آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شماره‌ها | 2,676 |
| تعداد مقالات | 37,778 |
| تعداد مشاهده مقاله | 20,983,069 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,839,521 |
الگوی راهبردی حکمرانی گذار از تقابل مذهبی به امت واحده؛ تطبیق سیره نبوی و اندیشۀ رهبر شهید آیت‌الله خامنه‌ای | ||
| مطالعات حکمرانی اسلامی | ||
| دوره 2، شماره 2 - شماره پیاپی 4، مهر 1405، صفحه 116-91 اصل مقاله (2.75 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/jislamicgo.2026.75095.1079 | ||
| نویسندگان | ||
| انور بامری1؛ فرزاد فولادی ونه* 2؛ عبدالواحد بامری3 | ||
| 1سطح چهار، رشته کلام اسلامی، موسسه مذاهب اسلامی، قم، ایران | ||
| 2سطح سه، موسسه آموزش عالی ائمه اطهار(ع)، قم، ایران | ||
| 3استادیار، گروه معارف اسلامی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، سیستان و بلوچستان، ایران. | ||
| تاریخ دریافت: 24 خرداد 1405، تاریخ بازنگری: 23 مرداد 1405، تاریخ پذیرش: 13 مهر 1405 | ||
| چکیده | ||
| این پژوهش با هدف تبیین و مدل‌سازی راهبردهای حکمرانی در مدیریت شکاف‌های مذهبی، به تحلیل تطبیقی سیرۀ نبوی و اندیشۀ مقام معظم رهبری پرداخته است. روش تحقیق، تحلیل مضمون با رویکرد قیاسی- استقرایی است که بر استخراج و مقایسۀ گزاره‌های راهبردی در دو منظومۀ فکری استوار شده است. یافته‌های پژوهش نشان داد که در هر دو الگو، مدیریت تفرقه بر چارچوبی چندسطحی مبتنی است که شامل سه لایۀ «شناختی- گفتمانی»، «اجتماعی- پیشگیرانه» و «مدیریتی- سیاسی» می‌شود. در سطح شناختی- گفتمانی، تفکیک اختلافات معرفتی از تعارضات اجتماعی و مهار گفتمان‌های تفرقه‌زا نقش محوری دارد. در سطح اجتماعی- پیشگیرانه، پیشگیری از شکل‌گیری هویت‌های فرقه‌ای تقابلی و تقویت میدان‌های کنش مشترک در اولویت قرار می‌گیرد. در سطح مدیریتی- سیاسی نیز، اولویت انسجام کلان امّت بر منافع جزئی و تنظیم نقش نخبگان مرجع در مدیریت اختلافات دنبال می‌شود. برآیند این سطوح نشان داد که مدیریت تفرقه در هر دو منظومه، ماهیتی پیش‌دستانه، ساختاری و غیرواکنشی دارد و بر تنظیم عقلانی اختلافات، کاهش بار امنیتی منازعات مذهبی و تقویت ظرفیت‌های همگرایانه تأکید می‌کند. الگوی استخراج‌شده می‌تواند به‌عنوان چارچوبی تحلیلی برای فهم و مواجهه با چالش‌های فرقه‌ای معاصر و تقویت همگرایی در مسیر تحقق تمدن نوین اسلامی مورد استفاده قرار گیرد. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| وحدت اسلامی؛ امنیت وجودی؛ سیرۀ نبوی؛ آیت‌الله خامنه‌ای؛ حکمرانی اختلاف؛ تمدن نوین اسلامی؛ تقابل مذهبی؛ امت واحده | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| A Strategic Governance Model for the Transition from Sectarian Confrontation to a Unified Muslim Ummah: A Comparative Analysis of the Prophetic Tradition and the Thought of Ayatollah Ali Khamenei | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Anvar Bamari1؛ Farzad Fooladi Vaneh2؛ Abdolvahed Bamari3 | ||
| 1Level 4, Islamic Theology, Institute of Islamic Denominations, Qom, Iran | ||
| 2Level 3, Al-A'immah al-Athar Higher Education Institute, Qom, Iran | ||
| 3Assistant Professor, Department of Islamic Studies, University of Sistan and Baluchestan, Sistan and Baluchestan, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| This study develops a strategic governance model for managing sectarian divisions through a comparative analysis of the Prophetic tradition (Sīrah) and Ayatollah Ali Khamenei’s thought on Islamic unity. It seeks to bridge the gap between normative calls for Muslim unity and practical governance mechanisms by identifying and systematizing strategies derived from these two frameworks. The study addresses a critical contemporary challenge in the Islamic world: the transformation of legitimate religious differences into sectarian conflicts that undermine social cohesion, regional stability, and the prospects for a New Islamic Civilization. Despite the emphasis on Islamic unity in both the Prophetic tradition and Khamenei’s discourse, existing scholarship has largely focused on descriptive accounts and normative recommendations, devoting limited attention to structured, operational frameworks for managing sectarian divisions. Accordingly, the central research question is: What governance strategies for managing religious differences emerge from a comparative analysis of the Prophetic tradition and Khamenei’s unity-oriented thought, and how can they be integrated into a model for addressing contemporary sectarian challenges? This qualitative study employs thematic analysis with a combined deductive–inductive approach. Its sources comprise two categories: (1) authoritative historical and religious texts documenting the practical Sīrah of the Prophet Muhammad (PBUH), and (2) Ayatollah Ali Khamenei’s statements and intellectual works concerning Islamic unity and the management of sectarian divisions. The units of analysis are strategic propositions concerning religious differences, sectarian conflict, and mechanisms for preserving social cohesion. The data were systematically coded, compared, and organized into thematic categories and conceptual patterns. Data triangulation was employed to enhance analytical validity by comparing themes derived from the Prophetic tradition with those identified in Khamenei’s thought. 92 Islamic Governance Studies, Vol. 2, No. 2, 2026 The findings reveal a three-level governance framework encompassing cognitive–discursive, social–preventive, and managerial–political dimensions. At the cognitive–discursive level, both frameworks distinguish legitimate epistemic and theological differences from social hostility and emphasize the regulation of divisive discourse. Key strategies include managing sectarian narratives, confining scholarly disagreements to appropriate intellectual settings, and emphasizing shared religious foundations, particularly the Qur’an, the Prophet Muhammad, and the Ahl al-Bayt. At the social–preventive level, both frameworks seek to prevent the formation of hostile sectarian identities and broaden the scope for common action. The Prophet’s establishment of brotherhood between the Muhajirun and the Ansar, the Constitution of Medina, and the integrative function of collective religious practices illustrate mechanisms for transforming fragmented identities into broader forms of solidarity. In Khamenei’s thought, comparable strategies include distinguishing authentic religious identities from externally constructed sectarian projects, promoting common causes such as the Palestinian issue, and fostering scientific, economic, technological, and security cooperation among Muslim societies. At the managerial–political level, the findings highlight three major strategies: prioritizing social cohesion and preventing conflict escalation, referring disputes to legitimate sources of authority, and managing actors and discourses that deliberately intensify sectarian divisions. These strategies are reflected, respectively, in the Prophet’s efforts to preserve communal cohesion, his role as the ultimate arbiter of disputes, and his responses to divisive political and religious initiatives. In Khamenei’s thought, these principles are expressed through an emphasis on religious authority, the institutional role of Wilayat al-Faqih, and explicit opposition to currents that promote sectarian polarization. The comparative analysis indicates that the management of religious differences in both frameworks constitutes a coherent, multidimensional governance strategy rather than an ad hoc or exclusively normative approach. The resulting model conceptualizes sectarianism as a sociopolitical phenomenon reproduced across cognitive, social, and institutional levels, requiring rational, preventive, and institutional regulation rather than the elimination or denial of legitimate religious differences. The study therefore proposes a transition from “traditional rapprochement” to “institutional rapprochement,” in which dialogue is complemented by sustained cooperation in scientific, economic, technological, security, and media domains. Its theoretical contribution lies in connecting normative theories of Islamic unity with concrete governance mechanisms and shifting the analytical focus from emotional or symbolic unity to strategic and institutional unity. In practical terms, the proposed model offers policymakers, religious authorities, and social elites an analytical framework for managing religious diversity, identifying critical intervention points, strengthening social cohesion, and transforming sectarian diversity from a source of conflict into a potential foundation for collective civilizational development. | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| Islamic unity, Prophetic Sīrah, Ayatollah Ali Khamenei, sectarian conflict, religious governance, governance of religious differences, New Islamic Civilization, unified Muslim ummah | ||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم.
ابن حنبل، ابوعبدالله (۱۴۲۱ق). مسند أحمد بن حنبل. (ج38). تحقیق: شعیب الأرنؤوط و همکاران. مؤسسة الرسالة.
ابن‌کثیر، اسماعیل بن کثیر (۱۳۹۶). السیرة النبویة. (ج3). تحقیق: مصطفی عبدالواحد. بیروت: دار المعرفة للطباعة والنشر والتوزیع.
ابن‌کثیر، اسماعیل بن کثیر (۱۴۱۲ق). تفسیر القرآن العظیم. (ج1). تحقیق: یوسف عبدالرحمن المرعشلی. بیروت: دار المعرفة للطباعة والنشر والتوزیع.
ابن‌هشام، عبدالملک (۱۳۷۵). سیرۀ ابن هشام. (ج1). ترجمۀ هاشم رسولی. تهران: کتابچی.
ابن‌هشام، عبدالملک (بی‌تا). السیرة النبویة. (ج1-2). تحقیق: ابراهیم آبیاری و همکاران. بیروت: دارالمعرفة.
اقبالی، مسعود؛ فرهادی، سحر (1399). واکاوی دیدگاه مقام معظم رهبری دربارۀ وحدت اسلامی با رویکرد آیات قرآن کریم. در: اولین همایش مقاله کوتاه بررسی ابعاد اسلام‌هراسی و توهین به مقدسات اسلامی در عصر حاضر و تبیین راهکارهای مقابله با آن، صص37-43.
بابایی، غلامرضا (۱۳۶۹). فرهنگ اصطلاحات روابط بین‌الملل. تهران: سفیر.
باجی، سلیمان بن خلف (۱۳۳۲ق). المنتقی شرح الموطا. (ج2). مصر: مطبعة السعادة.
بخاری، محمد بن اسماعیل (۱۴۱۰ق). صحیح البخاری. (ج3). مصر: جمهوریة مصر العربیة.
بختیاری، شهلا؛ نظرزاده، زهرا (۱۳۹۱). پیمان‌نامۀ مدینه، نمونه‌ای تاریخی در زمینه حل اختلاف. تاریخ اسلام، شماره ۱۳، صص۵۵-۷۹.
بلاذری، احمد بن یحیی (۱۹۵۹م). انساب الاشراف. (ج1). مصر: دارالمعارف.
بهنام‌نیا، علی اصغر (1404). اندیشه حکمرانی امنیتی. مطالعات حکمرانی اسلامی، 1(2)، صص89-114.
پوراحمدی، حسین؛ جمالی، جمال (۱۳۸۸). طرح هلال شیعی، اهداف، موانع و پیامدها. شیعه‌شناسی، شماره ۷، صص۸-۵۰.
پیغان، نعمت‌الله (۱۳۸۰). امت واحده از همگرایی تا واگرایی. علوم سیاسی، شماره ۱۵، صص۲۰۹-۲۲۴.
جوادی آملی، عبدالله (۱۳۸۸). جامعه در قرآن. (چاپ دوم). قم: اسراء.
حسینی، سید حسین (1387). نگاهی به راهبردهای ارزشی پیامبر اکرم(ص) در مسیر وحدت اسلامی. مشکوة، شماره 60، صص19-37.
حقیقت، سید صادق؛ اکبری، مرتضی (۱۳۹۶). آثار سیاسی- حقوقی صحیفة النبی. سیاست‌نامه مفید، شماره ۲.
حمیدالله، محمد (۱۹۸۷م). مجموعة الوثائق السیاسیة للعهد النبوی والخلافة الراشدة. (چاپ ششم). بیروت: دارالنفائس.
خامنه‌ای، سید علی (۱۲/۱۲/۱۳۷۹). پیام به حجاج بیت‌الله الحرام. قابل دسترس در:
https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?id=2999&nt=4&year=1379#105507
خامنه‌ای، سید علی (۱۳۷۵). حدیث ولایت. (ج2). تهران: سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی.
خامنه‌ای، سید علی (۱۷/۵/۱۳۸۵). بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم به مناسبت میلاد امیرالمؤمنین(ع). قابل دسترس در: https://khl.ink/f/3345
خامنه‌ای، سید علی (۲/۹/۱۳۹۶). بیانات در دیدار شرکت‌کنندگان در اجلاس محبان اهل‌بیت(ع) و مسئله تکفیری‌ها. قابل دسترس در: https://khl.ink/f/38302
خامنه‌ای، سید علی (۲۰/۶/۱۳۹۲). بیانات در دیدار کارگزاران حج. قابل دسترس در: https://khl.ink/f/23963
خامنه‌ای، سید علی (۲۱/۷/۱۳۹۳). بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم به مناسبت عید غدیر. قابل دسترس در:
https://khl.ink/f/27896
خامنه‌ای، سید علی (۲۲/۷/۱۴۰۱). بیانات در دیدار مسئولان نظام و میهمانان کنفرانس وحدت اسلامی. قابل دسترس در: https://khl.ink/f/51151
خامنه‌ای، سید علی (۲۳/۲/۱۳۸۸). پاسخ به شبهه ناصبی بودن مردم فلسطین. قابل دسترس در:
https://khl.ink/f/6772
خامنه‌ای، سید علی (۲۴/۷/۱۳۹۰). بیانات در دیدار با دانشجویان کرمانشاه. قابل دسترس در:
https://khl.ink/f/17597
خامنه‌ای، سید علی (۲۵/۷/۱۳۹۷). بیانات در دیدار نخبگان و استعدادهای برتر علمی. قابل دسترس در:
https://khl.ink/f/40725
خامنه‌ای، سید علی (۲۶/۱/۱۳۷۹). بیانات در خطبه‌های نماز جمعه تهران. قابل دسترس در:
https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=3002
خامنه‌ای، سید علی (۲۶/۵/۱۳۹۴). بیانات در دیدار اعضای مجمع جهانی اهل‌بیت(ع) و اتحادیه رادیو و تلویزیون‌های اسلامی. قابل دسترس در: https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=30524
خامنه‌ای، سید علی (۲۷/۹/۱۳۹۵). بیانات در دیدار مسئولان نظام و میهمانان کنفرانس وحدت اسلامی. قابل دسترس در: https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=35186
خامنه‌ای، سید علی (۲۹/۲/۱۳۸۸). بیانات در دیدار با مردم سقز. قابل دسترس در: https://khl.ink/f/25930
خامنه‌ای، سید علی (۳۰/۵/۱۳۸۵). بیانات در دیدار شرکت‌کنندگان در همایش کنفرانس وحدت اسلامی. قابل دسترس در: https://khl.ink/f/3347
خامنه‌ای، سید علی (۳۰/۶/۱۳۹۵). بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم به مناسبت عید غدیر. قابل دسترس در:
https://khl.ink/f/34429
خامنه‌ای، سید علی (بی‌تا). حوزه و روحانیت. تهران: مؤسسه پژوهشی فرهنگی انقلاب اسلامی.
خانی‌آرانی، الهه (۱۴۰۱). شاخصه‌های فکری و رویکردهای عملی جریان شیعه وحدت‌ستیز (تعارض‌گرا). اندیشه سیاسی در اسلام، شماره ۳۱، صص۷-۳۱.
رحیم‌پور ازغدی، حسن (۱۳۹۷). امت اسلامی (بازخوانی اندیشه راهبردی مقام معظم رهبری درباره وحدت اسلامی). تهران: نهضت نرم‌افزاری.
زاجکانی، سودابه؛ ظریفیان، غلامرضا (۱۴۰۲). سنخ‌شناسی موضوعی پیمان‌نامۀ مدینه. مطالعات تاریخ اسلام، 15(57)، صص۱۱۳-۱۴۶.
سیاه‌پوش، امیر (۱۳۹۸). سیاست از منظر آیت‌الله خامنه‌ای. تهران: انتشارات انقلاب اسلامی.
صفری، علی آقا (1398). کارکردهای اخوت در سازمان از منظر آموزه‌های وحیانی اسلام. در: مجموعه مقالات هفتمین همایش ملی پژوهش‌های مدیریت و علوم انسانی در ایران، صص839-856.
صمدی، چیمن (1400). بررسی راهکارهای عملی تقویت اخوت دینی براساس قرآن و سیره نبوی(ص). مطالعات تاریخ و تمدن ایران و اسلام، 6(2)، صص26-45.
طباطبایی، سید محمدحسین (۱۳۹۱). المیزان فی تفسیر القرآن. (ج4). قم: اسماعیلیان.
عاملی، سید جعفر مرتضی (۱۴۲۶م). الصحیح من سیرة النبی الاعظم. (ج3). قم: دارالحدیث.
علیزاده نظری، محمد؛ بصیریان جهرمی، حسین (1399). مقابله با تاکتیک عملیات روانی ایجاد تفرقه مذهبی و الزامات سیاستگذاری رسانه‌ای (مطالعه موردی خبرگزاری تقریب، تسنیم و ایکنا). مطالعات رسانه‌ای، 14(47)، صص1-11.
فلاح‌زاده، محمدهادی؛ علی‌اکبری، راضیه (۱۳۹۳). بررسی مبانی معرفتی وحدت امت اسلامی در آیات و روایات. مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی. قابل دسترس در: https://taqrib.ir/fa/article/print/666
قاسمی‌شاد، حسن (۱۳۷۲). نقدی بر واژه مدیریت استراتژیک: معرفی و نقد. تحول اداری، شماره ۴-۵، صص85-۹۴. کرم‌زاده، محمد؛ قیوم‌زاده، محمود؛ حیدری، عباسعلی (1397). وجوب وحدت و حرمت تفرقه در جهان اسلام از نظر امام خمینی و مقام معظم رهبری آیت‌الله العظمی سید علی خامنه‌ای. مطالعات بیداری اسلامی، 7 (14)، صص127-151.
لک‌زایی، نجف؛ لک‌زایی، رضا (1405). حکمرانی ولایی در اندیشه رهبر شهید امام خامنه‌ای با تاکید بر کتاب «طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن». مطالعات حکمرانی اسلامی، 2(1)، صص13-63.
محمدی، محمدعلی (1405). روش مواجهه پیامبر اکرم(ص) با هماورد نمایان. مطالعات حکمرانی اسلامی، 2(1)، صص133-154.
محمودی، امیرحسین (1401). منشور وحدت: مروری بر دیدگاه‌های رهبر معظم انقلاب درباره وحدت مسلمانان. تهران: انتشارات شهود.
مسلم بن حجاج (۱۴۱۲ق). صحیح مسلم. (ج4، 2). مصر: دارالحدیث.
مفید، محمد بن نعمان (۱۴۱۳ق). أمالی. (ج1). تحقیق: حسین استاد ولی و علی‌اکبر غفاری. قم: کنگره شیخ مفید.
ملک‌پور اصل، بهزاد؛ تیغ‌ساززاده، محمدنصیر (۱۳۹۹). مقایسه تطبیقی الزامات نهادی الگوواره برنامه‌ریزی «راهبردی ساختاری» شهر تهران. معماری و شهرسازی آرمان شهر، شماره ۳۲، صص۳۱۵-۳۳۰.
مهاجر میلانی، امیر (۱۴۰۱). امکان‌سنجی تقریب بر پایۀ امّت واحده در دورۀ معاصر؛ ظرفیت‌ها، موانع و راهکارها. مطالعات تقریب مذاهب اسلامی (فروغ وحدت)، شماره ۵۷، صص۵-۲۵.
نائینی، محمدحسین (۱۳۸۸). تنبیه الامة وتنزیه الملة. تدوین: سید جواد ورعی. قم: بوستان کتاب.
نظرنوکنده، عباسعلی؛ خرمی، مرتضی (۱۴۰۱). خرده‌استراتژی وحدت در اندیشۀ مقام معظم رهبری. پژوهش‌های اعتقادی-کلامی، شماره ۴۷، صص۳۰۹-۳۳۹.
نووی، ابوزکریا محیی‌الدین (۱۳۹۲ق). شرح صحیح مسلم. (چاپ دوم؛ ج9). بیروت: دار احیاء التراث العربی.
Haddad, F., Hintz, L., Majed, R., Matthiesen, T., Salloukh, B. F., & Siegel, A. A. (2021). The Politics of Identity and Sectarianism. In The Political Science of the Middle East: Theory and Research Since the Arab Uprisings (pp. 167-192). Oxford University Press.
Hassan, R. (2023). The Great Divide: Sunni-Shia Relations in the 21st Century. Oxford University Press.
Kamali, M. H. (1996). Methodological Issues in Islamic Jurisprudence. Arab Law Quarterly, 1(11), p. 3-33. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 125 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 60 |
||