آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شماره‌ها | 2,674 |
| تعداد مقالات | 37,768 |
| تعداد مشاهده مقاله | 20,684,038 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,682,326 |
طرح تجربه‌نگاری حکمرانی اسلامی-ایرانی در جمهوری اسلامی ایران؛ چارچوبی برای تبدیل تجربه حکمرانی به دانش و الگوی حکمرانی اسلامی | ||
| مطالعات حکمرانی اسلامی | ||
| دوره 2، شماره 2 - شماره پیاپی 4، مهر 1405، صفحه 188-159 اصل مقاله (2.93 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/jislamicgo.2026.74393.1068 | ||
| نویسندگان | ||
| علی اکبری معلم1؛ عباس علم‌الهدی* 2 | ||
| 1استادیار، گروه علوم سیاسی، پژوهشکده علوم و اندیشه سیاسی، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم. ایران. | ||
| 2میز تخصصی تجربه‌نگاری حکمرانی اسلامی، مرکز تحقیقات اسلامی مجلس شورای اسلامی، قم، ایران | ||
| تاریخ دریافت: 12 اسفند 1404، تاریخ بازنگری: 09 خرداد 1405، تاریخ پذیرش: 13 مهر 1405 | ||
| چکیده | ||
| تجربه بیش از چهار دهه حکمرانی جمهوری اسلامی ایران مبتنی بر آموزه‌های اسلام، گنجینه ارزشمندی برای پیشرفت و شکوفایی است. اما، فقدان نظام جامع تجربه‌نگاری، مانع بهره‌گیری نظام‌مند کشور از تجربه‌های حکمرانی در فرآیندهای سیاستگذاری، آینده‌نگاری و ارتقای حکمرانی اسلامی در کشور شده است. این پژوهش با هدف طراحی چارچوبی بومی برای «تجربه‌نگاری حکمرانی اسلامی» و تبدیل آن به دانش عملیاتی با روش توسعه‌ای-کاربردی و با رویکرد ترکیبی (کیفی-کمّی) و در چارچوب پارادایم اسلامی-ایرانی برای رفع خلاء مذکور انجام شده است. روش‌شناسی آن، شامل تحلیل محتوای اسناد بالادستی، مصاحبه‌های عمیق با خبرگان و کارگزاران حکمرانی در پنج عرصه سیاستگذاری، تقنینی، اجرایی، قضایی و دینی، و نیز مطالعات تطبیقی با الگوهای حکمرانی سایر کشورها است. سؤال اصلی این است که «چگونه می‌توان چارچوبی جامع برای تجربه‌نگاری حکمرانی در جمهوری اسلامی ایران طراحی کرد که اجرای آن به نهادینه شدن نظام‌مند تجربه به دانش و ارتقای کیفیت حکمرانی اسلامی- ایرانی بینجامد؟». براساس بررسی انجام شده، چارچوب جامع مشتمل بر اصول، گستره موضوعی، ابعاد کارکردی، مراحل اجرا و شاخص‌های بومی سنجش ارائه شده است. پیاده‌سازی طرح «تجربه‌نگاری حکمرانی اسلامی» نه‌تنها به اصلاح فرآیندهای موجود و جلوگیری از تکرار خطاها منجر می‌شود، بلکه از طریق تبدیل «تجربه» به «دانش» و «قدرت تصمیم‌گیری»، زمینه تحقق «حکمرانی اسلامی» و ارائه الگوی تمدنی به جهان اسلام را فراهم می‌کند. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| تجربه‌نگاری حکمرانی؛ حکمرانی اسلامی- ایرانی؛ نهادینه‌سازی دانش؛ آینده‌نگاری؛ الگوی حکمرانی مطلوب؛ مدیریت دانش | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Documenting Islamic–Iranian Governance Experience in the Islamic Republic of Iran: A Framework for Transforming Governance Experience into Knowledge and an Islamic Governance Model | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Ali AkbariMoallem1؛ Abbas Alamolhoda2 | ||
| 1Assistant Professor, Department of Political Science, Research Center for Political Sciences and Thought, Islamic Sciences and Culture Academy, Qom, Iran | ||
| 2Specialized Unit for Islamic Governance Experience Documentation, Islamic Research Center of the Parliament, Qom, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| Over more than four decades, governance in the Islamic Republic of Iran has generated extensive and diverse experiences across policymaking, legislation, executive management, the judiciary, defense, culture, the economy, and religious and value-based guidance. Nevertheless, a substantial proportion of these experiences remains fragmented, individually held, unsystematically recorded, and largely embedded in the tacit knowledge of individuals and organizations. This accumulated experience has seldom been converted into explicit, transferable, assessable, and policy-relevant knowledge. This study aims to design a framework for documenting and systematizing Islamic–Iranian governance experiences in the Islamic Republic of Iran. The proposed framework organizes the identification, recording, documentation, analysis, validation, dissemination, and institutionalization of governance experiences to facilitate their transformation into operational knowledge and a usable governance model. The central research problem concerns why the Islamic Republic of Iran’s extensive governance experience is not continuously and systematically translated into actionable knowledge that improves decision-making and institutional performance. Currently, successful and unsuccessful experiences are often left undocumented, recorded only in descriptive or performance reports, or withheld from other parts of the governance system because of organizational considerations, extensive confidentiality restrictions, a weak knowledge-sharing culture, institutional competition, and inadequate legal and institutional mechanisms. These conditions increase the risks of repeated mistakes, resource waste, intergenerational discontinuities in knowledge transfer, diminished organizational learning capacity, and weaknesses in foresight and policymaking. Accordingly, the study asks: What theoretical foundations, dimensions, stages, structures, indicators, and mechanisms should constitute a framework for documenting Islamic–Iranian governance experiences in the Islamic Republic of Iran, and how can these experiences be transformed into operational knowledge that can be institutionalized? The study is developmental and applied in purpose and adopts a mixed-methods approach within an Islamic–Iranian paradigm. In the qualitative phase, overarching policy documents, laws and regulations, official reports, scholarly sources, comparative studies, and relevant governance experiences were examined. Semi-structured interviews were also conducted with experts and practitioners to develop a deeper understanding of practical experiences and decision-making mechanisms across five major governance domains: strategic policymaking, legislative governance, executive–managerial governance, judicial–legal governance, and religious and value-based governance. Qualitative data were organized and analyzed using thematic analysis and document content analysis, supported by MAXQDA. In the quantitative phase, questionnaires, descriptive statistics, correlation analysis, confirmatory factor analysis, and structural equation modeling with a fuzzy-set approach were used to examine relationships among the components and assess the proposed framework. Expert review was used to assess the instruments’ content validity, while data triangulation and member checking strengthened the credibility of the findings. Reliability was assessed using Cronbach’s alpha for the instruments and inter-coder agreement for the qualitative coding. The findings indicate that existing systems for learning from governance experience face significant structural, procedural, cultural, and technological gaps. There is no integrated system for identifying and prioritizing governance experiences, and many important experiences are lost before they can be documented and analyzed because of leadership changes or the completion of officials’ terms of service. Existing documentation generally consists of activity reports, descriptions of actions, or accounts of apparent outcomes, with insufficient attention to contextual conditions, processes, causes of success or failure, actors’ roles, constraints, unintended consequences, and transferable lessons. Moreover, there is no clear institutional link between the production of experience-based knowledge and its use in policymaking, legislation, implementation, and oversight. Weak organizational cultures of learning and knowledge sharing, security concerns, unnecessary confidentiality, institutional competition, and inadequate incentives further restrict the circulation of experiential knowledge. The information and technological infrastructure needed for a comprehensive, searchable national database of governance experiences also remains underdeveloped. The proposed framework comprises theoretical principles and foundations, thematic scope and governance domains, functional dimensions, implementation stages, context-specific indicators, responsible institutional structures, technological tools, and institutionalization mechanisms. Its implementation follows six stages: formulating the theoretical and methodological framework; identifying and documenting experiences; analyzing data and assessing current conditions; designing the desired model and conducting foresight; institutionalizing the framework and developing implementation strategies; and continuously producing and disseminating knowledge. Anticipated outputs include an encyclopedia of governance experiences, a national governance knowledge and experience database, policy reports, training programs, legal and institutional mechanisms, and a model transferable to other countries in the Islamic world. However, the framework is foundational and strategic in nature, and a definitive assessment of its effectiveness requires implementation through a national project and empirical evaluation in governance settings. Definitive claims about statistical outcomes or the model’s full implementation therefore cannot yet be made. The findings suggest that governance experience documentation must extend beyond recording recollections, reporting activities, and providing descriptive accounts to become a scientific, institutionalized, continuous, and problem-oriented system for producing governance knowledge. Achieving this objective requires giving experience documentation a clearly defined place within formal governance structures, specifying responsibilities and processes, developing context-specific indicators for assessing the quality of experiences, and establishing systematic links with the policymaking and decision-making cycle. Accordingly, the study recommends adopting binding legislation or regulations to establish a governance experience documentation system; creating a national center or secretariat; piloting the framework in the legislative domain; establishing a national governance knowledge and experience platform; designing and validating assessment instruments; and conducting comparative, historical, and technology-oriented studies. Overall, institutionalizing governance experience documentation could help the Islamic Republic of Iran move from decision-making based on individual memory and fragmented trial and error toward a learning-oriented, knowledge-based, and foresight-driven governance system, enabling the production and accumulation of indigenous knowledge to realize Islamic–Iranian governance. | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| Governance experience documentation, Islamic–Iranian governance, governance knowledge, institutional learning, institutionalization of experience, foresight, Islamic Republic of Iran, knowledge management | ||
| مراجع | ||
|
ابطحی، سید مصطفی؛ آرایش، مجید؛ مهدوی، غلامرضا (1397). تبیین الگوی حکمرانی خوب در جمهوری اسلامی ایران با تأکید بر نقش جوانان. مطالعات انقلاب اسلامی، ۱۵(۵۳)، ص۳۱-۵۴.
اخوان کاظمی، بهرام (1398). الزامات و موانع حکمرانی خوب در ایران؛ رهیافتی راهبردی. راهبرد دفاعی، ۱۷(۶۵)، ص۵-۳۴.
اسدزاده، علیرضا؛ پورعزت، علی اصغر؛ دانایی‌فرد، حسن (1403). طراحی الگوی حکمرانی مطلوب در نظام سلامت ایران با رویکرد آینده‌پژوهی. حکمرانی اسلامی، ۱۰(۱)، ص۱-۳۰.
الهیاری، مازیار؛ سازمند، بهاره؛ رشاد، معصومه (1403). بررسی تأثیر مؤلفه‌های حکمرانی خوب بر امنیت پایدار ملی: با تأکید بر تجربه حکمرانی در ایران (۱۳۶۸-۱۴۰۰). جستارهای سیاسی معاصر، ۱۵(۴)، ص۱۲۳-۱۵۲.
ایوبی‌پور، محمد (1400). آینده‌نگاری حکمرانی مطلوب در جمهوری اسلامی ایران. رساله دکتری. دانشگاه امام حسین(ع).
جعفری هفت‌خوانی، نادر؛ کوهکن، محمدرضا (1401). الگوی سیاستی مردمی‌سازی دیپلماسی فرهنگی در جمهوری اسلامی ایران؛ مبتنی بر تجربه‌نگاری نمونه‌های منتخب ایرانی. راهبرد فرهنگ، ۱۵(۶۰)، ص۴۱-۷۰.
جعفری، علی (1400). نظام‌های مدیریت دانش در شرکت‌های دولتی ایران: مطالعه‌ای تطبیقی. مدیریت دانش، ۱۴(۲)، ص۵۵-۸۰.
حاذقی، مسعود (1400). مبانی حکمرانی در اسلام: تحلیل اصول هشت‌گانه حکمرانی خوب از منظر اسلامی. پژوهش‌های انقلاب اسلامی، ۱۰(۳۷)، ص۱-۲۴.
حسنی، محمد؛ همکاران (1403). تجربه‌نگاری حکمرانی توسعه فناوری‌های هوش مصنوعی در کشورهای منتخب و درس‌هایی برای ایران. سیاستگذاری عمومی در فناوری، ۶(۲)، ص۷۵-۱۰۲.
خامنه‌ای، سید علی (1397). بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی. تهران: انتشارات انقلاب اسلامی.
راودراد، اعظم (1395). تاریخ‌نگاری عبرت‌آموز: رویکردی اسلامی به یادگیری از تجربه. تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی، ۷(۲۴)، ص۱-۲۵.
سلیمی، علی؛ مک‌نون، جیمز (1395). چالش‌های پژوهش در حوزه حکمرانی در ایران: مرور نظام‌مند ادبیات. مطالعات مدیریت دولتی ایران، ۸(۲۹)، ص۱۰-۳۵.
شریعتی، سید صادق؛ همکاران (1402). تحکیم خانواده در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران: مبانی، اصول و راهکارها. حقوقی اجتماعی، ۱۴(۱۴۸)، ص۱-۱۵.
صالحی، سید جواد (1400). تاب‌آوری حکمرانی در مواجهه با بحران‌های نوظهور: درس‌هایی از تجربه ایران. مطالعات راهبردی، ۲۴(۹۱)، ص۳۳-۶۰.
عباسی، علی‌اکبر؛ شیخ‌حسنی، محمود؛ رستمی، محسن؛ میارعباسی، ابوذر (1403). الگوسازی تجارب حکمرانی جمهوری اسلامی ایران در حوزه سیاست خارجی. مطالعات سیاسی جهان اسلام، ۱۳(۵۰)، ص۱۸۵-۲۱۰.
قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران. تهران: اداره‌کل امور فرهنگی و روابط عمومی مجلس شورای اسلامی، 1358.
لک‌زایی، نجف (1399). فقه حکومتی و حکمرانی اسلامی: مبانی و چارچوب‌ها. حکمرانی اسلامی، ۵(۱)، ص۱۱۷-۱۳۴. مرکز آمار ایران (1401). گزارش سالانه عملکرد اقتصادی و اجتماعی کشور ۱۴۰۰. تهران: مرکز آمار ایران.
منوریان، عباس؛ دانایی‌فرد، حسن (1396). سیاستگذاری عمومی و حکمرانی: نظریه و عمل. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
مهاجرنیا، محسن (1402). الگوی حکمرانی اسلامی در گام دوم انقلاب: الزامات و چارچوب‌ها. حکمرانی اسلامی، ۹(۳۴)، ص۵-۲۸.
مؤسسه عالی آموزش و پژوهش مدیریت و برنامه‌ریزی (1398). آینده‌نگاری راهبردی در حکمرانی عمومی: مفاهیم، روش‌ها و تجارب. تهران: انتشارات مؤسسه عالی آموزش و پژوهش مدیریت و برنامه‌ریزی.
نوروزی، محمد و همکاران (1398). مدیریت دانش و حکمرانی سازمانی: تجارب بین‌المللی و الزامات بومی. تهران: انتشارات ترمه.
نیک‌زاد، موسی‌الرضا؛ صالح‌نژاد، سید عبدالله (1403). تحلیل جامع پژوهش‌های حکمرانی دانش: مرور نظام‌مند و ارائه چارچوبی برای پژوهش‌های آینده. حکمرانی متعالی، ۵(۱۹)، ص۸۰-۱۰۵.
Kaufmann, D. & Kraay, A. (2022). Worldwide Governance Indicators (WGI) 2022: Methodology and Analytical Issues. World Bank Group. https://www.worldbank.org
NAO (National Audit Office). (2022). Evaluation of Government Major Projects Portfolio 2022. UK Government.
PSD (Public Service Division). (2022). Singapore Public Service: Annual Report 2021/2022. Prime Minister's Office, Singapore.
Senge, P. M. (1990). The Fifth Discipline: The Art and Practice of The Learning Organization. Doubleday.
UNDP (United Nations Development Programme). (1997). Governance for Sustainable Human Development: A UNDP Policy Document. United Nations.
World Bank (2021). Iran Economic Monitor: Weathering the Triple Shock. World Bank Group. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 36 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 4 |
||