آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شماره‌ها | 2,676 |
| تعداد مقالات | 37,778 |
| تعداد مشاهده مقاله | 20,991,716 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,844,828 |
تحلیل الگوی حکمرانی شهید آیت‌الله رئیسی؛ هنجارسازی و مشارکت‌محوری در مسیر تحقق جامعه اسلامی | ||
| مطالعات حکمرانی اسلامی | ||
| دوره 2، شماره 2 - شماره پیاپی 4، مهر 1405، صفحه 158-135 اصل مقاله (3.01 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/jislamicgo.2026.73775.1054 | ||
| نویسندگان | ||
| علی جنتی* 1؛ سید محمد معلمی2 | ||
| 1دانشجوی دکتری، گروه فقه و مبانی حقوق، دانشگاه علوم اسلامی رضوی؛ مدرسه علمیه عالی فقاهت عالم آل محمد(ع)، مشهد، ایران | ||
| 2استادیار، جامعة المصطفی العالمیه، مشهد، ایران | ||
| تاریخ دریافت: 26 آذر 1404، تاریخ بازنگری: 10 فروردین 1405، تاریخ پذیرش: 13 مهر 1405 | ||
| چکیده | ||
| حکمرانی شهید آیت‌الله رئیسی در ابعاد اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی مبتنی بر یک الگوی سه مرحله‌ای بود که هدف آن ساخت واقعیت‌های اجتماعی مطلوب و هنجارهای اقتصادی و اجتماعی همسو با ارزش‌های دینی در جامعه اسلامی است. این پژوهش با رویکرد توصیفی- تحلیلی و تطبیقی، و بر پایه مبانی قرآنی، فقهی و با نگاهی جامعه‌شناختی مرتبط با فرآیند هنجارسازی اجتماعی، به تبیین الگوی سه مرحله‌ای حکمرانی در ابعاد اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی پرداخته است. هدف این الگو، شکل‌دهی به واقعیت‌های اجتماعی مطلوب و ایجاد هنجارهای همسو با ارزش‌های دینی در جامعه اسلامی است. در مرحله نخست، تمرکز بر شناسایی ناهنجاری‌ها و واقعیت‌های اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی آسیب‌زا قرار دارد. مرحله دوم بر ایجاد و تقویت واقعیت‌ها و هنجارهای مطلوب با تأکید بر مشارکت مردمی به عنوان رکن بنیادین حکمرانی استوار است؛ در این مرحله، نقش مشارکت عمومی در همسوسازی منافع فردی و جمعی مورد توجه قرار می‌گیرد. در مرحله سوم، فرآیند تثبیت، درونی‌سازی و نهادی‌سازی هنجارهای مطلوب دنبال می‌شود تا زمینه‌ای پایدار برای تحقق اهداف جامعه اسلامی فراهم گردد. این الگو، با تأکید بر مشارکت‌محوری و پیوند میان ارزش‌های دینی و سازوکارهای اجتماعی، چارچوبی برای تحول ساختاری و ارتقای وضعیت اجتماعی و اقتصادی ارائه می‌کند. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| حکمرانی؛ هنجارسازی؛ نهادی‌سازی؛ ابراهیم رئیسی؛ مشارکت عمومی؛ جامعه اسلامی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Analyzing the Governance Model of the Late Ayatollah Seyyed Ebrahim Raisi: Norm Formation and Participatory Governance toward the Realization of an Islamic Society | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Ali Janati1؛ Seyed Mohamad Moalemi2 | ||
| 1PhD., Candidate, Department of Jurisprudence and Principles of Law, Razavi University of Islamic Sciences; Alem-e-Ale-Mohammad (PBUH) Higher Seminary of Jurisprudence, Mashhad, Iran | ||
| 2Assistant Professor, Al-Mustafa International University, Mashhad, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| Governance in Islamic societies requires not only effective managerial and executive mechanisms but also normative and value-based foundations that structure the relationship between government and society around religious principles, social participation, and reciprocal responsibility. The presidential administration of the late Ayatollah Seyyed Ebrahim Raisi (2021–2024) offers a significant case for examining the relationship among Islamic values, popular participation, public service, and social policymaking. This study analyzes Raisi’s governance model, emphasizing participatory governance and norm formation as mechanisms for advancing the realization of an Islamic society. The central research problem concerns how this model linked the Qur’anic and jurisprudential foundations of governance with popular participation, public agency, and social norm formation to establish a mechanism for realizing an Islamic society. Accordingly, the study asks: How can the three-stage model of identifying social deviations, developing desirable norms through popular participation, and institutionalizing those norms be theoretically aligned with and explained through the Qur’anic and jurisprudential foundations of monotheism-oriented norm formation and the service-oriented relationship between government and society in Raisi’s governance? The study combines foundational and applied aims and adopts a qualitative, descriptive–analytical approach. Data were collected through a documentary review and analysis of the Qur’an, Islamic and jurisprudential sources, works by contemporary thinkers, statements and messages of Ayatollah Ruhollah Khomeini, Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei, and Ayatollah Ebrahim Raisi, and relevant studies on Islamic governance, norm formation, and social participation. The theoretical analysis of norm formation and institutionalization draws on sociological perspectives, particularly Peter Berger and Thomas Luckmann’s model of externalization, objectivation, and internalization, alongside approaches to attitudinal and behavioral change. The resulting analytical components were then examined in relation to the Qur’anic foundations of governance and evidence concerning Raisi’s managerial discourse and performance. The findings indicate that Raisi’s governance model can be conceptualized around three foundational principles—monotheism, justice, and hayat-e tayyibah (the good life)—within a service-oriented relationship between government and society. Monotheism provides the basis for the legitimacy and value orientation of governance; justice organizes social, economic, and political relations; and hayat-e tayyibah constitutes the ultimate goal of policymaking and governance. The analysis further indicates that popular participation was conceived not merely as an instrument of policy implementation or a mechanism for securing political support but as a constituent element of religious democracy and a significant factor in fulfilling social responsibility and transforming social conditions. Another major finding is the identification of three interconnected stages of norm formation in Raisi’s governance: identifying and diagnosing social deviations; creating and promoting desirable norms grounded in Islamic values; and institutionalizing and internalizing those norms. In the first stage, the identification of corruption, discrimination, injustice, and certain forms of managerial inefficiency provided the basis for corrective intervention. In the second stage, values such as justice, anti-corruption, support for domestic production, independence, accountability, and public service were reproduced through policies, executive measures, and public discourse. In the third stage, efforts were made to translate these values into enduring managerial practices and public demands through transparency, oversight, public reporting, provincial visits, and anti-corruption measures. A prominent example is the government’s set of fourteen measures aimed at promoting economic transparency, addressing the structural drivers of corruption, reforming financial processes, and strengthening oversight of public resources. These measures indicate that norm formation extended beyond discourse into policymaking and institutional action. Popular participation thus operates both in identifying problems and deviations and in accepting, demanding, and consolidating desirable norms. The study concludes that Raisi’s governance model can be characterized as value-oriented, participatory, and norm-formative. Within this model, the realization of an Islamic society is pursued by linking monotheistic foundations, social justice, public service, and popular agency. Its principal theoretical contribution lies in connecting Islamic governance with the sociological processes of norm formation and consolidation, through which religious values are translated from theoretical foundations into policymaking, institutional structures, and ultimately collective consciousness and behavior. The sequence of identifying deviations → creating desirable norms → institutionalizing and internalizing norms is therefore proposed as an analytical mechanism for understanding norm formation in Raisi’s governance. Sustaining this process requires the Islamic state to maintain its normative and monotheistic orientation while fostering meaningful public participation, institutional accountability, transparency, justice, and social responsibility. With due consideration of its historical and institutional limitations and contextual conditions, Raisi’s governance experience offers a valuable case for rethinking the relationships among religion, the state, society, popular participation, and the institutionalization of Islamic values, while informing governance policymaking in contemporary Muslim societies. | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| governance, norm formation, institutionalization, Ebrahim Raisi, public participation, Islamic society | ||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم.
آبرکرامبی، نیکلاس و همکاران (1370). فرهنگ جامعه‌شناسی. ترجمه حسن پویان. تهران: چاپ‌پخش.
برگر، پیترال؛ لاکمن، توماس (1375). ساخت اجتماعی واقعیت (رساله‌ای در جامعه‌شناسی شناخت). ترجمه فریبرز مجیدی. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
پیری زمانه، مسلم؛ قدمی، کاوه (1403). شناسایی و تبیین شاخص‌‌ها و مولفه‌های حکمرانی اسلامی (رهبری در نظام مردم‌سالاری دینی) مبتنی بر اندیشه‌ها و گفتمان رهبری انقلاب اسلامی. پژوهش‌های نوین در حکمرانی اسلامی، 1(1)، ص61-99.
چلبی، مسعود (1375). جامعه‌شناسی نظم. تهران: نشر نی.
حسینی‌خواه، علی (1387). بررسی نظریه انتشار نوآوری در حوزه آموزش. نوآوری‌های آموزشی، 7(27).
خامنه‌ای، سید علی (12/05/1400). حکم تنفیذ سیزدهمین دوره ریاست جمهوری اسلامی ایران.
خامنه‌ای، سید علی (۱۳۹۴). مجموعه بیانات حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای درباره شخصیت حضرت امام خمینی رهبر کبیر انقلاب اسلامی. گردآورنده مرتضی مطهری. انتشارات انقلاب اسلامی.
خامنه‌ای، سید علی (14/03/1403 ). بیانات در مراسم سی و پنجمین سالگرد ارتحال امام خمینی. قابل دسترس در:
https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=56637
خامنه‌ای، سید علی (21/12/1399). بیانات در سالروز عید سعید مبعث. قابل دسترس در:
https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=47510
خامنه‌ای، سید علی (27/07/1390). بیانات در دیدار دانشجویان کرمانشاه.
خامنه‌ای، سید علی (29/11/1396). بیانات در دیدار مردم آذربایجان شرقى به مناسبت سالروز قیام بیست‌ونهم بهمن ۱۳۵۶ مردم تبریز. قابل دسترس در: khl.ink/f/38975
خامنه‌ای، سید علی (31/02/1403). پیام تسلیت رهبر انقلاب اسلامی و اعلام عزای عمومی درپی درگذشت شهادت‌گونه رئیس‌جمهور و همراهان گرامی ایشان. قابل دسترس در:
https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=56516
خامنه‌ای، سید علی (05/09/1382). بیانات در دیدار مسئولان و کارگزاران نظام. قابل دسترس در:
https://khl.ink/f/3206
خامنه‌ای، سید علی (25/07/1390). بیانات در دیدار دانشجویان کرمانشاه. قابل دسترس در:
https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=17597
خبرگزاری میزان (16/12/1397). نگاهی به زندگینامه، سوابق قضایی، اجرایی و علمی آیت‌الله دکتر سید ابراهیم رئیسی. قابل دسترس در: www.mizanonline.ir/fa/news/500369
خمینی، سید روح‌الله (۱۳۷۸). صحیفه امام. مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
ذوعلم، علی (۱۴۰۱). روایتی کوتاه از بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی. انتشارات انقلاب اسلامی.
رفیع‌پور، فرامرز (۱۳۸۵). آناتومی جامعه. (چاپ چهارم). تهران: شرکت سهامی انتشار.
روشه، گی. (۱۳۷۰). کنش اجتماعی. ترجمه هما زنجانی‌زاده. انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد.
رئیسی، سید ابراهیم (25/02/1403). بیانات در در اختتامیه پنجمین کنگره جهانی حضرت رضا(ع). قابل دسترس در:
https://www.hawzahnews.com/news/1156964/
سلطانی تیرانی، فلورا (۱۳۷۸). نهادی کردن نوآوری در سازمان. (چاپ دوم). موسسه خدمات فرهنگی رسا.
شورای عالی انقلاب فرهنگی (۱۳۹۲). انگیزش مصرف پایدار. انتشارات شورای عالی انقلاب فرهنگی.
صدر، سید محمدباقر (۱۳۹۳). اسلام، راهبر زندگى؛ مکتب اسلام؛ رسالت ما. پژوهشگاه علمى تخصصى شهید صدر.
علی احمدی، علیرضا (1400). گامی به سوی طراحی الگوی راهبردی نظام حکمرانی اجتماعی در جمهوری اسلامی ایران. مدیریت فردا، شماره 68، ص3-22.
عیسی‌نیا، رضا (1404). تدوین الگوی سیستمی کارکردهای حکمرانی براساس آموزه‌های قرآنی: به‌سوی حکمرانی کارآمد و عادلانه در جامعه معاصر. مطالعات حکمرانی اسلامی، 1(2)، ص41-68.
کوئن، بروس (۱۳۷۱). درآمدی به جامعه‌شناسی. ترجمه محسن ثلاثی. نشر فرهنگ معاصر.
مجلسی، محمدباقر (۱۴۰۳ق). بحار الأنوار. (چاپ دوم). بیروت: بی‌نا.
مطهری، مرتضی (۱۳۸۴ الف). جامعه و تاریخ. (ج 2). انتشارات صدرا.
مطهری، مرتضی (۱۳۸۴ ب). فلسفه تاریخ (مجموعه آثار استاد شهید مطهرى). انتشارات صدرا.
مطهری، مرتضی (۱۳۸۴ ج). مجموعه آثار استاد شهید مطهرى (انسان و ایمان). انتشارات صدرا.
نیک‌گهر، عبدالحسین (۱۳۶۹). مبانی جامعه‌شناسی. رایزن. بی‌نا. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 101 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 54 |
||