آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شماره‌ها | 2,674 |
| تعداد مقالات | 37,771 |
| تعداد مشاهده مقاله | 20,692,505 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,683,021 |
مبانی و الزامات حکمرانی اسلامی حق فراموش شدن در فضای دیجیتال با تأکید بر قاعده تزاحم | ||
| مطالعات حکمرانی اسلامی | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 13 مهر 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/jislamicgo.2026.75252.1080 | ||
| نویسنده | ||
| سید مهدی مجیدی نظامی* | ||
| عضو هیئت علمی گروه سازماندهی اطلاعات، پژوهشکده مدیریت اطلاعات و مدارک اسلامی، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی. قم ، ایران | ||
| تاریخ دریافت: 06 تیر 1405، تاریخ بازنگری: 12 مرداد 1405، تاریخ پذیرش: 13 مهر 1405 | ||
| چکیده | ||
| گسترش فناوری‌های دیجیتال، شبکه‌های اجتماعی و موتورهای جست‌وجو، با ایجاد «حافظه دائمی»، موجب ماندگاری بلندمدت اطلاعات گذشته افراد شده و حریم خصوصی، کرامت انسانی و امکان بازسازی اجتماعی آنان را با چالش مواجه ساخته است. ویژگی «همه‌جاحاضر بودن» فضای سایبر نیز گسست جغرافیایی از گذشته و احیای حیثیت فرد را محدود کرده است. در پاسخ، «حق فراموش شدن» به‌عنوان یکی از حقوق نوظهور حوزه داده مطرح شده است؛ حقی که اعمال آن ممکن است با آزادی بیان، دسترسی به اطلاعات و شفافیت عمومی تعارض یابد. پژوهش حاضر از نظر هدف بنیادی و از نظر روش توصیفی‌ـ‌تحلیلی است و با رویکردی فقه‌محور، مبانی، امکان شناسایی و حدود اعمال حق فراموش شدن را بررسی می‌کند. در این چارچوب، کرامت انسانی، اصل ستر، توبه، قاعده لاضرر و حق‌الناس تحلیل و کارکرد قاعده تزاحم در موازنه میان حقوق و مصالح رقیب تبیین می‌شود. ادبیات حقوق داده، حریم خصوصی و حکمرانی دیجیتال نیز برای صورت‌بندی اجرایی یافته‌های فقهی به کار گرفته شده است؛ بدین‌سان، فقه مبنای هنجاری و استنباطی و حقوق، ظرف نهادی و اجرایی تحقق این حق است. یافته‌ها نشان می‌دهد که حق فراموش شدن از منظر فقه اسلامی، حقی مشروط و تنظیم‌پذیر است که باید با لحاظ کرامت فردی، حقوق اشخاص و مصالح عمومی اعمال شود. بر این اساس، پژوهش الگویی چندسطحی در حوزه‌های تقنینی، تنظیم‌گری، قضایی و فناورانه پیشنهاد می‌کند که اجرای این حق را از طریق حذف داده، رفع پیوند از نتایج جست‌وجو و محدودسازی دسترسی سامان می‌دهد. این الگو مبنایی برای تنظیم متوازن حقوق داده در فضای دیجیتال فراهم می‌سازد. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| حق فراموش شدن؛ حریم خصوصی؛ کرامت انسانی؛ حکمرانی داده؛ نظام اسلامی؛ حقوق داده؛ حافظه دائمی؛ موتورهای جست‌وجو؛ آزادی بیان؛ حق دسترسی به اطلاعات؛ قاعده لاضرر؛ حق‌الناس؛ ستر و توبه؛ قاعده تزاحم | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Foundations and Requirements of Islamic Governance Concerning the Right to Be Forgotten in the Digital Space, with Emphasis on the Principle of Tazāhum | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Sayyed Mahdi majidi nezami | ||
| Faculty Member of the Information Organization Group, Research Institute of Information and Islamic Documents Management, Research Institute of Science and Islamic Culture, Qom, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| The expansion of digital technologies, social networks, and search engines, through the creation of a “permanent memory,” has caused the long-term persistence of information about individuals’ pasts, challenging privacy, human dignity, and social reconstruction. Cyberspace’s “ubiquity” has also limited individuals’ ability to detach geographically from the past and restore their social standing. In response, the “right to be forgotten” has emerged as a new data right whose exercise may conflict with freedom of expression, access to information, and public transparency. This study is fundamental in purpose and descriptive-analytical in method. Adopting a fiqh-oriented approach, it examines the foundations, recognition, and limits of exercising the right to be forgotten. Within this framework, human dignity, satr, repentance, the rule of no harm, and ḥaqq al-nās are analyzed, and the role of tazāhum in balancing competing rights and interests is explained. Literature on data law, privacy, and digital governance is also used to formulate the practical implementation of fiqh-based findings. Thus, fiqh provides the normative foundation, while law offers the institutional framework for realizing this right. The findings indicate that, from the perspective of Islamic fiqh, the right to be forgotten is a conditional and regulable right that must be exercised with regard to individual dignity, personal rights, and public interests. Accordingly, the study proposes a multi-level model in legislative, regulatory, judicial, and technological domains, organizing implementation through data erasure, delisting from search results, and restriction of access. This model supports balanced regulation of data rights in digital space. | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| Right to Be Forgotten, Privacy, Human Dignity, Data Governance, Islamic System, Data Rights, Permanent Memory, Search Engines, Freedom of Expression, Right of Access to Information, No-Harm Rule, Rights of Others, Concealment and Repentance, Rule of Tazāhum | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 46 |
||