آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شمارهها | 2,666 |
| تعداد مقالات | 37,654 |
| تعداد مشاهده مقاله | 19,904,422 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,301,737 |
بررسی تطبیقی تأثیر هانری کربن در اسلام ایرانی بر محمدعلی امیرمعزی در راهنمای ربانی در تشیع نخستین | ||
| تاریخ اسلام | ||
| دوره 27، شماره 2، شهریور 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/hiq.2024.68341.2372 | ||
| نویسنده | ||
| سید کمال کشیکنویس رضوی* | ||
| گروه معارف، دانشکده فنی و حرفه ای شهید منتظری مشهد | ||
| تاریخ دریافت: 03 بهمن 1402، تاریخ بازنگری: 29 فروردین 1405، تاریخ پذیرش: 01 اردیبهشت 1403 | ||
| چکیده | ||
| پژوهش حاضر با هدف بررسی تطبیقیِ رویکرد دو تن از برجستهترین چهرههای شیعهپژوهی فرانسویزبان، یعنی هانری کربن (۱۹۰۳–۱۹۷۸) و محمدعلی امیرمعزّی (زاده ۱۳۳۴ ش)، نگاشته شده است. مسئله اصلی این تحقیق آن است که رویکرد فلسفی-پدیدارشناختی کربن در مطالعه تشیع، چه تأثیری بر نگرش و روششناسی امیرمعزّی در بازشناسی ماهیت تشیع نخستین نهاده است و تا چه میزان میتوان ردپای اندیشههای کربن را در آثار امیرمعزّی ردیابی کرد. فرضیه پژوهش آن است که امیرمعزّی ضمن بهرهمندی آگاهانه از شالودههای فکری و روششناختی کربن، بهویژه در زمینه اهمیتبخشی به متون باطنی و لایههای تأویلی معارف شیعی، در نهایت با بهکارگیری ابزارهای تاریخنگاری انتقادی و مطالعه تطبیقی متون اولیه، از چارچوب فرازمانی کربن فراتر رفته و تصویری متمایز از تحولات فکری و اعتقادی تشیع در سه سده نخست هجری ارائه میدهد. ضرورت این پژوهش از آن رو دوچندان است که تاکنون مطالعات اندکی بهصورت نظاممند و همهجانبه به مقایسه مؤلفههای مشترک و متفاوت این دو متفکر پرداختهاند؛ بیشتر پژوهشها یا بهصورت مجزا به شرح و نقد آرای یکی از آنها اختصاص داشتهاند یا در صورت تطبیق، تنها بر جنبههای محدودی متمرکز بودهاند. همچنین توجه ویژه به «گذار آگاهانه و خودخواسته» امیرمعزّی از رویکرد صرفاً فلسفی و پدیدارشناختی کربن به سوی روشهای تاریخی-انتقادی، نقطه عطفی در مسیر تکاملی سنت دانشگاهی پاریس محسوب میشود که در تحقیقات پیشین کمتر مورد مداقه تحلیلی قرار گرفته است. روش تحقیق حاضر، توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر مقایسه تطبیقی است. در این چارچوب، آرای کلیدی کربن، بهویژه در کتاب مرجع «اسلام ایرانی: وجوه معنوی و فلسفی»، استخراج و صورتبندی شده و سپس با دیدگاههای امیرمعزّی در آثار شاخصی همچون «تشیع: ریشهها و باورهای عرفانی» و «راهنمای ربانی در تشیع نخستین» مورد سنجش و مقایسه قرار گرفته است. وجوه اشتراک و افتراق حاصل از این مقایسه، ذیل محورهای موضوعی پنجگانهای شامل: کاربست اصطلاحات مشترک و بار معنایی آنها، اشتراکات مسیحشناسی و امامشناسی، بررسی ریشههای تاریخی تشیع، پرهیز از تقلیل تشیع به مسئلهای سیاسی، و توجه به ابعاد باطنی و فراعقلی باورهای شیعی، طبقهبندی و تحلیل شدهاند. منابع اصلی این پژوهش شامل آثار مکتوب و منتشرشده هر دو اندیشمند به زبان فرانسوی و نیز ترجمههای فارسی موجود از آثار امیرمعزّی است. ساختار مقاله پس از مقدمه و شرح زمینه پژوهش، به ارائه زندگینامه علمی کوتاهی از هانری کربن و محمدعلی امیرمعزّی میپردازد تا زمینه فکری و پژوهشی هر دو متفکر روشن شود. سپس محورهای پنجگانه تطبیقی مذکور بهتفصیل بررسی میشوند و در نهایت، نتایج تحقیق در بخش پایانی عرضه میگردد. از جمله دستاوردهای اصلی این پژوهش، ارائه تصویری دقیقتر از دگردیسی روششناختی در شیعهپژوهی فرانسویزبان است. یافتههای پژوهش نشان میدهد که امیرمعزّی با وجود تأکید بر استفاده از روشهای تاریخی در مطالعه تشیع نخستین که از ممیزات اصلی رویکرد وی در مقایسه با کربن است، پژواکی گسترده از آرای کربن در اثر او قابل شنیدن است؛ از جمله کاربرد اصطلاحات مشترک مانند «راهنمای باطنی» و «دین علی»، تأکید بر اشتراکات مسیحیت و اسلام شیعی از منظر پیوند مسیحشناسی و امامشناسی، توجه به متون اولیه برای بازسازی مراحل آغازین تشیع، پرهیز از سیاسیسازی باورهای شیعی، و نیز توجه همچنان به ابعاد باطنی و فراعقلی معارف شیعی. بهطور خلاصه، این پژوهش نشان میدهد که امیرمعزّی با حفظ روح پدیدارشناسی در فهم «معنا»، ابزار «تاریخ» را برای رسیدن به روایتی مستندتر و مسئلهمندتر از هویت تشیع نخستین به خدمت گرفته و از این رهگذر، نماینده چرخشی روششناختی از پدیدارشناسی محض به تاریخنگاری انتقادی در سنت شیعهپژوهی فرانسویزبان قلمداد میشود. | ||
| کلیدواژهها | ||
| هانری کربن؛ محمدعلی امیرمعزی؛ شیعهشناسی در فرانسه؛ اسلام شیعی؛ اسلام ایرانی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| A Comparative Study of Henry Corbin’s Influence in Iranian Islam on Muhammad Ali Amir-Moezzi in The Divine Guide in Early Shiism | ||
| نویسندگان [English] | ||
| sayyed Kamal Keshik nevis razavi | ||
| Department of Islamic sciences, Montazeri Technical College, Mashhad | ||
| چکیده [English] | ||
| The present study undertakes a comparative analysis of the approaches of two of the most prominent figures in French-language Shīʿa scholarship, namely Henry Corbin (1903–1978) and Moḥammad-ʿAlī Āmir-Moezzi (born 1955/1956 CE). The central problem of this research concerns the extent to which Corbin's philosophical-phenomenological approach to the study of Shīʿism has influenced Āmir-Moezzi's perspective and methodology in reassessing the nature of proto-Shīʿism, and to what extent the traces of Corbin's thought can be identified in Āmir-Moezzi's works. The research hypothesis proposes that, while Āmir-Moezzi has consciously drawn upon Corbin's intellectual and methodological foundations—particularly with regard to the significance attributed to esoteric texts and the hermeneutical layers of Shīʿa knowledge—he ultimately transcends Corbin's transhistorical framework by employing the tools of critical historiography and comparative textual study, thereby offering a distinct portrayal of the intellectual and doctrinal developments of Shīʿism during the first three centuries of the Islamic era. The necessity of this study is twofold: to date, only a limited number of studies have systematically and comprehensively compared the shared and divergent elements of these two thinkers; most prior research has either focused separately on the exposition and critique of one of their respective corpora or, when comparative in scope, has concentrated on a narrow range of aspects. Furthermore, Āmir-Moezzi's self-directed "transition" from Corbin's purely philosophical and phenomenological approach toward historical-critical methods constitutes a pivotal turning point in the evolution of the Parisian academic tradition—a dimension that has received insufficient analytical scrutiny in prior scholarship. The methodological framework of the present research is descriptive-analytical and grounded in comparative analysis. Within this framework, Corbin's key doctrines—particularly as articulated in his seminal work _Islam Iranien: Aspects spirituels et philosophiques_ (Islamic Iran: Spiritual and Philosophical Aspects)—have been extracted and systematized, and subsequently evaluated through a comparative lens against Āmir-Moezzi's viewpoints as expounded in such landmark studies as _Le Shiisme: Racines et Visions spirituelles_ (Shīʿism: Roots and Mystical Beliefs) and _Guide divin dans le Shiisme originel_ (The Divine Guide in Proto-Shīʿism). The convergences and divergences emerging from this comparison have been classified and analyzed under five thematic axes: the deployment of shared terminology and their semantic; Christological and Imāmological commonalities; examination of the historical origins of Shīʿism; the avoidance of reducing Shīʿism to a political phenomenon; and the attention devoted to the esoteric and suprarational dimensions of Shīʿa beliefs. The primary sources for this research comprise the published writings of both scholars in French, as well as the available Persian translations of Āmir-Moezzi's works. The structure of the article proceeds, following an introduction and delineation of the research context, to present concise intellectual biographies of Henry Corbin and Moḥammad-ʿAlī Āmir-Moezzi in order to illuminate the intellectual and scholarly backgrounds of both figures. Subsequently, the five comparative axes outlined above are examined in detail, and the findings of the study are ultimately presented in a concluding section. Among the principal contributions of this research is the provision of a more nuanced understanding of the methodological transformation within French-language Shīʿa studies. The findings indicate that, despite Āmir-Moezzi's emphasis on the use of historical methods in the study of proto-Shīʿism—a distinguishing feature of his approach in contrast to Corbin—the resonance of Corbin's doctrines is unmistakably audible throughout his work. This is evidenced by, inter alia, the shared use of terminology such as "inner guide" (_guide intérieur_) and "the religion of ʿAlī" (_religion d'Alī_); the emphasis on the commonalities between Christianity and Shīʿa Islam from the standpoint of the interconnection between Christology and Imāmology; the recourse to early texts in reconstructing the nascent phases of Shīʿism; the deliberate avoidance of politicizing Shīʿa beliefs; and the persistent attention to the esoteric and suprarational dimensions of Shīʿa knowledge. In sum, this study demonstrates that Āmir-Moezzi, while preserving the phenomenological spirit in apprehending "meaning," has enlisted the instrument of "history" to arrive at a more rigorously documented and problematized narrative of the identity of proto-Shīʿism. In so doing, he stands as a representative figure of a methodological shift—from pure phenomenology to critical historiography—within the French-language tradition of Shīʿa scholarship. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Henry Corbin, Mohammad Ali Amir-Moezzi, Shi'a Studies in France, Shi'i Islam, Iranian Islam | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1 |
||