آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شماره‌ها | 2,668 |
| تعداد مقالات | 37,686 |
| تعداد مشاهده مقاله | 20,169,656 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,447,283 |
بررسی چالشها و کارکردهای علم دینی از دیدگاه محمد نقیب العطاس | ||
| پژوهش‌های عقلی نوین | ||
| دوره 11، شماره 21، شهریور 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/nir.2026.69574.1455 | ||
| نویسندگان | ||
| علی قنواتی* 1؛ عین الله خادمی2؛ عبدالله صلواتی2؛ اسما اسحاقی نسب1 | ||
| 1دانشجوی فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی تهران | ||
| 2گروه فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی تهران | ||
| تاریخ دریافت: 04 مرداد 1403، تاریخ بازنگری: 30 آبان 1403، تاریخ پذیرش: 13 مهر 1405 | ||
| چکیده | ||
| تکثر و تنوعِ نسخه‌های ارائه‌شده از علم دینی، نشان می‌دهد اندیشمندان مختلف بر سر ماهیت آن اجماع ندارند و نوعی پراکندگیِ دیدگاه در این حوزه، حاکم است. مقصود از علم دینی در این نوشتار، علمِ اسلامی است که در تلقیِ عالمان مسلمان، مختصاتی متمایز دارد. در میان صاحب‌نظران معاصرِ جهانِ اسلام که در این حوزه قلم زده‌اند، نظریه نقیب‌العطاس بیش از دیگران، بر واقعیت‌های عینی و همراه با رهیافت‌های عملی متکی است. پژوهش پیش‌رو می‌کوشد به این پرسش پاسخ دهد که تحققِ علمِ دینی در منظومۀ فکریِ عطاس، با چه موانعی روبه‌روست و در فرضِ تحقّق، چه پیامدها و کارکردهایی را به‌همراه خواهد آورد؟ برای یافتن پاسخ، نگارندگان با روش تحلیلی‑توصیفی و با تکیه بر مطالعاتِ اسنادی، چالشها و کارکردهای این نظریه را واکاویده‌اند. برآیندِ بررسی‌ها نشان می‌دهد موانعی همچون: غیراسلامی‌شدنِ زبان، آمیختگیِ علمِ غربی با خاستگاه‌های تمدنیِ آن، دوگانگیِ معرفتی در علومِ رایج، شک‌گرایی و نسبی‌گراییِ ذاتیِ علمِ سکولار، و فرایندِ سکولاریزاسیون، از جمله مهم‌ترین موانعِ پیشِ رویِ تحققِ علمِ دینی به‌شمار می‌آیند. از سوی دیگر، ژرف‌نگری در آرای عطاس نشان می‌دهد تحققِ این نظریه، به نتایجِ برجسته‌ای می‌انجامد که مهم‌ترین آنها عبارتند از: پرورشِ انسانِ کامل، جامعیّتِ منابعِ معرفتی، زدودنِ شکّ و نسبیت از سیمایِ علم، یکپارچگیِ علوم، ساخت‌یابیِ منسجمِ علمِ دینی، همگراییِ جهانِ اسلام، و قرائتی حداکثری از دین. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| علم دینی؛ چالشهای علم دینی؛ کارکردهای علم دینی؛ شکاکیت؛ نقیب العطاس | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Examining the Challenges and Functions of Religious Science from the Perspective of Muḥammad Naqīb al-‘Aṭṭās | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Ali Qanavati1؛ Ainollah Khademi2؛ Abdullah Salavati2؛ Asma Esaghinasab1 | ||
| 1PhD Student of Islamic Philosophy and Theology, Shahid Rajaee Teacher Training University, Tehran | ||
| 2Department of Islamic Philosophy and Theology, Shahid Rajaee Teacher Training University, Tehran | ||
| چکیده [English] | ||
| The plurality and diversity of the versions presented of religious science show that different thinkers do not agree on its nature and that a kind of dispersion of views prevails in this field. What is meant by religious science in this article is the Islamic science, which has distinctive characteristics in the perception of Muslim scholars. Among contemporary scholars of the Islamic world who have written in this field, Muḥammad Naqīb al-‘Aṭṭās’ theory relies more than others on objective facts and practical approaches. The present study attempts to answer the question of what obstacles the realization of religious science in ‘Aṭṭās’ intellectual system faces and what consequences and functions it will bring in case of actualization? To find the answer, the authors have examined the challenges and functions of this theory using a descriptive-analytical method and relying on documentary studies. The resultant of the studies shows that obstacles such as: the non-Islamization of language, the fusion of Western science with its civilizational origins, epistemic dualism in popular sciences, the inherent skepticism and relativism of secular science, and the process of secularization are among the most important obstacles to the actualization of religious science. On the other hand, an in-depth look into ‘Aṭṭās’ views shows that the actualization of this theory leads to outstanding results, the most important of which are: the development of a perfect human being, the inclusiveness of epistemic resources, the removal of skepticism and relativism from the face of science, the integration of sciences, the coherent structuring of religious science, the convergence of the Islamic world, and an optimal version of religion. | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| religious science, challenges of religious science, functions of religious science, Naqīb al-‘Aṭṭās | ||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم.
باقری، خسرو (۱۳۹۱). مناظره‌هایی در باب علم دینی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
جوادی آملی، عبدالله (۱۳۸۹). «سرمقاله». فصلنامه اسراء، شماره ۶.
حسنی، سید حمیدرضا و درگاه‌زاده، محمد (۱۳۹۳). «تبیین و سنجش فرایند تحقق علوم اسلامی از دیدگاه نقیب‌العطاس». نشریه اندیشه نوین دینی، شماره ۳۹.
حسنی، سید حمیدرضا و درگاه‌زاده، محمد (۱۳۹۳). «روش‌شناسی تحقق علوم اسلامی از دیدگاه سید محمد نقیب‌العطاس». نشریه راهبرد فرهنگ، شماره ۲۶.
خسروپناه، عبدالحسین و بابایی، قاسم (۱۳۸۹). «چیستی و گستره علم دینی از نظرگاه آیت‌الله جوادی آملی». دوفصلنامه علمی ـ پژوهشی حکمت اسراء، شماره ۴.
خسروپناه، عبدالحسین، حسنی، سید حمیدرضا و درگاه‌زاده، محمد (۱۳۹۳). «تحلیل و بررسی دیدگاه نقیب‌العطاس درباره اسلامی‌سازی علوم اجتماعی». نشریه مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی، سال ۱۸، شماره ۲.
خسروپناه، عبدالحسین (۱۳۹۲). «مبانی حکمی علم دینی از دیدگاه محمد نقیب‌العطاس». نشریه حکمت و فلسفه، سال ۹، شماره ۲.
رضانیا شیرازی، حمید و ادیب بهروز، امیرمجتبی (۱۴۰۰). «مقایسه روش دستیابی به «علم دینی» از نگاه علامه جوادی آملی و دکتر سید حسین نصر». دوفصلنامه علمی ـ پژوهشی حکمت اسراء، شماره ۳۸.
زاهد، سید سعید و کالته ساداتی، احمد (۱۳۹۱). «اسلامی‌سازی دانش از دیدگاه عطاس و فاروقی (مطالعه تطبیقی)». نشریه مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی، سال ۱۶.
قنبری باغستان، عباس (۱۳۹۲). «به سوی تدوین چارچوب فرانظری برای اسلامی‌سازی علوم انسانی». نشریه نظریه‌های اجتماعی متفکران مسلمان، شماره ۴.
گلشنی، مهدی (۱۳۷۷). از علم سکولار تا علم دینی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
علم، دین و فلسفه: گفت‌وگو با دکتر مهدی گلشنی (۱۳۹۳). تهران: کانون اندیشه جوان.
مصباح یزدی، محمدتقی (۱۳۹۲). رابطه علم و دین. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
مطهری، مرتضی (۱۳۷۲). کلیات علوم اسلامی. تهران: انتشارات صدرا.
موحد ابطحی، سید محمدتقی (۱۳۹۱). «دفاعی از رویکرد تهذیب و تکمیل علوم موجود در تولید علم دینی». پژوهشنامه علم و دین، سال ۳، شماره ۱. پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
موریس، زیلان (۱۳۸۸). «فلسفه اسلامی در آسیای جنوب شرقی». نشریه جریان‌شناسی دینی معرفتی در عرصه بین‌الملل، شماره ۱.
موسوی، سید مهدی (۱۳۹۱). «بایسته‌های اسلامی‌سازی علوم انسانی از منظر سید محمد نقیب‌العطاس». نشریه علوم انسانی صدرا، شماره ۱.
نادری قمی، محمدمهدی (۱۴۰۰). «علوم انسانی اسلامی از منظر علامه مصباح یزدی و عطاس (مطالعه تطبیقی)». نشریه پژوهش‌های علم و دین، سال ۱۲، شماره ۲.
نقیب‌العطاس، سید محمد (۱۳۷۴الف). اسلام و دنیوی‌گرایی (سکولاریسم). ترجمه احمد آرام، زیرنظر مهدی محقق. تهران: مؤسسه مطالعات اسلامی دانشگاه تهران.
نقیب‌العطاس، سید محمد (۱۳۷۴ب). درآمدی بر جهان‌شناسی اسلامی. زیرنظر مهدی محقق. تهران: مؤسسه مطالعات اسلامی دانشگاه تهران.
نقیب‌العطاس، سید محمد (1386). زندگی‌نامه و خدمات علمی و فرهنگی پروفسور سید محمد نقیب‌العطاس. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
نقیب‌العطاس، سید محمد (۱۳۸۰). «نظریه آموزش و پرورش در اسلام». نشریه کیوان فرهنگی، شماره ۱۸۱. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 2 |
||