آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شماره‌ها | 2,671 |
| تعداد مقالات | 37,724 |
| تعداد مشاهده مقاله | 20,430,975 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,562,353 |
مطالعه زبان و جنسیت در خطبۀ شقشقیه و خطبۀ فدکیه بر پایه نظریه رابین لیکاف | ||
| تاریخ اسلام | ||
| دوره 27، شماره 2، شهریور 1405، صفحه 265-296 اصل مقاله (788.94 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/hiq.2025.71252.2444 | ||
| نویسندگان | ||
| علی غفرانی1؛ رضا محمدی* 2؛ فاطمه روحی3 | ||
| 1دانشیار گروه ایران شناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بوعلی سینا همدان، همدان،ایران | ||
| 2پسا دکترای گروه تاریخ، دانشگاه اراک، اراک،ایران | ||
| 3دانشجوی کارشناسی ارشد تاریخ ،دانشگاه اراک، اراک، ایران | ||
| تاریخ دریافت: 04 فروردین 1405، تاریخ بازنگری: 30 خرداد 1405، تاریخ پذیرش: 25 مرداد 1405 | ||
| چکیده | ||
| این پژوهش به بررسی زبان و جنسیت در خطبۀ شقشقیه و خطبۀ فدکیه با نگاهی به نظریۀ زبان‌شناسی جنسیت رابین لیکاف (Robin Tolmach Lakoff) می‌پردازد. نظریۀ لیکاف بر نقش زبان در بازنمایی تفاوت‌های جنسیتی و شیوه‌های قدرت‌بخشی یا محدودسازی افراد از طریق انتخاب واژگان و سبک بیان تمرکز دارد. در این مطالعه، با استفاده از روش تحلیل گفتمان و رویکرد توصیفی - تحلیلی، شیوۀ بیان امام علی (ع) و حضرت فاطمه (سها) در این دو خطبه بررسی شده است. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که انتخاب واژگان، ساختار جمله‌بندی و نحوۀ انتقال پیام در این خطبه‌ها در راستای تثبیت نقش‌های اجتماعی و مذهبی جنسیتی عمل کرده و به صورت ضمنی بر روابط قدرت تأثیرگذار بوده است. بر اساس دیدگاه لیکاف، زنان با مردان به هنگام سخن گفتن یا نوشتن در استفاده از این موارد متفاوتند: استفاده دقیق از رنگ واژه‌ها، قالب‌های مؤدبانه، قیدهای تشدیدکننده، صفات تهی، گفتار غیرمستقیم، پرهیز از رکیک‌گویی و دشواژه‌ها و تأکید بر تشدیدکننده‌ها. مقایسۀ کاربرد رنگ‌ها، دشواژه‌ها، تشدیدگرها، صفات و تعدیل‌کننده‌ها در هر دو خطبه نشان می‌دهد که تفاوت معناداری بین آن‌ها وجود ندارد. حتی در بحث سوگندواژهها نیز میزان سوگندهای امام علی (ع) بیش از حضرت زهرا (سها) است. به‌همین دلیل، ناسازگاری نتایج حاصل از بررسی این دو خطبه با نظریۀ لیکاف، این نظریه را به چالش می‌کشد. تحلیل آماری هر یک از مشخصه‌ها نشان می‌دهد که شباهت زبانی بین خطبه‌های زنانه و مردانه می‌تواند حکایت‌گر تأثیرات فرهنگی، اجتماعی و تعلیمی متعددی باشد که در یک جامعۀ خاص به وجود آمده‌اند. نتایج این تحقیق، علاوه بر ارائۀ تحلیلی جامع از زبان جنسیتی در متون دینی، امکان توسعۀ مطالعات مرتبط با بازنمایی جنسیت در گفتمان‌های تاریخی و مذهبی را فراهم می‌آورد. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| گفتار زنانه؛ گفتار مردانه؛ خطبه شقشقیه؛ خطبه فکدیه؛ رابین لیکاف | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| A Study of Language and Gender in the Sermon of Shiqshiqiyya and the Sermon of Fadakiyya Based on Robin Lakoff's Theory | ||
| نویسندگان [English] | ||
| ali ghofrani1؛ reza mohamadi2؛ Fatemeh Rouhi3 | ||
| 1Associate Professor, Department of Iranian Studies, Faculty of Humanities, Bu-Ali Sina University, Hamadan, Iran | ||
| 2Postdoctoral Researcher, Department of History, Arak University, Arak, Iran | ||
| 3MA Student in History, Arak University, Arak, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| This research, entitled "A Study of Language and Gender in the Sermon of Shiqshiqiyya and the Sermon of Fadakiyya with Reference to Robin Lakoff's Theory", seeks to answer the fundamental question of whether linguistic theories concerning gender, particularly Robin Lakoff's theory regarding the existence of distinct linguistic patterns between "women's speech" and "men's speech", can be generalized to the religious texts of the early Islamic community. Lakoff, in her book Language and Woman's Place (1975), argued that women, due to their subordinate position in power structures, employ a more cautious, more indirect, and more polite language, including the more precise use of color terms, the frequent use of intensifying adverbs, the avoidance of taboo words and vulgarity, and a tendency toward tag-question structures. Although this perspective has been influential in the linguistics of gender, it has always encountered criticism from scholars of non-Western cultures, because it was formed on the basis of data from modern liberal Western societies and does not possess sufficient cultural generalizability. In this research, the authors, aware of this limitation, undertake a comparative examination of two key sermons from the Ahl al-Bayt (AS): the Sermon of Fadakiyya, attributed to Hazrat Fatima al-Zahra (AS), and the Sermon of Shiqshiqiyya, which appears in Nahj al-Balagha and is attributed to Amir al-Mu'minin Ali (AS). These two sermons, in addition to their unparalleled historical importance in the political discourse of Islam, contain rich rhetorical styles and complex argumentative structures that make possible a precise linguistic analysis from the perspective of gender. The methodology of the research is a combination of discourse analysis and a descriptive-analytical approach, in which the linguistic indicators proposed by Lakoff—including the use of color terms, taboo words, intensifiers, empty adjectives, indirect structures, verbal hedges, and oaths—have been extracted and compared quantitatively and qualitatively in the two sermons. The textual sources have been analyzed on the basis of scholarly and authoritative editions. The findings of the research are challenging; contrary to the predictions of Lakoff's theory, no significant difference was observed between the linguistic patterns of the two sermons in these indicators. Color terms in both texts were very limited and largely symbolic. Taboo words and harsh expressions, contrary to Lakoff's hypothesis, are clearly observable in the Sermon of Fadakiyya and are even more pronounced in certain respects than in the Sermon of Shiqshiqiyya. Likewise, the frequency of oaths in the Sermon of Shiqshiqiyya is greater than in the Sermon of Fadakiyya. Furthermore, both sermons possess a high degree of direct, definitive, and protestatory argumentative structures and stand at a considerable distance from the cautious and indirect language that Lakoff attributes to women's speech. These findings indicate that the linguistic style in the discourse of the Ahl al-Bayt (AS) was formed not on the basis of gender, but on the basis of the protestatory situation, religious legitimacy, and a shared worldview. The striking linguistic similarities between the two sermons, including the use of imperative verbs, threatening structures, and political metaphors, indicate a sharing in Ahl al-Bayt identity, common teachings, and the position of a rightful minority in the society after the demise of the Prophet (peace be upon him and his household). This linguistic convergence admits of several interpretations: first, it may indicate the influence of the rhetorical culture of Arab society, in which the Holy Qur'an was the principal model of eloquence for both sexes; second, it may be evidence that in the political and religious discourses of early Islam, gender roles were overshadowed by ethical and political roles; and third, it may reflect a value-oriented approach that was formed beyond gender, on the basis of principles such as justice and the pursuit of rights. The necessity of this research is threefold: (1) filling the research gap in Islamic rhetorical studies that have regarded gender as a secondary matter; (2) critically testing Western theories in non-Western contexts; (3) re-reading the discourse of the Ahl al-Bayt (AS) through an interdisciplinary historical-linguistic lens. The principal contributions of this article include: (1) offering a new analysis of two key Islamic sermons with a focus on language and gender; (2) critiquing the concept of the generalizability of Lakoff's theory; (3) proposing an alternative model in which gender, as against religious-political identity, is considered a secondary factor in the formation of linguistic style. Finally, Ali Ghofrani was responsible for the overall design of the research, the statement of the problem, the theoretical critique, and the final editing of the article; Reza Mohammadi carried out the methodology sections, data extraction, and quantitative analysis of the linguistic indicators; and Fatemeh Rouhi undertook the qualitative analysis of the sermons, the examination of historical sources, and the composition of the sections relating to the historical-religious context of the texts. | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| Feminine speech, masculine speech, Shaqshaqiyya sermon, Fadakiyya sermon, Robin Lakoff's theory | ||
| مراجع | ||
کتابجاننژاد، محسن،(1380). زبان و جنسیت، تفاوت میان گویشوران مرد و زن ایرانی در تعامل مکالمه‌ای. رساله دکتری دانشگاه تهران.
شاهنده، نوشین،(1384). زن در تفکر نیچه. تهران: قصیده‌سر.
شهیدی، سید جعفر (1362). زندگانی فاطمه زهرا ؟سها؟. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
محمدی‌اصل، عباس (1389). جنسیت و زبان شناسی اجتماعی. تهران: گل آذین.
نجاری، محمد (1394). زبان زنان. تهران: اختران.
مقالاتجعفری، مژگان؛ موسوی سیرجانی، سهیلا؛ فرزاد، عبدالحسین (1400). «سیر کاربرد انگاره‌های زنانۀ زبان در دو کتاب یکشنبۀ آخر و دختر شینا با نگاهی به رویکرد زبانی سارا میلز». متن‌پژوهی ادبی، دوره 25، ش 89.
خیری، مریم ؛ نیازی، شهریار؛ سرشار، مژگان (1399). « پژوهشی دربارۀ زبان جنسیّت‌زدۀ عربی و بازنمایی آن در قرآن». تحقیقات علوم قرآن و حدیث، پیاپی 48، ش 4.
دهقانی زاده، مجید (1388) «مطالعات جنسیتی زبان».حوراء ، ش 31.
رحمان پور نصیرمحله، فاطمه؛ انصاری (1398). «بازتاب جنسیت در سبک گفتار زنانه و مردانه از منظر رابین لیکاف (مورد پژوهی خطبه امام سجاد و حضرت زینب در کوفه)». علوم حدیث، دوره 24، ش 4.
زاهدی، کیوان(1387). «جنسیت و جنس زبانی در قرآن کریم». مطالعات راهبردی زنان، دوره 11، ش 42.
زند رحیمی، مینا؛ آخوندی، الهه (1400). «بررسی تأثیر جنسیت و ایدئولوژی مترجم در ترجمه حکمت ها، خطبه ها و نامه های مرتبط با زنان در نهجالبلاغه ». مطالعات ترجمه قرآن و حدیث. ش 15.
علا، شراره ؛ فرزاد، عبدالحسین (1398). «بررسی رابطۀ زبان و جنسیت در شش رمان معاصر فارسی قبل و بعد از انقلاب». زیبایی‌شناسی ادبی، دوره 10، ش40.
شمس، زینب؛ عباسی مقدم، مصطفی (1401). «تأثیر جنسیت در تفسیر؛ مطالعه تطبیقی دیدگاه مجتهده امین و آمنه وَدود با مفسران مرد در آیات مرتبط با زنان». پژوهش های تفسیر تطبیقی، دوره 8، ش2.
نقیزاده، حسن؛ مولاییفر، زهرا (1393). «اخلاق جنسیتی در حکمت «خصال النّساء»، آری یا خیر؟». پژوهشنامه نهجالبلاغه، ش ۷ .
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 60 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 35 |
||