آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شماره‌ها | 2,676 |
| تعداد مقالات | 37,778 |
| تعداد مشاهده مقاله | 20,988,478 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,843,310 |
امکان‌سنجی تغییر روزهای کاری کارکنان دولت با تاکید بر ملاحظات فقهی- حقوقی | ||
| مطالعات حکمرانی اسلامی | ||
| دوره 2، شماره 2 - شماره پیاپی 4، مهر 1405، صفحه 242-217 اصل مقاله (3.16 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/jislamicgo.2026.75341.1084 | ||
| نویسندگان | ||
| میثم لطیفی1؛ سیدعلی معزی* 2؛ امیرمحمد جلیلی3 | ||
| 1استادیار، گروه مدیریت منابع انسانی، دانشکده معارف اسلامی و مدیریت، دانشگاه امام صادق(ع)، تهران، ایران. | ||
| 2دانشجوی دکتری، گروه تولید و عملیات، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران | ||
| 3دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه مطالعات بین‌الملل، دانشکده معارف اسلامی و علوم سیاسی، دانشگاه امام صادق(ع)، تهران، ایران. | ||
| تاریخ دریافت: 16 تیر 1405، تاریخ بازنگری: 28 مرداد 1405، تاریخ پذیرش: 13 مهر 1405 | ||
| چکیده | ||
| تنظیم ساعات و روزهای کار در نظام‌های حکمرانی و اداره عمومی، یکی از ابزارهای بنیادین سیاست‌گذاری عمومی است که به طور مستقیم بر بهره‌وری اقتصادی، سرمایه اجتماعی، انسجام خانواده و تعاملات بین‌المللی اثر می‌گذارد. در جمهوری اسلامی ایران، بحث افزایش تعطیلات هفتگی و انتخاب الگوی مناسب برای توزیع روزهای کاری، طی سال‌های اخیر به مسئله‌ای چندبعدی تبدیل شده که علاوه‌بر ملاحظات حقوقی و اداری، با پرسش‌های فقهی مهمی نیز همراه بوده است. مهم‌ترین چالش فقهی در این زمینه، امکان صدق عنوان «تشبّه به کفّار» در فرض تنظیم تعطیلات بر مبنای الگوی رایج جهانی (جمعه- شنبه یا شنبه- یکشنبه) است. پژوهش حاضر با رویکردی تحلیلی- اجتهادی و با بهره‌گیری از مبانی فقهی و اصول قانون اساسی، به بررسی امکان و حدود تنظیم زمان کار در چارچوب حکمرانی اسلامی می‌پردازد. در بخش فقهی، با تحلیل مفهوم تشبّه، شرایط تحقق آن ازجمله اختصاصیت و قصد مشابهت، و بررسی تحولات عرف جهانی، نشان داده شد که در صورت زوال اختصاصیت و فقدان قصد تبعیت فرهنگی، اطلاق عنوان محرَّم محل تردید جدی است. در بخش حقوقی نیز با بررسی نگاه دین به مقوله تعطیلات و عرفی و مصلحتی بودن آن، در کنار تحلیل اصل ۱۷ قانون اساسی، عدم انحصار تعطیلی در روز جمعه تبیین شد. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که تنظیم زمان کار در حکمرانی اسلامی نه صرفاً تابع الگوهای جهانی است و نه صرفاً محدود به ملاحظات صوری عدم تشبّه؛ بلکه باید در چارچوب مصلحت عمومی، کارآمدی اداری و اصول فقه حکومتی صورت‌بندی شود. بر این اساس، تصمیم‌گیری درباره الگوی تعطیلات هفتگی نیازمند رویکردی تلفیقی و اجتهادی در سطح حکمرانی است. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| حکمرانی اسلامی؛ تعطیلات هفتگی؛ تشبّه به کفار؛ فقه حکومتی؛ قانون اساسی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Assessing the Feasibility of Changing Government Employees’ Working Days: Jurisprudential and Legal Considerations | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Meisam Latifi1؛ Sayyed Ali Moezzi2؛ Amir Mohammad Jalili3 | ||
| 1Associate Professor, Department of Human Resource Management, Faculty of Islamic Studies and Management, Imam Sadiq University, Tehran, Iran | ||
| 2PhD., Candidate, Department of Production and Operations, Faculty of Management and Accounting, Allameh Tabataba'i University, Tehran, Iran | ||
| 3Master's Student, Department of International Studies, Faculty of Islamic Studies and Political Science, Imam Sadiq University, Tehran, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| This study assesses the feasibility of modifying the schedule of working days and weekly holidays for government employees in the Islamic Republic of Iran, with particular emphasis on its jurisprudential and legal dimensions. The regulation of working hours and days is a fundamental instrument of public policymaking that directly affects economic productivity, social capital, family cohesion, and international interactions. Within Islamic governance, such regulation cannot rest solely on global models or administrative considerations; it must also align with Islamic jurisprudential principles, constitutional provisions, and the public interest. This study examines whether modifying the weekly holiday schedule—particularly by designating Saturday as an additional holiday alongside Friday—is permissible under governmental jurisprudence and constitutional law and, if so, under what conditions and constraints. It seeks to provide policymakers with a systematic jurisprudential and legal framework for moving decision-making beyond controversy toward rigorous analysis. The central research problem concerns the increasingly multidimensional debate over extending weekly holidays and selecting an appropriate distribution of working days in Iran. Beyond legal and administrative considerations, these issues raise significant jurisprudential questions. The principal challenge is whether adopting globally prevalent holiday patterns—particularly Friday–Saturday or Saturday–Sunday—could constitute tashabbuh bi’l-kuffar (resemblance to non-Muslims). On the one hand, Article 17 of the Constitution of the Islamic Republic of Iran designates Friday as the official weekly holiday, and some interpretations regard this designation as exclusive. On the other hand, economic requirements, the need for greater coordination with international markets, and efforts to improve work–life balance have prompted calls to reconsider the existing schedule. The subsidiary questions are as follows: Under what conditions does a practice constitute tashabbuh bi’l-kuffar in Imami jurisprudence, and does observing Saturday as a holiday still fall within this prohibited category given changes in global custom? Does Article 17 categorically preclude an additional weekly holiday, or does it permit a non-exclusive interpretation? Finally, how can religious identity, administrative efficiency, and the public interest be balanced? 218 Islamic Governance Studies, Vol. 2, No. 2, 2026 The study adopts an analytical–jurisprudential approach within an interdisciplinary methodological framework. The jurisprudential analysis examines primary sources of Imami Shi‘i jurisprudence, relevant traditions concerning the rule of tashabbuh bi’l-kuffar, and the views of early and contemporary jurists. Particular attention is paid to the conditions under which this category applies, including a practice’s exclusivity to non-Muslims and the intention of cultural imitation. Changes in global custom and the loss of Saturday’s exclusive association with Judaism are also examined to determine whether the prohibition associated with tashabbuh remains applicable. The legal analysis examines Article 17, legislative practice, and the views of the Guardian Council and the Expediency Discernment Council, evaluating both narrow and broad interpretations of the provision’s scope. The Islamic understanding of holidays as customary matters governed by the public interest, together with the principles of governmental jurisprudence, provides an additional basis for the analysis. Data were collected through documentary research, examination of jurisprudential and legal texts, and comparative analysis of juristic opinions and legislative practices, and were analyzed through systematic reasoning and argumentation. The findings encompass two dimensions: jurisprudential and legal. At the jurisprudential level, the analysis indicates that classification as prohibited tashabbuh requires two essential conditions: the practice must be exclusive to non-Muslims, and there must be an intention to imitate them or follow their cultural practices. Given changes in global custom and the widespread adoption of two-day weekends in Muslim and non-Muslim countries, observing Saturday as a holiday is no longer exclusively associated with Judaism. Consequently, in the absence of an intention of cultural imitation, classifying a Saturday holiday as tashabbuh bi’l-kuffar is highly contestable. The views of some contemporary jurists further support the permissibility of designating Saturday as a holiday for reasons of administrative policy and public interest rather than religious observance or identity. At the legal level, the analysis indicates that Article 17 mandates Friday as a weekly holiday but does not explicitly designate it as the sole official weekly holiday. A narrow interpretation of the provision’s requirements therefore permits an additional weekly holiday to be established through ordinary legislation, provided that Friday remains a holiday. Moreover, understanding holidays as customary matters governed by the public interest creates broader scope for jurisprudential reasoning in policymaking. The findings indicate that the regulation of working time within Islamic governance should neither follow global models uncritically nor be confined to formalistic considerations of avoiding tashabbuh. Rather, it should be situated within the broader framework of the public interest, administrative efficiency, and governmental jurisprudence. The study concludes that modifying government employees’ weekly holiday schedule is feasible within Islamic governance, provided that the change rests on rigorous jurisprudential and legal analysis and serves the public interest. Decisions concerning weekly holidays require an integrated, jurisprudentially grounded approach to governance that considers religious identity, administrative efficiency, and socioeconomic requirements together. A Friday–Saturday weekend is therefore a defensible option: it preserves Friday’s religious status, facilitates greater coordination in international interactions, and, subject to the relevant conditions, mitigates jurisprudential concerns associated with tashabbuh. Implementation requires a clear legal framework, efforts to secure public acceptance through scholarly and jurisprudential discourse, and continuous monitoring of its effects. Ultimately, the study emphasizes the need to move beyond formalistic approaches toward fuller engagement with governmental jurisprudence so that working-time policies achieve both religious legitimacy and practical effectiveness. | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| Islamic governance, weekly holidays, tashabbuh bi’l-kuffar, governmental jurisprudence, Time Management, Person-Job Fit | ||
| مراجع | ||
|
ابن حیون (1383ق). دعائم الإسلام و ذکر الحلال و الحرام و القضایا و الأحکام. (ج1؛ چاپ دوم). تصحیح فیضی عاصف. قاهره: نشر دارالمعارف.
ابن فارس، احمد (1389). معجم مقاییس اللغه. (ج 3). قم: مکتب الإعلام الإسلامی، مرکز النشر.
ابن منظور، جمال‌الدین (1405ق). لسان العرب. (ج 13). بیروت: نشر دار صادر.
بحرانی، هاشم بن سلیمان (1415ق). البرهان فی تفسیر القرآن. (ج 1). قم: موسسه البعثه.
بوطی، محمد سعید رمضان (۱۴۱۲ق). ضوابط المصلحة فی الشریعة الاسلامیة. (چاپ ششم). مؤسسة الرسالة.
ثبوت، اکبر (07/09/1396). طبق آیه قرآن، حتی روز جمعه تعطیل نیست. روزنامه اطلاعات.
حکیم، سید محسن طباطبایی (1416ق). مستمسک العروه الوثقی. (ج 5). قم: مؤسسه دارالتفسیر.
حکیم، سید محمدتقی (1424ق). الفقه للمغتربین. بیروت: دار المورخ العربی.
خامنه‌ای، سید علی (1368). اجوبه الاستفتائات.
خمینی، سید روح‌الله (۱۳۷۱). صحیفه نور. (ج ۲۰). سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی.
دری، مصطفی (1394). بررسی فقهی پوشیدن کراوات و پاپیون و دستمال گردن. فقه اهل بیت، 21(84)، ص169-76.
سازمان اداری و استخدامی‌‌کشور (1401). ساعت کار کارکنان دولت؛ پیشنهادی برای ایجاد تعادل میان کار و زندگی.
شهید ثانی (1410ق). الروضة البهیه. (ج۲). شارح کلانتر. نجف: جامعة النجف الدینیة.
طباطبایی، سید محمدحسین (۱۳۵۴). معنویت تشیع. اندیشه.
غزالی، ابوحامد محمد (۱۴۱۳ق). المستصفی. (ج ۱). دارالکتب العلمیة.
فلاح یخدانی، محمدجواد؛ علی‌پور انجایی، محمدحسین (1395). نگاهی به مفهوم و حکم فقهی تشبه به کفّار. پژوهشنامه فقهی، 5(1)، ص146-114.
قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران.
قائم مقامی، سید عباس (1403). آیت‌الله قائم مقامی: نمی‌توان تعطیلی روز شنبه را از مصادیق تشبه به کفار دانست. پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران . قابل دسترس در:
https://www.jamaran.news/fa/tiny/news-1632114
قهفرخی، سجاد شهباز (1402). بررسی الزامات قانون کار از منظر فقهی- اصولی. دین و قانون، 8(30)، ص85-102.
مصری، عبدالرضا (1403). نایب رئیس مجلس: در اصل ۱۷ قانون اساسی، تعطیل رسمی ایران روز جمعه است. پایگاه خبری تحلیلی انتخاب. قابل دسترس در: https://www.entekhab.ir/fa/news/782907
مظفر، محمدرضا (۱۳۸۶ق). اصول الفقه. (ج ۲؛ چاپ دوم). انتشارات معارف اسلامی.
معلوف، لویس (بی‌تا). المنجد فی اللغة. بی‌نا.
معینی‌پور، مسعود (۱۴۰۴). حکمرانی؛ عرصه بازتعریف دانش، قدرت و معنا در افق تمدن نوین اسلامی. مطالعات حکمرانی اسلامی، ۱(۲)، ص۷-۱۶.
مکارم شیرازی، ناصر (1380). تفسیر نمونه. (ج 1، 6). تهران: دارالکتب الاسلامیه.
ملتی، علیرضا؛ امام، سید محمدرضا؛ حمیدیه، بهزاد (1401). انطباق یا عدم انطباق قاعده تشبّه به کفّار بر یوگا. فقه و مبانی حقوق اسلامی، 15(1)، ص178-161.
مولوی وردنجانی، سعید (1400). واکاوی وضعیت تشبّه به کفّار در فقه عامه و امامیه. پژوهش‌های فقهی، 17(1)، ص203-175.
نائینی، محمدحسین (بی‌تا). فوائد الاصول. (ج ۲). مکتبة المصطفوی.
Aeon, B., Faber, A., & Panaccio, A. (2021). Does time management work? A meta-analysis. PLoS ONE, 16(1). https://doi.org/10.1371/journal.pone.0245066
Goodrich, P. (n.d.). Legal hermeneutics. In Routledge Encyclopedia of Philosophy (Persian translation). | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 122 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 44 |
||