آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شماره‌ها | 2,676 |
| تعداد مقالات | 37,769 |
| تعداد مشاهده مقاله | 20,757,689 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,733,244 |
بازصورت‌بندی نهادی حقوق و زمینه‌های تحول سنت فقهی: مطالعه موردی: اصلاحات قضایی علی‌اکبر داور | ||
| فلسفه حقوق | ||
| دوره 5، شماره 1، خرداد 1405، صفحه 9-52 اصل مقاله (661.63 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/phlq.2026.75483.1205 | ||
| نویسنده | ||
| امیر مهاجر میلانی* | ||
| استادیار گروه فقه و حقوق، پژوهشکده زن و خانواده، قم، ایران | ||
| تاریخ دریافت: 02 فروردین 1405، تاریخ بازنگری: 01 اردیبهشت 1405، تاریخ پذیرش: 29 اردیبهشت 1405 | ||
| چکیده | ||
| پژوهش‌های مربوط به تحول سنت‌های حقوقی، معمولاً دگرگونی را در سطح قواعد و هنجارهای ماهوی جستجو می‌کنند؛ با وجود این، تجربه حقوقی ایران در دوره اصلاحات قضایی علی‌اکبر داور نشان می‌دهد که این رویکرد به‌تنهایی توانایی تبیین برخی تحولات بنیادین را ندارد. مسئله اصلی مقالۀ حاضر این است که آیا تحول یک سنت حقوقی الزاماً در گرو تغییر قواعد است یا دگرگونی در صورت نهادی حقوق نیز می‌تواند حتی با حفظ بخش مهمی از قواعد، به تحول آن سنت بینجامد؟ مقاله با بهره‌گیری از تلقی السدیر مک‌اینتایر از سنت، نظریۀ نهادهای هنجاری نیل مک‌کورمیک، نهادگرایی داگلاس نورث و مفهوم میدان حقوقی پیر بوردیو، مدلی تحلیلی برای پاسخ به این مسئله ارائه می‌کند. بر پایه این مدل، قواعد حقوقی مستقل از نهادهای تولید، تفسیر، اجرا و آموزش خود، هویت حقوقی ثابتی ندارند و با بازصورت‌بندی نهادهای حقوقی و شکل‌گیری میدان حقوقی جدید، شیوه حضور و کارکرد آنها دگرگون می‌شود. در ادامه، این مدل در مطالعه موردی اصلاحات قضایی داور به صورت تفسیری به کار گرفته شده است. این پژوهش با روش توصیفی - تحلیلی و بر اساس منابع تاریخی‌حقوقی نشان می‌دهد که داور با وجود اقتباس گسترده از فقه امامیه در تدوین قانون مدنی، از طریق بازصورت‌بندی نهادهای حقوقی، میدان جدیدی پدید آورد که همان قواعد را در منطقی نهادی متفاوت قرار داد. یافته اصلی پژوهش آن است که بازصورت‌بندی نهادی حقوق حتی با استمرار بخش مهمی از قواعد فقهی، هویت و موقعیت نهادی این قواعد را دگرگون کرد و از این رهگذر، یکی از زمینه‌های تاریخی تحول تدریجی سنت فقهی را فراهم آورد. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| صورت نهادی حقوق؛ میدان حقوق؛ علی‌اکبر داور؛ قانون مدنی؛ تاریخ حقوق ایران؛ فقه و قانون | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Reconfiguration of Legal Institutions and Transformation of Legal Tradition: A Case Study of Ali-Akbar Davar’s Judicial Reforms | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Amir Mohajer Milani | ||
| Assistant Professor, Department of Fiqh and Law, Research Center for Women and Family, Qom, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| Research on the transformation of legal traditions generally seeks the transformation at the level of substantive rules and norms. In this regard, the experience of Iran during the period of Ali-Akbar Davar’s judicial reforms demonstrates that this approach alone cannot account for certain fundamental transformations. The main issue addressed in this article is whether the transformation of a legal tradition necessarily depends on changes in its rules, or whether changes in the institutional configuration of law can also lead to the transformation of that tradition, even while preserving a significant part of its rules. Drawing on Alasdair MacIntyre’s conception of tradition, Neil MacCormick’s theory of normative institutions, Douglas North’s institutionalism, and Pierre Bourdieu’s concept of the legal field, the article develops an analytical model for addressing this issue. According to this model, legal rules do not possess a fixed identity independently of the institutions through which they are produced, interpreted, implemented, and taught. Rather, through the reconfiguration of legal institutions and the formation of a new legal field, their mode of presence and function undergo transformation. This model is subsequently applied interpretively to the study of Davar’s judicial reforms. Using a descriptive-analytical method and drawing on sources in the history of law, this study demonstrates that, despite the extensive incorporation of Shi‘i jurisprudence into the drafting of the Civil Code, Davar created a new field through the reconfiguration of legal institutions, placing the same rules within a different institutional logic. The main finding of the study is that this reconfiguration transformed the institutional identity and position of these rules, even with the continued presence of a significant body of jurisprudential rules, and thereby provided one of the historical contexts for the gradual transformation of the jurisprudential tradition. | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| Institutional Configuration of Law, Legal Field, Ali-Akbar Davar, Civil Code, History of Iranian Law, Fiqh and Law | ||
| مراجع | ||
|
آبادیان، حسین (1400). معماران نظری حکومت خودکامه. تهران: مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی.
آقاعلی خانی، رضا؛ یلفانی، رامین (1398). «بررسی عملکرد علی‌اکبر داور در وزارت عدلیه». مسکویه، ش 51، زمستان 84-94.
بهار، محمدتقی (1363). تاریخ مختصر احزاب سیاسی ایران. تهران: انتشارات امیرکبیر.
جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1386). الفارق: دائرة‌المعارف عمومی حقوق. تهران: گنج دانش.
خبرگزاری مهر. (۱۳۹۶). «بی‌حجابی در ملأعام جرم است/ تأکید بر نهی همه منکرات». مشاهده خبر در:
.B2n.ir/nj9340
خدری‌زاده، علی‌اکبر؛ دانش شکیب، فاطمه (1394). «ضرورت نوسازی اقتدارگرا از نگاه مرد آزاد». پژوهشنامه تاریخ، س 10، ش 39، ص 65-76.
رجبی‌فرد، حسن (1400). «تقدم اصلاحات اقتصادی بر اصلاحات سیاسی؛ بازخوانی آرا و اندیشه‌های علی‌اکبر داور». تاریخ اسلام و ایران، ش 49، ص 47-23.
زندیه، حسن؛ ده‌پهلوانی، طلعت (1392). «نقش علمای شیعی در تدوین قانون مدنی ایران، عصر پهلوی اول (با تأکید بر نقش سیدمحمد فاطمی قمی)». جستارهای سیاسی معاصر، س 4، ش 2، ص 81-101.
صادقی، محمدرضا؛ حسینی، سیده کیانا و علی‌صوفی، مهسا (1398). «بررسی علل تصفیه و تغییر قضات در دوره اختیارات علی‌اکبر داور و دوره اختیارات محمد مصدق در عصر پهلوی». فصلنامه قضاوت، ش 98، ص 172-151.
صالح، علی‌پاشا (1396). سرگذشت قانون (مباحثی از تاریخ حقوق). تهران: دانشگاه تهران.
صدیق، عیسی (1352). چهل گفتار. تهران: دهخدا.
طباطبایی، جواد (1400). ملت، دولت و حکومت قانون، جستار در بیان نص و سنّت. تهران: مینوی خرد.
عاقلی، باقر (1402). علی‌اکبر داور و عدلیه: علی‌اکبر داور و نقش او در تأسیس دادگستری نوین ایران. تهران: نشر نامک.
محبوبی اردکانی، حسین (2537). تاریخ مؤسسات تمدنی جدید در ایران. تهران: دانشگاه تهران.
مشروح مذاکرات مجلس شورای ملی، قابل دسترس در «لوح مشروح» منتشر شده از مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.
Bourdieu, Pierre. 1987. The Force of Law: Toward a Sociology of the Juridical Field. Hastings Law Journal 38 (5): 805–853.
Enayat, Hadi (2013). Law, State, and Society in Modern Iran Constitutionalism, Autocracy, and Legal Reform, 1906–1941. New York: Palgrave Macmillan.
Hart, H. L. A. 1994. The Concept of Law. 2nd ed. Oxford: Clarendon Press.
Hallaq, Wael B. (2009). Shari'a: Theory, Practice, Transformations. Cambridge: Cambridge University Press.
Layish, A. (2004). “The Transformation of the Shari'a from Jurists' Law to Statutory Law in the Contemporary Muslim World.” Die Welt des Islams, 44(1), 85–105. Leiden: Brill.
MacCormick, N. (2007) Institutions of Law: An Essay in Legal Theory. Oxford: Oxford University Press.
MacIntyre, A. (1988) Whose Justice? Which Rationality? Notre Dame, IN: University of Notre Dame Press.
North, D. C. (1990) Institutions, Institutional Change and Economic Performance. Cambridge: Cambridge University Press.
Terdiman, Richard. 1987. Introduction. In Pierre Bourdieu, “The Force of Law: Toward a Sociology of the Juridical Field,” 805–853. Hastings Law Journal 38 (5). | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 147 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 106 |
||