آمار

تعداد نشریات54
تعداد شماره‌ها2,676
تعداد مقالات37,769
تعداد مشاهده مقاله20,779,496
تعداد دریافت فایل اصل مقاله9,741,455
عزیزی, مرسل. (1405). تبیین مبانی انسان شناختی هویت الهی انسان از منظر عرفان شیعی با تاکید بر آرای عرفانی امام خمینی. اسلام و مطالعات اجتماعی, (), -. doi: 10.22081/pwq.2026.73776.1271
مرسل عزیزی. "تبیین مبانی انسان شناختی هویت الهی انسان از منظر عرفان شیعی با تاکید بر آرای عرفانی امام خمینی". اسلام و مطالعات اجتماعی, , , 1405, -. doi: 10.22081/pwq.2026.73776.1271
عزیزی, مرسل. (1405). 'تبیین مبانی انسان شناختی هویت الهی انسان از منظر عرفان شیعی با تاکید بر آرای عرفانی امام خمینی', اسلام و مطالعات اجتماعی, (), pp. -. doi: 10.22081/pwq.2026.73776.1271
عزیزی, مرسل. تبیین مبانی انسان شناختی هویت الهی انسان از منظر عرفان شیعی با تاکید بر آرای عرفانی امام خمینی. اسلام و مطالعات اجتماعی, 1405; (): -. doi: 10.22081/pwq.2026.73776.1271

تبیین مبانی انسان شناختی هویت الهی انسان از منظر عرفان شیعی با تاکید بر آرای عرفانی امام خمینی

آیین حکمت
مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 20 مهر 1405
نوع مقاله: مقاله پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/pwq.2026.73776.1271
نویسنده
مرسل عزیزی*
ندارم
تاریخ دریافت: 27 آذر 1404،  تاریخ بازنگری: 10 آبان 1405،  تاریخ پذیرش: 20 مهر 1405 
چکیده
چکیده



مسئله هویت انسان همواره دغدغه‌ای بنیادین و جدی در میان انسان‌پژوهان و فلسفه‌ورزان بوده است و هر کدام با جهان‌بینی خاص خود به معرفی انسان و ویژگی‌های او پرداخته‌اند. از دیدگاه متفکران، فیلسوفان و عارفان مسلمان، انسان به عنوان موجودی با هویتی الهی شناسایی می‌شود. این هویت، نه تنها از ابعاد فردی بلکه در ارتباط با ابعاد اجتماعی و جهانی انسان نیز قابل بررسی است. همان‌طور که در متون دینی و فلسفی آمده است، انسان به دلیل برخورداری از ساختاری پیچیده، دارای جایگاهی خاص در نظام آفرینش است.



با این وجود، مبانی انسان‌شناختی این اعتقاد به‌سبب رویکرد‌های مختلف اندیشمندان به انسان، با تفاوت‌هایی همراه است. به‌ویژه در عرفان اسلامی، به‌خصوص عرفان شیعی، اعتقاد به هویت الهی انسان به‌طور جدی و عمیق‌تری تبیین می‌شود. برای نمونه، در این رویکرد، ویژگی‌های خاص انسان که او را به موجودی ممتاز تبدیل می‌کند، به‌صورت شفاف بررسی می‌شود.



پژوهش پیش‌رو با بهره‌گیری از روش توصیفی تحلیلی و با جست‌وجو در منابع کتابخانه‌ای معتبر، در مقام واکاوی هویت حقیقی انسان از منظر عرفان شیعی با تأکید بر آرای امام خمینی به نتایج شایان توجهی دست یافته است. این نتایج در سه محور اصلی به‌تفکیک ارائه می‌شوند:



1. **کَون جامع بودن:** انسان به‌عنوان موجودی جامع و کامل در نظر گرفته می‌شود که قابلیت جمع‌آوری و هماهنگی تمام حالات و ابعاد وجودی را در خود دارد. این ویژگی نه‌تنها به شناخت بهتر حقیقت وجود کمک می‌کند، بلکه امکانات وسیعی را برای درک عمیق‌تر از خود و دیگران را فراهم می‌سازد. در واقع، انسان می‌تواند از طریق درک وجودی خود به شناختی فراتر از عالم مادی دست یابد و خود را به‌عنوان بخشی از کل هستی درک کند.



2. **مقام خلافت الهی:** در عرفان شیعی، انسان به‌عنوان خلیفه‌ خداوند در زمین شناخته می‌شود. این مقام نه‌فقط مسئولیت‌هایی را بر عهده او می‌گذارد بلکه به او اجازه می‌دهد تا به‌عنوان موجودی ممتاز، توانایی‌های الهی و الوهیتی را در خود بپروراند. خلافت الهی، به‌مثابه‌ سعادتی ابدی در نظر گرفته می‌شود که انسان را به سمت کمال نهایی رهنمون می‌سازد. از این رو، شناخت این مقام و ایفای درست آن در جامعه، می‌تواند به‌عنوان یک وظیفه اخلاقی در نظر گرفته شود.



3. **تجلی اعظم بودن:** عارفان بر این عقیده‌اند که انسان به‌عنوان تجلی اعظم الهی در عالم وجود، قادر است صفات و کمالات الهی را در خود منعکس کند. این تجلی اعظم به معنای قابلیت انسان برای تحقق بخشیدن به ارزش‌ها و فضایل الهی در زندگی شخصی و اجتماعی‌اش است. درواقع، هر انسانی می‌تواند با تمرکز بر اصول اخلاقی و معنوی، به تجلی فضیلت‌های الهی در جامعه کمک کند و از این طریق به تعالی خود و دیگران بپردازد.



در نتیجه، پژوهش حاضر تأکید دارد که انسان به‌سبب این ویژگی‌های اختصاصی، دارای هویتی الهی، ممتاز و والاست. این هویت نه‌تنها فرد را به سمت کمال مطلق رهنمون می‌سازد، بلکه او را به ارتباط نزدیک با خداوند و حقیقت وجودی‌اش نزدیک‌تر می‌کند. این دیدگاه می‌تواند به درک عمیق‌تر از تعامل انسان با هستی و مسئولیت‌هایش در این جهان کمک کند.



با توجه به آرای امام خمینی در این زمینه، می‌توان به‌ویژه بر تأکید او بر ضرورت «خودسازی» و «تربیت درونی» به‌عنوان ابزاری برای تحقق هویت الهی انسان تأکید کرد. به این ترتیب، پژوهش پیش‌رو می‌تواند به عنوان یک مرجع معتبر در زمینه‌ هویت انسانی، همچون نقش آن در نظام هستی و تأثیراتش در زندگی اجتماعی و فردی انسان‌ها در نظر گرفته شود.



طرح مسئله:

در علومی که به موضوع انسان و ابعاد مادی و فرامادی وجود او می‌پردازند ارائه تعریف انسان و تبیین هویت او لازم است؛ زیرا انسان شناسی از دانش‌هایی است که در حوزه علوم بشری و معارف دینی تاثیر گذار است. در میان اندیشمندان‌ علوم مختلف تلاش هایی برای تبیین هویت انسان صورت گرفته و تعاریفی ارائه شده است.

در آموزه های ادیان الهی، مخصوصا دین اسلام، انسان محوری ترین مسئله بوده و سعادت او هدف نهایی خلقت دانسته شده است. در آموزه های دین اسلام تاکید می گردد که سعادت و کمال انسان بدون شناخت خود و خدا ممکن نخواهد بود؛ از این رو از سوی متفکران و فیلسوفان اسلامی، با تکیه بر مبانی هستی شناسانه در طول قرون متمادی، تلاش هایی صورت گرفته تا هویت انسان، جایگاه او در خلقت و نحوه ارتباط او با خود و خدایش تبیین گردد. این نوع از انسان شناسی، با نتایج فراوان عرضه شده در معرفی هویت انسان و تبیین جایگاه او در عالم خلقت، همچنان کاستی هایی را در خود دارد.

انسان در منظومه معرفتی عارفان، با تکیه بر هستی شناسی ویژه این منظومه، از هویتی الهی برخوردار است. عرفا معتقدند مقصود همه آفرینش، وجود انسان بوده و او نیز هدفی جز خداشناسی ندارد.

تفاوت دیدگاه متفکران و عارفان در مورد انسان، از هستی شناسی آنان متاثر است و مبتنی بر شناختی که از خالق و خلقت دارند، انسان نیز هویتی متفاوت پیدا می کند. از این رو انسان شناسی عرفانی با برخورداری از شناختی حضوری، در مقام ارائه شناختی جامع و دقیق از هویت انسان از برتری برخوردار است و آثار این نوع شناخت از انسان، تاثیرات مهمی در تربیت و ارتقای معنوی انسان خواهد داشت. از همین رو تحقیق حاضر در صدد پاسخ به این سوال است که مبانی انسان شناختی هویت الهی انسان، از منظر عارفان شیعی به ویژه امام خمینی ره چیست؟؟؟
کلیدواژه‌ها
انسان‌شناسی عرفانی؛ عرفان شیعی؛ امام خمینی «ره»؛ کون جامع؛ خلافت الهی؛ تجلی اعظم
عنوان مقاله [English]
Explaining the anthropological foundations of human divine identity from the perspective of Shiite mysticism, with emphasis on the mystical views of Imam Khomeini
نویسندگان [English]
Morsal Azizi
no
چکیده [English]
Abstract



The issue of human identity has always been a fundamental and serious concern among anthropologists and philosophers, and each has introduced man and his characteristics with their own worldview. From the perspective of Muslim thinkers, philosophers, and mystics, man is recognized as a being with a divine identity. This identity can be examined not only from the individual dimensions but also in relation to the social and global dimensions of man. As stated in religious and philosophical texts, man has a special place in the system of creation due to his complex structure.



However, the anthropological foundations of this belief are accompanied by differences due to the different approaches of thinkers to man. Especially in Islamic mysticism, especially Shiite mysticism, the belief in the divine identity of man is explained more seriously and deeply. For example, in this approach, the special characteristics of man that make him a distinguished being are examined in a transparent manner.



The present study, using a descriptive-analytical method and searching through reliable library sources, has achieved remarkable results in analyzing the true identity of man from the perspective of Shiite mysticism, emphasizing the views of Imam Khomeini. These results are presented separately in three main axes:



1. **Comprehensiveness:** Man is considered a comprehensive and complete being that has the ability to collect and harmonize all states and dimensions of existence. This feature not only helps to better understand the truth of existence, but also provides extensive possibilities for a deeper understanding of himself and others. In fact, man can, through his existential understanding, achieve knowledge beyond the material world and understand himself as part of the whole of existence.



2. **The position of divine caliphate:** In Shiite mysticism, man is known as the caliph of God on earth. This position not only places responsibilities on him but also allows him to develop divine and divinity abilities as a privileged being. The divine caliphate is considered an eternal bliss that leads man towards ultimate perfection. Hence, recognizing this position and fulfilling it properly in society can be considered a moral duty.



3. **The Supreme Manifestation of Being:** Mystics believe that man, as the supreme manifestation of God in the universe, is able to reflect divine attributes and perfections in himself. This supreme manifestation means man's ability to realize divine values ​​and virtues in his personal and social life. In fact, every human being can help manifest divine virtues in society by focusing on moral and spiritual principles and thus elevate himself and others.



As a result, the present study emphasizes that man, due to these specific characteristics, has a divine, distinguished and sublime identity. This identity not only guides the individual towards absolute perfection, but also brings him closer to a close relationship with God and his existential truth. This perspective can help to understand more deeply the interaction of man with existence and his responsibilities in this world.



Considering Imam Khomeini’s views in this field, we can especially emphasize his emphasis on the necessity of “self-development” and “inner education” as a means to realize man’s divine identity. In this way, the present study can be considered as a valid reference in the field of human identity, such as its role in the system of existence and its effects on the social and individual lives of humans.



Problem statement:

In sciences that deal with the subject of man and the material and metamaterial dimensions of his existence, it is necessary to provide a definition of man and explain his identity; Because anthropology is one of the sciences that is influential in the field of human sciences and religious education. Among the thinkers of various sciences, efforts have been made to explain human identity and definitions have been presented.

In the teachings of divine religions, especially Islam, man is the most central issue and his happiness is considered the ultimate goal of creation. In the teachings of Islam, it is emphasized that human happiness and perfection will not be possible without knowing oneself and God; therefore, Islamic thinkers and philosophers, relying on ontological foundations over many centuries, have made efforts to explain human identity, his place in creation, and the way he relates to himself and his God. This type of anthropology, with its abundant results in introducing human identity and explaining his place in the world of creation, still has shortcomings.

In the cognitive system of mystics, relying on the special ontology of this system, man has a divine identity. Mystics believe that the purpose of all creation is the existence of man and that he has no goal other than knowing God.

The difference in the views of thinkers and mystics about man is influenced by their ontology, and based on the knowledge they have of the Creator and creation, man also finds a different identity. Therefore, mystical anthropology, with its presence-based knowledge, is superior in providing a comprehensive and accurate knowledge of human identity, and the effects of this type of knowledge of man will have important effects on the spiritual education and advancement of man. Therefore, the present study seeks to answer the question of what are the anthropological foundations of human divine identity from the perspective of Shiite mystics, especially Imam Khomeini.
کلیدواژه‌ها [English]
Identity, Anthropology, Mysticism, Shiite Mysticism, Imam Khomeini
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 49


سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب