آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شماره‌ها | 2,676 |
| تعداد مقالات | 37,778 |
| تعداد مشاهده مقاله | 20,975,689 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,836,544 |
بررسی و تحلیل جایگاه تربیت در حکومت براساس قرآن کریم | ||
| مطالعات حکمرانی اسلامی | ||
| دوره 2، شماره 2 - شماره پیاپی 4، مهر 1405، صفحه 352-329 اصل مقاله (2.83 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/jislamicgo.2026.73663.1049 | ||
| نویسنده | ||
| محمد حسین صاعد رازی* | ||
| استادیار، گروه حکمرانی و فلسفه تعلیم و تربیت، دانشکده تربیت، مؤسسه آموزش عالی اخلاق و تربیت، قم، ایران. | ||
| تاریخ دریافت: 15 آذر 1404، تاریخ بازنگری: 13 خرداد 1405، تاریخ پذیرش: 12 مهر 1405 | ||
| چکیده | ||
| امروزه الگوهای متعددی برای حکومت و نظام سیاسی مطرح است که هریک بر محور خاصی استوار هستند. محور اصلی هر یک از این الگوها را مبانی و اهداف تعیین‌شده برای آن حکومت، مشخص می‌کند. سؤال اصلی پژوهش حاضر این است که محور اصلی حکومت براساس دیدگاه قرآن کریم چیست؟ در این راستا، ابتدا دلالت‌های مبانی و اهدافی که قرآن کریم برای حکومت تعیین کرده، مورد بررسی قرار گرفت؛ در پایان دلالت‌های نمونه‌های قرآنی حکومت نیز بررسی شد. هدف تحقیق، بررسی نظری و نظریه‌پردازی در خصوص مسئله‌ای است که تحقق آن، کارایی چشمگیری در نظام حکومت‌داری اسلامی دارد. روش تحقیق توصیفی- تحلیلی بوده و در تحلیل از روش تفسیر موضوعی استنطاقی استفاده شده است. دستاورد این تحقیق نظریه قرآنی «حکومت تربیت توحیدی‌محور» است که پشتوانه نظری برای ارائه الگویی جامع و بی‌بدیل برای حکومت می‌باشد. براساس این نظریه، «توحید» محور همه مبانی و قرب الهی هدف غایی انسان و «هدایت انسان‌ها برای رسیدن به قرب الهی» هدف غایی حکومت است؛ لذا، محور اساسی که حکومت بر آن استوار است، فرایندی است که بتواند این هدایت را تحقق بخشد که آن فرایند، تربیت است. البته این تربیت خود نیز باید بر مبنای توحید استوار باشد، در غیر این صورت هدایت محقق نخواهد شد. پس، حکومت مطلوب از دیدگاه قرآن حکومتی است که «تربیت توحیدی‌محور» باشد. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| نظریه علمی قرآنی؛ نظام سیاسی- تربیتی قرآنی؛ حکومت اسلامی؛ حکومت تربیت‌محور؛ تربیت توحیدی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| The Place of Education in Governance: An Analysis from the Perspective of the Holy Qur’an | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Mohammad Hossein Saed Razi | ||
| Assistant Professor, Department of Governance and Philosophy of Education, Faculty of Education, Institute of Higher Education for Ethics and Education, Qom, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| The primary objective of this study is to explain and theorize the place and centrality of education within the system of governance from the perspective of the Holy Qur’an. Contemporary political systems encompass diverse models grounded in different principles and objectives. Drawing on revealed teachings, this study seeks to present a comprehensive and distinctive model of Islamic governance in which education is understood not as a subsidiary responsibility but as the principal foundation for achieving political and social objectives. Its ultimate aim is to formulate a theory demonstrating how monotheistic education establishes an inseparable connection between the theological foundations and ultimate purpose of government—proximity to God—and the practical task of governance: managing society. The central research question is: Given that the Holy Qur’an places monotheism at the center of its foundational principles and identifies guiding human beings toward proximity to God as the ultimate goal of government, what fundamental process should underpin governance to ensure the full realization of this goal? The study addresses this question by examining the foundational place of education within the Qur’anic political system in relation to models that disregard education, as in the views of Machiavelli and Hobbes; treat it as a subsidiary governmental function, as in certain Christian theories; or recognize it as a necessary prerequisite without placing monotheism at its center, as in the thought of Plato and Aristotle. Accordingly, the study investigates how the ontological, anthropological, and theological foundations of governance can be translated into practice through an educational process. The study adopts a descriptive–analytical approach and employs thematic interpretive inquiry (tafsir mawdu‘i istintaqi) to address the research questions and develop the proposed theory. First, foundational concepts, including governance, religious governance, and education, were examined in their lexical and technical senses. Next, Qur’anic verses addressing the theological, ontological, and anthropological foundations of governance and its objectives—including security, justice, freedom, and economic prosperity—were systematically reread and analyzed to identify their relevant implications. Finally, Qur’anic accounts of governance by Joseph, Moses, Solomon, and the Prophet Muhammad (peace be upon them) were examined to analyze their behavioral and structural characteristics and derive the proposed theory. 330 Islamic Governance Studies, Vol. 2, No. 2, 2026 The findings indicate that, in the Qur’anic framework, the foundations of governance are inseparably connected to the processes through which they are realized, and that this connection can be adequately explained only through education. The findings are organized into three levels. First, at the foundational level, adherence to theological principles, such as monotheism and justice; ontological principles, such as the purposiveness of creation; and anthropological principles, such as inherent human dignity and free will, is possible only through an educational process. Without education, these principles cannot be effectively implemented in governmental structures and social relations. Second, at the level of objectives, both the ultimate goal of governance—guiding human beings toward proximity to God—and its intermediate objectives, including security, justice, freedom, and economic prosperity, function as conditions and contexts for education. The realization of justice or security is itself part of the process of educating society; without education, these objectives may be achieved only superficially or may conflict with other governmental objectives. Third, at the level of Qur’anic examples, analysis of the prophets’ lives indicates that divinely oriented forms of governance have an inherently educational and formative character. The governance of Prophet Joseph illustrates the integration of politics with economic and political education. The governance of Prophet Moses is grounded in social reform through educational methods such as gentle speech and exemplary conduct. The governance of Prophet Solomon emphasizes scientific and cultural development. The governance of the Prophet Muhammad offers the most comprehensive model, employing exemplary conduct and moral education to address all material and spiritual dimensions of human existence. The study culminates in the formulation of the theory of “Monotheism-Centered Educational Governance.” This theory identifies monotheistic education as the central process through which governance fulfills its ultimate purpose of guiding human beings toward proximity to God. In contrast to secular models and classical political philosophy, it regards education not as a subsidiary instrument of governance but as the essential foundation for achieving all governmental objectives. Ideal governance therefore assumes responsibility for the comprehensive education of human beings across physical, intellectual, moral, and religious dimensions, while recognizing their innate capacities and creating the conditions for both worldly and eschatological well-being. Without education centered on monotheism, human guidance cannot be fully realized, nor can the political objectives of government remain consistent with the requirements of the Islamic worldview. The study’s principal contribution is this Qur’anic theory of “Monotheism-Centered Educational Governance,” which provides a theoretical foundation for a comprehensive and distinctive model of governance. Within this framework, monotheism underpins all foundational principles, proximity to God constitutes the ultimate goal of human existence, and guiding human beings toward that proximity constitutes the ultimate goal of governance. Education is therefore the fundamental process on which governance must rest, as it enables such guidance to be realized. Education itself, however, must be grounded in monotheism; otherwise, genuine guidance cannot be achieved. | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| Qur’anic scientific theory, Qur’anic political–educational system, Islamic governance, education-oriented governance, monotheistic education | ||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم.
نهج‌البلاغه.
آشوری، داریوش (1383). دانشنامه سیاسی. (چاپ دهم). تهران: انتشارات مروارید.
ارسطو (1378). اخلاق نیکوماخوس. ترجمه محمدحسن لطفی. تهران: نشر طرح نو.
افلاطون (1357). مجموعه آثار. (ج4). ترجمه محمدحسن لطفی. تهران: خوارزمی.
ب‍ان‍ک‍ی‌‌ف‍رد، ام‍ی‍رح‍س‍ی‍ن؛ ق‍م‍اش‍چ‍ی، احمد (1381). تعلیم و تربیت از دیدگاه م‍ق‍ام م‍ع‍ظم ره‍ب‍ری. اص‍ف‍ه‍ان: ش‍ه‍ی‍د حسین ف‍ه‍م‍ی‍ده.
بشیریه، حسین (1372). انقلاب و بسیج سیاسی. تهران: نشر دانشگاه تهران.
بشیریه، حسین (1389). جامعه‌شناسی سیاسی. (چاپ هجدهم). تهران، نی.
بلوم، ویلیام.تی. (1373). نظریه‌های نظام سیاسی. (ج2). ترجمه احمد تدین. تهران: نشر آران.
بوردو، ژرژ (1378). لیبرالیسم. ترجمه عبدالوهاب احمدی. تهران: نشر نی.
بهشتی، محمد (1386). مبانی تربیت در قرآن. سازمان انتشارات و فرهنگ اسلامی.
تیندر، گلن (1374). تفکر سیاسی. ترجمه محمود صدری. تهران: علمی و فرهنگی.
جوادی آملی، عبدالله (1388). تفسیر تسنیم. (ج 1؛ چاپ هشتم). قم: مرکز نشر اسراء.
جوان آراسته، حسین (1392). اهداف تربیتی حکومت اسلامی. نامه جامعه، شماره 108، ص4-7.
خمینی، سید روح‌الله (1379). صحیفه امام. (ج 14، 8-10، 17؛ چاپ سوم). تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
خمینی، سید روح‌الله (1383). تفسیر سوره حمد. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
خمینی، سید روح‌الله (1387). شرح چهل حدیث. (ج7). تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
دیباجی، سید محمدعلی (1387). پیامبران دولتمرد. تهران: مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.
ذوعلم، علی (1382). جایگاه تربیت در اندیشه سیاسی امام خمینی. کنگره اندیشه‌های اخلاقی- عرفانی امام خمینی.
ذوعلم، علی (1391). پیشرفت تربیت‌محور. مطالعات الگوی پیشرفت اسلامی- ایرانی، شماره 2، ص183-200.
راغب اصفهانى، حسین بن محمد (1412ق). مفردات ألفاظ القرآن. بیروت: دار القلم.
رسولی محلاتی، سید هاشم (1374). تاریخ انبیاء. (چاپ هشتم). تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
سروش، محمد (1386). مسئولیت حکومت اسلامی در آموزش و پرورش رسمی. تربیت اسلامی، شماره 5، ص55-80. سوزنچی، حسین (1385). اصالت فرد، جامعه یا هردو؛ بررسی تطبیقی آرای استاد مطهری و استاد مصباح یزدی. قبسات، شماره 42، ص41-60.
شریعتمداری، علی (1382). فلسفه تعلیم و تربیت. (چاپ هجدهم). تهران: انتشارات امیرکبیر.
شورای عالی انقلاب فرهنگی (1390). مبانی نظری تحول بنیادین در نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی جمهوری اسلامی ایران. وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
صدرالمتألهین، صدرالدین محمد (1366). شرح اصول الکافی. (ج1). تحقیق محمد خواجوی. تهران: موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
طباطبایی، سید محمدحسین (1417ق). المیزان فی تفسیر القرآن. (ج4، 1، 15، 20، 13-12). بیروت: موسسه الاعلمی للمطبوعات.
طبرسی، فضل بن حسن (1412ق). تفسیر جوامع الجامع. (ج5). قم: حوزه علمیه قم.
عارفی، محمد نبی (1386). نقش حکومت اسلامی در تربیت انسان. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. جامعه المصطفی العالمیه.
عالم، عبدالرحمن (1373). بنیادهای علم سیاست. تهران: نشر نی.
عالیخانی، محمد (1375). حقوق اساسی. (چاپ سوم). تهران: دستان.
عدالت‌نژاد، سعید (1373). رابطه نهاد حکومت با نهاد آموزش و پرورش. معرفت، شماره 11، ص68- 85.
علم‌الهدی، جمیله (1388). مناسبات تربیتی خانواده و دولت. خانواده‌پژوهی، شماره 17، ص94-119.
علیزاده، حسن (1377). فرهنگ خاص علوم سیاسی. تهران: انتشارات روزنه.
فارابی، محمد بن علی (1996م). السیاسة المدنیه. بیروت: دار و مکتبه الهلال.
فراهیدی، خلیل بن احمد (1410ق). العین. (ج8؛ چاپ دوم). قم: انتشارات هجرت.
فوزی، یحیی؛ کریمی بیرانوند، مسعود (1389). تفاوت‌شناسی اهداف حکومت‌های سکولار و حکومت اسلامی. علوم سیاسی، شماره 51، ص7-40.
فولادوند، عزت‌الله (1389). خرد در سیاست. طرح نو.
فیروزآبادی، ابوطاهر مجدالدین محمد (1374). قاموس اللغة. (ج4). بیروت: دار الکتب العلمیة.
کلینی، محمد بن یعقوب (1407ق). الکافی. (ج1). تحقیق علی اکبر غفاری. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
گیدنز، آنتونی (1363). دورکیم. ترجمه یوسف اباذری. تهران: نشر خوارزمی.
ماکیاولی، نیکولو (1373). گفتارها. ترجمه محمدحسن لطفی. تهران: نشر خوارزمی.
مجلسی، محمدباقر (1403ق). بحار الانوار. (ج68). تحقیق محمدباقر بهبودی. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
مرزوقی، رحمت‌الله (1379). رابطه حکومت و تربیت از دیدگاه امام علی(ع). مسائل کاربردی تعلیم و تربیت اسلامی، شماره 4.
مصباح یزدی، محمدتقی (1390). نظریه سیاسی اسلام (مشکات). (چاپ چهارم). قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
مصطفوی، حسن (1430ق). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. (ج4؛ چاپ سوم). بیروت: دارالکتب العلمیۀ.
مطهری، مرتضی (1380). تعلیم و تربیت در اسلام. (چاپ سی و هفتم). تهران: صدرا.
مطهری، مرتضی (1386). مقدمه‌ای بر جهان‌بینی اسلامی. تهران: صدرا.
مطهری، مرتضی (1387). مجموعه آثار. (ج22، 1، 25، 3، 16). تهران: صدرا.
موسوی، محمدصادق (1380). موضع حکومت علوی در تربیت دینی؛ حساسیت یا بی‌تفاوتی؟. مسائل کاربردی تعلیم و تربیت اسلامی، شماره 4، ص69-88.
موسوی‌نسب، سید محمدصادق (1390). طراحی و تبیین الگوی عمومی تربیت دینی در قرآن؛ با تأکید بر وظایف مربی. رساله دکتری. قم: مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی.
نوروزی، محمدجواد (1381). درآم‍دی بر نظام سیاسی اسلام. قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، مرکز انتشارات.
واعظی، احمد (1386). حکومت اسلامی. قم: انتشارات مرکز مدیریت حوزه علمیه قم.
وبر، ماکس (1368). دانشمند و سیاستمدار. ترجمه احمد نقیب‌زاده. انتشارات دانشگاه تهران.
وینسنت، اندرو (1371). نظریه‌های دولت. ترجمه حسین بشیریه. تهران: نشر نی.
هابز، توماس (1380). لویاتان. حسین بشیریه. تهران: نشر نی.
یاوری، محمدجواد (1387). تعلیم و تربیت در سیره ائمه اطهار(ع). معرفت، شماره 130، صص30-47.
یعقوبی، احمد بن ابی‌یعقوب (بی‌تا). تاریخ الیعقوبی. (ج2). بیروت: دار صادر. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 94 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 57 |
||