آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شمارهها | 2,666 |
| تعداد مقالات | 37,654 |
| تعداد مشاهده مقاله | 19,904,391 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,301,718 |
بررسی تشکیلات سیاسی حکومت حمودیان شیعه در اندلس | ||
| تاریخ اسلام | ||
| دوره 27، شماره 2، شهریور 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/hiq.2026.71311.2447 | ||
| نویسندگان | ||
| سید رضا هدایتی* 1؛ حمید رضا مطهری2 | ||
| 1بلوار جمهوری، خیابان قیام، کوچه8، پلاک25 | ||
| 2دانشیار پژوهشکده تاریخ و سیره اهل بیت | ||
| تاریخ دریافت: 18 اسفند 1403، تاریخ بازنگری: 24 خرداد 1405، تاریخ پذیرش: 29 بهمن 1404 | ||
| چکیده | ||
| مقاله حاضر به تحلیل ساختار و عملکرد تشکیلات سیاسی حکومت حمودیان شیعه در اندلس (۴۰۷-446ق) میپردازد. این حکومت، که در بستر فروپاشی خلافت اموی قرطبه و خلأ مشروعیت ناشی از آن ظهور یافت، با تأکید بر نسب علوی و اتخاذ مذهب شیعه، تلاش کرد تا در محیط ناآرام اندلس، مشروعیتی جدید بنا نهد. بررسیها نشان میدهد که تشکیلات سیاسی حمودیان، گرچه از سنتهای اداری پیشین اندلس متأثر بود، اما برای پاسخگویی به ضرورتهای دوران خود، انعطافپذیریهایی را نیز به نمایش گذاشت. در رأس این ساختار، "خلافت" با ماهیتی عمدتاً نمادین اما با تأکید بر هویت علوی قرار داشت. پس از آن، جایگاه "حاجب" به عنوان بالاترین مقام اجرایی و ستون فقرات اداره کشور عمل میکرد، در کنار او "وزیران" نیز عهدهدار امور تخصصی بودند. نظام قضایی، با حضوری قدرتمند و مستقل، از اهمیت ویژهای برخوردار بود؛ انتصاب قضاتی چون ابن زویع و ابومطرف عبدالرحمن بن حصار، بیانگر تلاش حمودیان برای کسب مشروعیت از طریق احیای عدالت شرعی بود، هرچند شکنندگی این جایگاه در برابر تغییرات سیاسی، قابل تأمل است. نقش "مشاوران" به عنوان مغز متفکر و چشم بینای حکومت، حیاتی و استراتژیک ارزیابی میشود. انتخاب این افراد از میان فقیهان و مفتیان (نظیر حسین بن سلمون) نشاندهنده استفاده از خرد شرعی و دانش عملی در تصمیمگیریها و نیز نظارت بر امنیت داخلی بود. با این حال، سرنوشتهایی چون ابو عامر احمد و سعید بن سهل الشرفی، آسیبپذیری این جایگاه را در برابر دسیسههای درباری و نوسانات قدرت منعکس میکند. در مجموع، حکومت حمودیان، با وجود سازماندهی اداری مشخص و بهرهگیری از نخبگان مذهبی و سیاسی، به دلیل ناپایداریهای سیاسی، رقابتهای داخلی و خارجی و چالشهای ناشی از تنش میان هویت شیعی و اکثریت سنیمذهب اندلس، دوام چندانی نیافت. تحلیل تشکیلات سیاسی این دوره، نه تنها بینش عمیقی نسبت به پویاییهای قدرت در اندلس اسلامی ارائه میدهد، بلکه نمونهای از تلاش برای سازماندهی و حکمرانی در یک محیط بحرانی را به تصویر میکشد. تکرار چکیده: برای این که اجازه بارگزاری شود: مقاله حاضر به تحلیل ساختار و عملکرد تشکیلات سیاسی حکومت حمودیان شیعه در اندلس (۴۰۷-446ق) میپردازد. این حکومت، که در بستر فروپاشی خلافت اموی قرطبه و خلأ مشروعیت ناشی از آن ظهور یافت، با تأکید بر نسب علوی و اتخاذ مذهب شیعه، تلاش کرد تا در محیط ناآرام اندلس، مشروعیتی جدید بنا نهد. بررسیها نشان میدهد که تشکیلات سیاسی حمودیان، گرچه از سنتهای اداری پیشین اندلس متأثر بود، اما برای پاسخگویی به ضرورتهای دوران خود، انعطافپذیریهایی را نیز به نمایش گذاشت. در رأس این ساختار، "خلافت" با ماهیتی عمدتاً نمادین اما با تأکید بر هویت علوی قرار داشت. پس از آن، جایگاه "حاجب" به عنوان بالاترین مقام اجرایی و ستون فقرات اداره کشور عمل میکرد، در کنار او "وزیران" نیز عهدهدار امور تخصصی بودند. نظام قضایی، با حضوری قدرتمند و مستقل، از اهمیت ویژهای برخوردار بود؛ انتصاب قضاتی چون ابن زویع و ابومطرف عبدالرحمن بن حصار، بیانگر تلاش حمودیان برای کسب مشروعیت از طریق احیای عدالت شرعی بود، هرچند شکنندگی این جایگاه در برابر تغییرات سیاسی، قابل تأمل است. نقش "مشاوران" به عنوان مغز متفکر و چشم بینای حکومت، حیاتی و استراتژیک ارزیابی میشود. انتخاب این افراد از میان فقیهان و مفتیان (نظیر حسین بن سلمون) نشاندهنده استفاده از خرد شرعی و دانش عملی در تصمیمگیریها و نیز نظارت بر امنیت داخلی بود. با این حال، سرنوشتهایی چون ابو عامر احمد و سعید بن سهل الشرفی، آسیبپذیری این جایگاه را در برابر دسیسههای درباری و نوسانات قدرت منعکس میکند. در مجموع، حکومت حمودیان، با وجود سازماندهی اداری مشخص و بهرهگیری از نخبگان مذهبی و سیاسی، به دلیل ناپایداریهای سیاسی، رقابتهای داخلی و خارجی و چالشهای ناشی از تنش میان هویت شیعی و اکثریت سنیمذهب اندلس، دوام چندانی نیافت. تحلیل تشکیلات سیاسی این دوره، نه تنها بینش عمیقی نسبت به پویاییهای قدرت در اندلس اسلامی ارائه میدهد، بلکه نمونهای از تلاش برای سازماندهی و حکمرانی در یک محیط بحرانی را به تصویر میکشد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| حمودیان؛ تشکیلات؛ خلیفه؛ حاجب؛ وزارت | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| A study of the political organization of the Shiite Hamudi government in Andalusia | ||
| نویسندگان [English] | ||
| side reza hedayati1؛ hmid motahari2 | ||
| 1پژوهشگر مرکز احیای آثار پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی | ||
| 2Associate Professor of the Research Institute for the History and Tradition of Ahl al-Bayt | ||
| چکیده [English] | ||
| This article analyzes the structure and functioning of the political organization of the Shiite Hammoud government in Andalusia (407-446 AH). This government, which emerged in the context of the collapse of the Umayyad Caliphate of Cordoba and the resulting vacuum of legitimacy, attempted to establish a new legitimacy in the turbulent environment of Andalusia by emphasizing the Alawi lineage and adopting the Shiite religion. Studies show that the Hamudid political organization, although influenced by the previous administrative traditions of Andalusia, also displayed flexibility to respond to the necessities of its time. At the top of this structure was the "caliphate", which was largely symbolic in nature but emphasized the Alawite identity. After that, the position of "Hajib" served as the highest executive authority and the backbone of the country's administration, alongside him, "ministers" were also responsible for specialized matters. The judicial system, with a powerful and independent presence, was of particular importance; The appointment of judges such as Ibn Zu'i' and Abu Mutraf Abd al-Rahman ibn Hissar reflected the Hamudites' attempt to gain legitimacy through the restoration of religious justice, although the fragility of this position in the face of political changes is noteworthy. The role of "advisors" as the brains and visionaries of the government is considered vital and strategic. The selection of these individuals from among jurists and muftis (such as Hussein bin Salman) indicated the use of religious wisdom and practical knowledge in decision-making, as well as oversight of internal security. However, the fates of such figures as Abu Amir Ahmad and Saeed ibn Sahl al-Sharfi reflect the vulnerability of this position to court intrigue and power fluctuations. Overall, the Hamudian government, despite its clear administrative organization and the use of religious and political elites, did not last long due to political instability, internal and external rivalries, and challenges arising from the tension between the Shiite identity and the Sunni majority of Andalusia. The analysis of the political organization of this period not only provides deep insight into the dynamics of power in Islamic Andalusia, but also illustrates an example of the effort to organize and govern in a critical environment. *** This article analyzes the structure and functioning of the political organization of the Shiite Hammoud government in Andalusia (407-446 AH). This government, which emerged in the context of the collapse of the Umayyad Caliphate of Cordoba and the resulting vacuum of legitimacy, attempted to establish a new legitimacy in the turbulent environment of Andalusia by emphasizing the Alawi lineage and adopting the Shiite religion. Studies show that the Hamudid political organization, although influenced by the previous administrative traditions of Andalusia, also displayed flexibility to respond to the necessities of its time. At the top of this structure was the "caliphate", which was largely symbolic in nature but emphasized the Alawite identity. After that, the position of "Hajib" served as the highest executive authority and the backbone of the country's administration, alongside him, "ministers" were also responsible for specialized matters. The judicial system, with a powerful and independent presence, was of particular importance; The appointment of judges such as Ibn Zu'i' and Abu Mutraf Abd al-Rahman ibn Hissar reflected the Hamudites' attempt to gain legitimacy through the restoration of religious justice, although the fragility of this position in the face of political changes is noteworthy. The role of "advisors" as the brains and visionaries of the government is considered vital and strategic. The selection of these individuals from among jurists and muftis (such as Hussein bin Salman) indicated the use of religious wisdom and practical knowledge in decision-making, as well as oversight of internal security. However, the fates of such figures as Abu Amir Ahmad and Saeed ibn Sahl al-Sharfi reflect the vulnerability of this position to court intrigue and power fluctuations. Overall, the Hamudian government, despite its clear administrative organization and the use of religious and political elites, did not last long due to political instability, internal and external rivalries, and challenges arising from the tension between the Shiite identity and the Sunni majority of Andalusia. The analysis of the political organization of this period not only provides deep insight into the dynamics of power in Islamic Andalusia, but also illustrates an example of the effort to organize and govern in a critical environment. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Hamudians, organization, caliph, hajib, ministry | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1 |
||