسین (ع) و دیگر ائمه اطهار (ع) با آیات قرآن و بررسی شأن نزول احتمالی آنها و منابع روایی متقدم است. این مقاله با اتخاذ رویکرد «توصیفی-تحلیلی» به بررسی موضوع پرداخته است. در مرحله توصیف، اخبار و مناقب مربوط به ائمه (ع)، به‌ویژه امام حسین (ع)، از کتاب روضه الشهداء استخراج و دسته‌بندی شده است. در ادامه، این اخبار با دقت مورد بررسی قرار گرفته و با آیات قرآن کریم و منابع روایی متقدم مقایسه شده‌اند. در مرحله تحلیل، تطبیق این روایات بر اساس شواهد قرآنی و روایی سنجیده شده و استناد آنها به منابع متقدم مورد بحث و بررسی قرار گرفته است. این پژوهش بر پایه منابع دست اول و معتبر روایی شیعه و اهل سنت استوار است. چارچوب نظری پژوهش بر این فرض استوار است که روایت‌های مناقبی در کتاب روضه الشهدا بر اساس معیارهای علمی و با ارجاع به منابع معتبر مقایسه شوند و صرف نقل یک روایت در یک کتاب، دلیل بر صحت قطعی آن نیست. بخش اصلی مقاله به استخراج، دسته‌بندی و تطبیق اخبار مناقبی اختصاص دارد که در روضه الشهداء نقل شده و در این راستا، تطبیق این اخبار با آیات قرآن و منابع روایی متقدم مورد بحث و بررسی قرار می‌گیرد. در نهایت، نتایج پژوهش ارائه شده و به تحلیل دلایل احتمالی اعتبار برخی روایات و عدم اعتبار برخی دیگر پرداخته می‌شود. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که کتاب روضه الشهداء، حاوی مجموعه‌ای از اخبار و روایات است که از نظر انطباق درجات متفاوتی دارند. بر اساس بررسی‌های انجام‌شده: برخی از مناقب نقل‌شده در روضه الشهداء، دارای تطابق با آیات قرآن کریم هستند. این بدان معناست که روایات مربوطه، یا به صورت مستقیم به شأن نزول آیاتی اشاره دارند که در مورد ائمه (ع) نازل شده است، یا تفسیری از آیات قرآن ارائه می‌دهند که با فضایل ائمه(ع) همخوانی دارد. علاوه بر ریشه قرآنی، برخی از این مناقب در منابع روایی متقدم نیز یافت می‌شوند. اما بخش دیگری از مناقب نقل‌شده در روضه الشهداء، نه تنها در منابع روایی متقدم یافت نمی‌شوند، بلکه فاقد هرگونه ریشه قرآنی نیز هستند. این یافته‌ها نشان می‌دهد که کتاب روضه الشهداء، اگرچه اثری مورد توجه در تبیین واقعه عاشورا و فضایل اهل بیت (ع) محسوب می‌شود، اما مانند هر اثر تاریخی دیگر، نیازمند بررسی نقادانه و تطبیق محتوای آن با استفاده از منابع معتبر و روش‌های علمی است. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| امامان اثنی‌عشر(عهم)؛ کتاب روضة‌الشهداء؛ ملاحسین کاشفی؛ مقتل‌نگاری؛ مناقب‌نگاری | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| A Comparative Study of the Reports on the Manāqib of the Twelve Imams (AS) in Kashefi's Rawzat al-Shuhada with the Qur'an and Narrative Sources | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Sayyed Mahdi Tabatabai1؛ Mehran Esma'ili2؛ Mohammad Mahdi Babapour3؛ Mohammad Haji Taghi4 | ||
| 11PhD in Islamic Studies, History and Civilization of Islam, Faculty of Theology and Religions, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran | ||
| 2Assistant Professor, Department of History and Civilization of Islamic Nations, Faculty of Theology and Religions, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran | ||
| 3Associate Professor, Department of History of Islamic Civilization and Political Jurisprudence, Faculty of Theology and Religions, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran | ||
| 44Assistant Professor, Department of History, Faculty of Literature and Human Sciences, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| The recording of historical events has always been one of the principal concerns of historians, and various methods have been employed for this purpose, one of which is "maqtal-nigari" (the writing of maqtals). Maqtal-nigari refers to the recording of details and reports concerning the martyrdom of important figures, particularly the Infallible Imams (AS), among which the event of Karbala and the martyrdom of Imam Husayn (AS) are considered the most prominent and influential. The book Rawzat al-Shuhada (Rawḍat al-Shuhadā’: garden of the martyrs), by Mulla Husayn Kashefi, is one of the most famous and, at the same time, most controversial works in this field, which addresses the events of Ashura. Given the importance of this book and the citations made to it, it is essential to examine the correspondence of the reports contained therein with earlier sources. This research aims to undertake, through an analytical approach, a comparative examination of the manāqib (virtues) transmitted in Rawzat al-Shuhada, particularly concerning Imam Husayn (AS), and to assess the accuracy of their attribution against earlier narrative sources and the verses of the Holy Qur'an. The book Rawzat al-Shuhada, due to its widespread influence among the general populace and its profound impact on the formation of religious beliefs and mourning practices, has always attracted attention. Nevertheless, some scholars have raised doubts regarding the historical accuracy and validity of certain narrations transmitted therein. The lack of correspondence of certain reports with primary sources redoubles the necessity of conducting a systematic study to examine these reports. This research, relying on the scientific method and comparing the reports of Rawzat al-Shuhada with authoritative narrative sources, as well as citing the verses of the Holy Qur'an, seeks to present a clearer picture of the degree of validity of the content of this work. The main objective of this research is to examine the correspondence of the manāqib reports contained in Kashefi's Rawzat al-Shuhada, with a focus on the narrations concerning Imam Husayn (AS) and the other Infallible Imams (AS), with the verses of the Qur'an, and to investigate their probable occasions of revelation (sha'n-i nuzūl) and earlier narrative sources. This article addresses the subject by adopting a "descriptive-analytical" approach. At the descriptive stage, the reports and manāqib concerning the Imams (AS), particularly Imam Husayn (AS), have been extracted from Rawzat al-Shuhada and classified. Subsequently, these reports have been carefully examined and compared with the verses of the Holy Qur'an and earlier narrative sources. At the analytical stage, the correspondence of these narrations has been assessed on the basis of Qur'anic and narrative evidence, and their attribution to earlier sources has been discussed and examined. This research is grounded in primary and authoritative Shi'i and Sunni narrative sources. The theoretical framework of the research is based on the premise that the manāqib narrations in Rawzat al-Shuhada should be compared according to scholarly criteria and with reference to authoritative sources, and that the mere transmission of a narration in a book does not constitute proof of its definitive authenticity. The main body of the article is devoted to the extraction, classification, and comparative examination of the manāqib reports transmitted in Rawzat al-Shuhada, and in this regard, the correspondence of these reports with the verses of the Qur'an and earlier narrative sources is discussed and examined. Finally, the results of the research are presented, and an analysis is offered of the probable reasons for the validity of certain narrations and the invalidity of others. The results of this research indicate that the book Rawzat al-Shuhada contains a collection of reports and narrations that vary in degree with respect to their correspondence. Based on the examinations conducted, some of the manāqib transmitted in Rawzat al-Shuhada correspond with the verses of the Holy Qur'an. This means that the relevant narrations either directly refer to the occasions of revelation of verses revealed concerning the Imams (AS), or offer an interpretation of Qur'anic verses that is consonant with the virtues of the Imams (AS). In addition to their Qur'anic basis, some of these manāqib are also found in earlier narrative sources. However, another portion of the manāqib transmitted in Rawzat al-Shuhada are not only not found in earlier narrative sources, but also lack any Qur'anic basis whatsoever. These findings indicate that the book Rawzat al-Shuhada, although it is regarded as a work of note in explaining the event of Ashura and the virtues of the Ahl al-Bayt (AS), nonetheless, like any other historical work, requires critical examination and the comparison of its content using authoritative sources and scholarly methods. | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| Twelve Imams (a.s.), Book of Rawdat al-Shuhada, Mulla Hussein Kashfi, Maqtalnagari, Manaqibnagari | ||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم
آقابزرگ تهرانی، محمد(بی تا). الذریعة الی تصانیف الشّیعة. بیروت: دارالاضواء.
ابن اثیر، على بن محمد(1409ق). أسد الغابة فى معرفة الصحابة. بیروت: دار الفکر.
ابن حنبل، احمد بن محمد(1416ق). مسند الإمام أحمد بن حنبل. بیروت: مؤسسه الرسالة.
ابن سعد، محمد(1410ق). الطبقاتالکبرى (خامسة). به‌کوشش محمد عبدالقادر عطا. بیروت، دارالکتب العلمیة.
ابن شاذان قمی، شاذان بن جبرئیل(1423ق). الروضة فی فضائل امیرالمؤمنین(ع). به‌کوشش علی شکرچی. قم: مکتبه الامین.
ابن شهرآشوب، محمد(1379ق). مناقب آل ابی‌طالب(ع). قم: علامه.
ابن عبدالبر، یوسف بن عبدالله(1412ق). الاستیعاب فى معرفه الأصحاب. به‌کوشش علی‌محمد البجاوى. بیروت: دارالجیل.
ابن‌عقده،احمد‌بن‌سعید(1424ق). فضائل أمیرالمؤمنین(ع)، به‌کوشش محمدحسین عبدالرزاق. قم: دلیل ما.
ابن قولویه، جعفر بن محمد(1356ش). کامل الزیارات. به‌کوشش عبدالحسین امینی، نجف: دارالمرتضویه.
ابن ماجه، محمد بن یزید(1418ق). سنن ابن ماجه. بیروت : دارالجیل.
ابن مردویه، احمد بن موسی(1424ق). مناقب علی بن ابی طالب. به‌کوشش عبدالرزاق محمدحسین حرزالدین. قم: دارالحدیث.
ابن هشام، عبدالملک(بی تا). السیرة‌النبویة، به‌کوشش مصطفی سقا و ابراهیم ابیاری و عبدالحفیظ شبلی. بیروت: دارالمعرفه.
اربلی، علی بن عیسی(1381ق). کشف الغمه فی معرفه الائمه(عهم). به‌کوشش هاشم رسولی. تبریز: بنی هاشمی.
بخارى، محمد بن اسماعیل(1410ق). صحیح البخاری. قاهره: المجلس الاعلى للشئون الاسلامیة، لجنة إحیاء کتب السنة.
برومند اعلم، عباس؛ حسن خانی، عباس(1394). «تأثیر تصوف بر مقتل نگاری واعظ کاشفی در روضة‌الشهداء»، تاریخ نامه ایران بعد از اسلام، ش10.
بلاذری، أحمد بن یحیى(1417ق). انساب الاشراف. بیروت: دارالفکر.
ترمذی، محمد‌بن‌عیسی (1419ق). الجامع‌الصحیح(سنن). قاهره: دارالحدیث.
جامی، عبدالرحمن(۱۴۱۴ق). شواهد النبوة لتقویة یقین اهل الفتوة. استانبول: مکتبة الحقیقته.
حاجی خلیفه(بی‌تا). کشف الظنون. به‌کوشش محمد شرف‌الدین و رفعت بیلگه. بیروت: دار احیاءالتراث العربی.
حسکانی، عبیدالله بن عبدالله(1411ق). شواهد‌الاتنزیل لقواعد‌التفضیل. تهران: التابعة لوزارة الثقافة و الإرشاد الإسلامی، مجمع إحیاء الثقافة الإسلامیة.
حمیری، عبدالله‌بن‌جعفر (1413ق). قرب الاسناد. قم: مؤسسه آل‌البیت(عهم).
دبیران، حکیمه؛ تسنیمی، علی(1387). «کاشفی و نقد و بررسی روضة‌الشهداء». پژوهش‌های ادبی، ش 20.
راوندی، قطب‌الدین(1409ق). الخرائج و الجرائح. قم: مدرسه امام مهدی(ع).
زمخشری، محمود بن عمر(1407ق). الکشاف عن حقایق التنزیل، به‌کوشش حسین احمد، مصطفی. بیروت: دارالکتب العربی.
سیوطی، عبدالرحمن بن ابی بکر(1404ق). الدرالمنثور فی التفسیر بالمأثور، قم: کتابخانه آیت‌الله مرعشی.
شهیدی، سیدجعفر(1380ش). زندگانی امام سجاد(ع). تهران: دفتر نشر معارف اسلامی.
صدوق، محمد‌بن‌علی(1376ش). الامالی، تهران: کتابچی.
صدوق، محمد‌بن‌علی ، الخصال،(1362ش).به‌کوشش علی اکبر غفاری. قم: جامعه مدرسین.
صدوق، محمد‌بن‌علی(1378ق). عیون اخبار الرضا؟ع؟. تهران: نشر جهان، ج1.
صدوق، محمد‌بن‌علی(1385ش). علل‌الشرایع. قم: داوری.
صدوق، محمد‌بن‌علی(1395ق). کمالالدین و تمام النعمه. به‌کوشش علی اکبر غفاری. تهران: اسلامیه، چاپ دوم، ج2.
صدوق، محمد‌بن‌علی(1403ق). معانی‌الأخبار. به‌کوشش علی اکبر غفاری. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین.
صفار، محمد بن حسن (1404ق). بصائرالدرجات. به‌کوشش محسن بن عباسعلی کوچه باغی. قم: مکتبه آیت‌الله المرعشی.
طباطبایی، سید مهدی؛ اسماعیلی، مهران؛ باباپور، محمد مهدی؛ حاجی نقی، محمد(1401). «بررسی تطبیقی تأثیر پذیری ملاحسین کاشفی از آیات قرآن کریم در مقتل‌نویسی در روضة‌الشهداء». قرآن، فرهنگ و تمدن، پیاپی7، ش3.
طباطبایی، محمدحسین (1352). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: اعلمی.
طبرانی، سلیمان بن احمد(2008م). التفسیر الکبیر. اربد- اردن : دارالکتاب الثقافی.
طبری آملی، محمد بن جریر(1413ق). دلائل الامامه. قم: بعثت.
طبری آملی، محمد بن ابی القاسم(1383ق). بشارة‌المصطفی لشیعة‌المرتضی. نجف: المکتبه الحیدریه.
طبری، محمد بن جریر(1387ق). تاریخ‌الأُمم و‌الملوک. به‌کوشش محمد أبوالفضل ابراهیم. بیروت: دارالتراث.
طوسی، محمد بن حسن(1373ش). رجال الطوسی. به‌کوشش جواد قیومی. قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
طوسی، محمد بن حسن(1414ق). امالی. قم: دارالثقافه.
عیاشی، محمد‌بن‌مسعود1380ق). تفسیرالعیاشی. تهران: المطبعه العلمیه.
فتال نیشابوری، محمد‌بن‌احمد (1375ش). روضة‌الواعظین و بصیره المتعظین. قم: رضی.
فخر رازی، محمد‌بن‌عمر(1420ق). التفسیر الکبیر. بیروت: داراحیاء التراث العربی.
فرات بن ابراهیم(1410ق). تفسیر فرات. به‌کوشش محمدکاظم. تهران: مؤسسه الطبع و النشر فی وزاره الارشاد الاسلامیه.
قمی، علی‌بن‌ابراهیم(1404ق). تفسیر قمی. به‌کوشش طیب موسوی. قم: دارالکتاب.
کاشفی سبزواری، ملا حسین،(1382). روضة‌الشهداء. قم: نوید اسلام.
کلینی، محمد بن یعقوب(1407ق). الکافی. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
کنتوری، اعجاز حسین(۱۴۰۹ق). کشف الحجب و الاستار. قم: مکتبة المرعشی النجفی.
کیا، حسین؛ قنبری ننیز، وحید(1392). «مشهد الشهداء ندایی یزدی و مقایسه آن با روضة‌الشهداء واعظ کاشفی». ادبیات پایداری، ش 9.
مسعودی، علی‌بن‌حسین (1409ق). مروج الذهب و معادن الجوهر. تحقیق: اسعد داغر، قم: دارالهجرة.
مطهری، مرتضی،(1390). مجموعه آثار استاد شهید مطهری. قم: صدرا.
مسلم بن‌حجاج (1412ق). صحیح مسلم. قاهره: دارالحدیث.
مفید، محمد‌بن‌محمد (1413ق). الارشاد فی معرفه حجج الله علی العباد. قم: کنگره شیخ مفید.
موحدی، محمد رضا(1400). «روضة‌الشهداءکاشفی و قضاوت‌های برخی معاصران». آیینه پژوهش، ش191.
نسائی، احمد‌بن‌علی ( بی‌تا). المجتبی‌من‌السنن(سنن نسائی). ریاض، عمان: بیت الافکار الدولیه.
نعمان‌بن‌محمد تمیمی مغربی(1409ق). شرح‌الأخبار فی فضائل‌الأئمة‌الاطهار. به‌کوشش محمد حسینی جلالی. قم: مؤسسة نشراسلامی. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 57 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 28 |
||