آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شماره‌ها | 2,676 |
| تعداد مقالات | 37,778 |
| تعداد مشاهده مقاله | 20,991,716 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,844,828 |
تطور فکری حدوث عالم از فارابی تا میرداماد | ||
| پژوهش‌های عقلی نوین | ||
| مقاله 3، دوره 11، شماره 21، شهریور 1405، صفحه 59-86 اصل مقاله (574.08 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/nir.2025.70202.1465 | ||
| نویسندگان | ||
| مریم زارعی* 1؛ حسین غفاری2؛ داوود حیدری3 | ||
| 1دانشجوی دکتری فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه علوم اسلامی رضوی مشهد | ||
| 2استاد دانشگاه تهران گروه فلسفه (نویسنده مسئول) | ||
| 3عضو هیئت علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی گروه فلسفه و کلام | ||
| تاریخ دریافت: 10 آبان 1403، تاریخ بازنگری: 21 دی 1403، تاریخ پذیرش: 22 اسفند 1403 | ||
| چکیده | ||
| مسئلۀ حدوث و قدمِ عالم از جمله مباحثِ بنیادینِ توحیدی است که اندیشمندانِ دینی و اسلامی هر یک بر اساسِ مبانیِ فکریِ خویش، به یکی از زوایایِ آن پرداخته‌اند. نویسندگان نوشتارِ پیشِ رو، در جست‌وجویِ گرایشِ دانشمندانِ اسلامی به اثباتِ حدوثِ عالم هستند. به‌عبارتِ دیگر، پرسشِ محوریِ این پژوهش آن است که معنایِ حدوث در هر عصر، چگونه تحوّل یافته و از معنایی به معنایی دیگر متمایز شده است، تا آنجا که بتوان پیوستگیِ اندیشۀ میرداماد - به‌عنوانِ آخرینِ حلقه از زنجیرۀ اندیشه‌ورزانِ این عرصه - را با آرا و اقوالِ پیشینیان به‌تصویر کشید. دستاوردِ این بررسی نشان می‌دهد فارابی، رویکردی مسئله‌محور و علمی به حدوثِ عالم نداشته است و نگاهِ او بیشتر به باورهایِ شریعت‌مدارانه معطوف بوده است. متکلّمان نیز بر حدوثِ زمانی (با تفسیرِ زمانِ موهوم) تأکید داشته‌اند. شیخ‌الرئیس، هرچند بیشتر به حدوثِ ذاتی باور داشته است، در برخی موارد به حدوثِ زمانی نیز اشاره کرده است. شیخِ اشراق نیز با تفکیکِ دقیقِ میانِ حدوثِ ذاتی و زمانی، حدوثِ ذاتی را ویژۀ ابداعیات و حدوثِ زمانی را مختصِ زمانیات دانسته است. در نهایت، میرداماد با طرحِ نظریۀ حدوثِ دهری، در واقع چیزی فراتر از حدوثِ ذاتی را ارائه نمی‌دهد. این پژوهش، با اتکا بر فلسفۀ علم و با روشِ توصیفی‑تحلیلی سامان یافته است. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| حدوث عالم؛ زمان موهوم؛ حدوث زمانی؛ حدوث ذاتی؛ حدوث دهری؛ زمان سرمدی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| The Intellectual Evolution of the Origin of the World from Fārābī to Mīrdāmād | ||
| نویسندگان [English] | ||
| maryam zareei1؛ hosein ghafari2؛ davod heidari3 | ||
| 1PhD student of Islamic philosophy and theology at Razavi University of Islamic Sciences, Mashhad | ||
| 2Professor of Tehran University, Department of Philosophy (corresponding author) | ||
| 3Member of the faculty of Razavi University of Islamic Sciences, Department of Philosophy and Theology | ||
| چکیده [English] | ||
| The contingency and eternity of the world is one of the fundamental monotheistic discourses that religious and Islamic thinkers, each based on their own intellectual foundations, have addressed one of its aspects. The authors of the present article are exploring into the tendency of Islamic scholars for proving the origin of the world. In other words, the pivotal question of this research is how the meaning of origin has evolved in each era and has been distinguished from one meaning to another, to the extent that the interrelation of Mīrdāmād's thought - as the last link in the chain of thinkers in this field - with the opinions and sayings of his predecessors can be illustrated. The outcome of this study shows that Al-Fārābī did not have a problem-oriented and scientific approach to the contingency of the world and that his view was more focused on Shari'a-compliant beliefs. Theologians have also emphasized temporal contingency (with the interpretation of illusory time). Although he believed more in essential contingency, Shaykh Al-Ra’īs (Avicenna), has referred to temporal contingency in some cases. Shaykh Al-Ishrāq, by making a precise distinction between essential and temporal contingency, has considered inherent contingency to be specific to innovations and temporal contingency to be specific to temporalities. Finally, Mīrdāmād, by proposing the theory of atemporal (dahrī) contingency, does not actually present anything beyond essential contingency. This research is organized by relying on the philosophy of science and using a descriptive-analytical method. | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| contingency of the world, illusory time, temporal contingency, essential contingency, atemporal contingency, eternal time | ||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم. ابن‌رشد (۱۳۷۷). تفسیر مابعدالطبیعه. تهران: انتشارات حکمت. ابن‌رشد (۱۹۹۴م). رسالة السماع الطبیعی. تحقیق رفیق العجم و جیرار جهامی. بیروت: دارالفکر. ابن‌سینا، حسین بن عبدالله (۱۴۰۴ق). التعلیقات. تحقیق عبدالرحمن بدوی. قم: دفتر تبلیغات اسلامی. ابن‌سینا، حسین بن عبدالله (۱۳۷۹). النجاة من الغرق فی بحر الظلالات. تصحیح محمدتقی دانش‌پژوه. تهران: انتشارات دانشگاه تهران. ابن‌سینا، حسین بن عبدالله (۱۴۰۴ق). الشفاء (الإلهیات). تحقیق سعید زائد. قم: کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی. ابن‌غیلان، افضل‌الدین عمر بن علی (۱۳۸۳). حدوث العالم. تحقیق مهدی محقق. تهران: انجمن آثار و مفاخر اسلامی. اسفرائینی نیشابوری، فخرالدین (۱۳۸۳). شرح النجاة. تحقیق حامد ناجی اصفهانی. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی. اسفرائینی، ملا اسماعیل (۱۳۸۳). انوار العرفان. تحقیق سعید نظری. قم: دفتر تبلیغات اسلامی. آشتیانی، سید جلال‌الدین (۱۳۶۳). منتخباتی از آثار حکماء الهی ایران. قم: دفتر تبلیغات اسلامی. آملی، محمدتقی (بی‌تا). درر الفوائد. قم: مؤسسه اسماعیلیان. تفتازانی، سعدالدین (۱۴۰۷ق). شرح العقائد النسفیة. تحقیق دکتر حجازی سقا. قاهره: مکتبة الکلیات الازهریة. جرجانی، میر سید شریف (۱۳۲۵ق). شرح المواقف. تحقیق بدرالدین نعسانی. قم: الشریف الرضی. حبیبی، نجفقلی (۱۳۹۰). «خطبه توحیدیه ابن‌سینا و ترجمه آن از حکیم عمر خیام». دوفصلنامه جاویدان خرد، ۸(۱۸)، ص. ۹۶. حسن‌زاده آملی، حسن (۱۳۶۶ق). اتحاد عاقل و معقول. تهران: انتشارات حکمت. حسن‌زاده آملی، حسن (۱۳۷۸). ممد الهمم در شرح فصوص الحکم. تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی. خمینی، روح‌الله (۱۳۷۰ق). آداب الصلاة. قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی. دوانی، جلال‌الدین (۱۴۱۱ق). شواکل الحور فی شرح هیاکل النور. تحقیق سیداحمد تویسرکانی. مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی. رازی، فخرالدین (۱۴۱۱ق). المحصل: أفکار المتقدمین من الحکماء و المتکلمین. عمان: دارالرازی. سبزواری، هادی (۱۳۸۳ق). اسرار الحکم. مقدمه صدوقی سها. قم: مطبوعات دینی. سهروردی، شهاب‌الدین (۱۳۷۵). مجموعه مصنفات شیخ اشراق. تصحیح و مقدمه هانری کربن و دیگران. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی. شهرستانی، عبدالکریم (۱۴۲۵ق). نهایة الأقدام فی علم الکلام. بیروت: دارالکتب العلمیة. شیرازی، صدرالدین محمد (۱۳۶۰). الشواهد الربوبیة. تصحیح و تعلیق سید جلال‌الدین آشتیانی. مشهد: مرکز چاپ دانشگاه فردوسی. شیرازی، صدرالدین محمد (۱۹۸۱م). الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
شیرازی، صدرالدین محمد (بی‌تا). الحاشیة علی إلهیات الشفاء. قم: انتشارات بیدار. صدوق، محمد بن علی (۱۳۹۸ق). التوحید. تحقیق هاشم حسینی. قم: جامعه مدرسین. علوی عاملی، احمد بن زین‌العابدین (۱۳۷۶). شرح کتاب القبسات میرداماد. تحقیق حامد ناجی اصفهانی. تهران: مؤسسه مطالعات اسلامی دانشگاه تهران. علوی عاملی، احمد بن زین‌العابدین (۱۳۷۶ش). کشف الحقایق. تحقیق علی اوجبی. تهران: مؤسسه مطالعات اسلامی. قیصری، داوود (۱۳۸۱). رسائل قیصری: رساله نهایة البیان فی درایة الزمان. تصحیح سید جلال‌الدین آشتیانی. تهران: مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران. فارابی، ابونصر (۱۴۱۳ق). الأعمال الفلسفیة: رسالة جوابات لمسائل سئل عنها. تحقیق دکتر جعفر آل‌یاسین. بیروت: دارالمناهل. فارابی، ابونصر (۱۹۹۵م). آراء مدینة الفاضلة و مضاداتها. تعلیق دکتر علی بوملحم. بیروت: مکتبة الهلال. فارابی، ابونصر (۱۴۰۵ق). الجمع بین رأی الحکیمین. تهران: انتشارات الزهراء. فیض کاشانی، محسن (۱۳۷۵). اصول المعارف. تحقیق سید جلال‌الدین آشتیانی. قم: دفتر تبلیغات اسلامی. فیض کاشانی، محسن (۱۴۰۶ق). الوافی. اصفهان: کتابخانه امام امیرالمؤمنین. قاضی عبدالجبار، قوام‌الدین (۱۴۲۲ق). شرح الاصول الخمسة. تعلیق احمد بن حسین ابی‌هاشم. بیروت: دار إحیاء التراث العربی. کلینی، محمد بن یعقوب (۱۴۰۷ق). الکافی. تصحیح علی‌اکبر غفاری و محمد آخوندی. تهران: دارالکتب الإسلامیة. مجلسی، محمدباقر (۱۴۰۴ق). بحارالانوار. بیروت: مؤسسة الوفاء. محقق، مهدی (۱۳۶۲). شیعه در حدیث دیگران. تهران: انتشارات دائرةالمعارف تشیع. مدرس آشتیانی، میرزا مهدی (۱۳۶۷). تعلیقه بر شرح منظومه. به اهتمام عبدالجواد فلاطوری و مهدی محقق. تهران: انتشارات دانشگاه تهران. میرداماد، محمدباقر بن محمد (۱۳۸۱ش). الایماضات. گردآورنده عبدالله نورانی. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 99 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 53 |
||