آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شماره‌ها | 2,670 |
| تعداد مقالات | 37,717 |
| تعداد مشاهده مقاله | 20,394,551 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,539,144 |
چاپ نوشت (۲۴) : رسانۀ چاپ و بازآرایی منازعات فرقه‌ای در شبه‌قارۀ هند؛ مطالعۀ موردی تحفۀ اثناعشریه، صوارم الالهیات و حسام الإسلام | ||
| آینه پژوهش | ||
| دوره 37، شماره 219، مرداد و شهریور 1405، صفحه 65-122 اصل مقاله (2.82 M) | ||
| نوع مقاله: پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/jap.2026.80494 | ||
| نویسنده | ||
| مجید جلیسه* | ||
| تاریخ دریافت: 20 مهر 1405، تاریخ پذیرش: 20 مهر 1405 | ||
| چکیده | ||
| پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش رسانهٔ چاپ در تحول منازعات مذهبی میان شیعه و اهل سنت در شبه‌قارۀ هند، به بررسی جایگاه سه اثر «تحفۀ اثناعشریه»، «صوارم الالهیات»، و «حسام الإسلام» در شکل‌گیری نخستین رقابت‌های چاپی میان دو جریان مذهبی می‌پردازد. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و بر پایۀ منابع کتاب‌شناختی، نسخه‌های خطی، چاپ‌های سربی و سنگی، فهرست‌های کتابخانه‌ای و اسناد تاریخی، روند تألیف، چاپ، انتشار، ترجمه و ردیه‌نویسی این آثار را بازسازی کرده است. یافته‌ها نشان می‌دهد «تحفۀ اثناعشریه»، با وجود تألیف در سال ۱۲۰۴ق، تا پیش از انتشار چاپی در سال ۱۲۱۵ق از تداول محدودی برخوردار بود و بازتاب چشمگیری در میان عالمان شیعه و اهل سنت نداشت؛ اما چاپ آن در کلکته با امکان تکثیر انبوه و توزیع گسترده، این اثر را به یکی از مهم‌ترین متون جدلی قرن سیزدهم هجری تبدیل کرد و موجی از ترجمه‌ها، چاپ‌های مکرر، تکمله‌ها و ردیه‌های فرقه‌ای را پدید آورد. مهم‌ترین واکنش شیعیان، انتشار دو کتاب «صوارم الالهیات» و «حسام الإسلام» اثر سید دلدارعلی نقوی بود که در همان شهر، همان چاپخانه و با شمارگانی بیش از «تحفۀ اثناعشریه» به چاپ رسید. این اقدام نشان می‌دهد که رقابت مذهبی از عرصۀ تألیف و استدلال فراتر رفت و رسانهٔ چاپ، خود به بخشی از فرایند منازعه و ابزاری برای تثبیت هویت مذهبی، گسترش نفوذ گفتمانی و نمایش برتری فرقه‌ای تبدیل شد. ازاین‌رو، این پژوهش نتیجه می‌گیرد که در نخستین دهه‌های ورود چاپ به شبه‌قارۀ هند، فناوری چاپ نه صرفاً وسیله‌ای برای انتقال دانش، بلکه عاملی فعال در بازآرایی مناسبات مذهبی، سازمان‌دهی رقابت‌های فکری و تشدید منازعات شیعه و اهل سنت بوده است. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| رسانۀ چاپ؛ تاریخ چاپ؛ شبه‌قارۀ هند؛ تحفة اثناعشریه؛ صوارم الهیات؛ حسام الإسلام؛ منازعات فرقه‌ای؛ شیعه و سنی؛ کتاب‌های جدلی؛ چاپ فارسی؛ کلکته؛ قرن ۱۹ میلادی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Notes on Publishing Books (24): Print Media and the Reconfiguration of Sectarian Controversies in the Indian Subcontinent—A Case Study of Tuḥfa-yi ithnā ‛asharīyya, Ṣawārim al-ilāhīyyāt, and Ḥusām al-Islām | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Majid Jaliseh | ||
| چکیده [English] | ||
| This study examines the role of print media in transforming sectarian controversies between Shiites and Sunnis in the Indian subcontinent, focusing on the place of three works—Tuḥfa-yi ithnā ‛asharīyya, Ṣawārim al-ilāhīyyāt, and Ḥusām al-Islām—in the emergence of the earliest print-based rivalries between the two religious communities. Adopting a descriptive-analytical method and drawing on bibliographical sources, manuscripts, letterpress and lithographic editions, library catalogues, and historical documents, the study reconstructs the processes through which these works were composed, printed, disseminated, translated, and answered in polemical refutations. The findings indicate that although Tuḥfa-yi ithnā ‛asharīyya was composed in 1204/1789–1790, its circulation remained limited before its publication in 1215/1800–1801, and it elicited no substantial response from either Shiite or Sunni scholars. Once printed in Calcutta, however, the possibilities of mass reproduction and wide distribution transformed it into one of the most influential polemical texts of the thirteenth/nineteenth century, generating a wave of translations, reprints, supplements, and sectarian refutations. The most significant Shiite response was the publication of two works by Sayyid Dildār ʿAlī Naqawī, Ṣawārim al-ilāhīyyāt and Ḥusām al-Islām. These were printed in the same city and at the same printing house, in larger print runs than Tuḥfa-yi ithnā ‛asharīyya. This initiative demonstrates that sectarian rivalry moved beyond the realms of authorship and argumentation: print media itself became part of the polemical process and a means of consolidating religious identity, extending discursive influence, and displaying sectarian ascendancy. The study therefore concludes that during the first decades following the introduction of printing to the Indian subcontinent, print technology was not merely a vehicle for transmitting knowledge. It was an active agent in reconfiguring sectarian relations, organizing intellectual rivalries, and intensifying Shiite–Sunni controversies. | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| print media, history of printing, Indian subcontinent, Tuḥfa-yi ithnā ‛asharīyya, Ṣawārim al-ilāhīyyāt, Ḥusām al-Islām, sectarian controversies, Shiites and Sunnis, polemical literature, Persian printing, Calcutta, nineteenth century | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 2 |
||