آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شماره‌ها | 2,676 |
| تعداد مقالات | 37,769 |
| تعداد مشاهده مقاله | 20,794,807 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,751,569 |
الگوی حکمرانی اسلامی در مواجهه با دشمن از منظر نهجالبلاغه | ||
| مطالعات حکمرانی اسلامی | ||
| دوره 2، شماره 2 - شماره پیاپی 4، مهر 1405، صفحه 134-117 اصل مقاله (2.76 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/jislamicgo.2026.74277.1064 | ||
| نویسنده | ||
| حمیدرضا سهرابی* | ||
| دانشیار، گروه معارف اسلامی، دانشگاه علوم پزشکی یاسوج، یاسوج، ایران | ||
| تاریخ دریافت: 26 بهمن 1404، تاریخ بازنگری: 13 خرداد 1405، تاریخ پذیرش: 21 مهر 1405 | ||
| چکیده | ||
| شناخت دشمن و شیوه مواجهه با آن، از مؤلفه‌های اساسی تأمین امنیت و حفظ استقلال و اقتدار جامعه اسلامی است. پژوهش حاضر با هدف تبیین الگوی دشمن‌شناسی و راهبردهای مواجهه با دشمن در حکمرانی اسلامی براساس آموزه‌های نهجالبلاغه انجام شده است. این پژوهش از نظر روش، کیفی و توصیفی- تحلیلی بوده و داده‌های آن با استفاده از منابع کتابخانه‌ای و اسنادی گردآوری و تحلیل شده است. نتایج حاکی از آن است که اگرچه مصادیق دشمن در شرایط تاریخی و اجتماعی مختلف تغییر می‌کند، اما مؤلفه‌های اصلی دشمنی مبنای ثابتی دارند. براساس آموزه‌های نهجالبلاغه، دشمنان در چهار سطح درونی، فرابشری، فردی و اجتماعی قابل طبقه‌بندی‌اند. مهم‌ترین شیوه‌های اثرگذاری آنان نیز شامل ایجاد جهل، تحریف حقیقت، شایعه‌پراکنی، تفرقه‌افکنی، تطمیع، تهدید و سوءاستفاده از ارزش‌ها و مقدسات است. در مقابل، تقویت ایمان و بصیرت، انسجام اجتماعی، عدالت‌محوری، شایسته‌گزینی، هوشیاری سیاسی، آمادگی دفاعی و تقویت بازدارندگی، از مهم‌ترین راهبردهای مواجهه با این تهدیدهاست. در نتیجه با الگوگیری از آموزه‌های نهجالبلاغه می‌توان مدلی جامع در عرصه حکمرانی دشمن شناسی در سه سطح «مصونیت فردی»، «انسجام اجتماعی» و «تدبیر راهبردی» طراحی نموده و مبنای سیاست‌گذاری پیشگیرانه و رصد تهدیدهای داخلی و خارجی در جامعه اسلامی به صورت مداوم باشد. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| حکمرانی اسلامی؛ دشمن‌شناسی؛ جنگ ترکیبی؛ نظام اسلامی؛ بصیرت؛ نهجالبلاغه | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| An Islamic Governance Model for Responding to Adversaries: Insights from Nahj al-Balagha | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Hamidreza Sohrabi | ||
| Associate Professor, Department of Islamic Studies, Yasuj University of Medical Sciences, Yasuj, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| Understanding adversaries and developing appropriate, informed strategies for responding to them are essential to ensuring security, preserving independence, safeguarding an Islamic society’s religious identity and values, and strengthening its political and strategic capacity. This study develops a model of adversary identification and response within Islamic governance based on the teachings of Nahj al-Balagha. It also identifies different levels of hostility, examines the mechanisms through which adversaries influence individuals and society, and derives strategies for preventing, countering, and neutralizing the resulting threats. Hostility toward Islamic societies and governments is a dynamic, multilayered phenomenon whose manifestations vary across historical, political, social, and cultural contexts. Identifying specific adversaries alone therefore cannot adequately address the governance challenges posed by complex and evolving threats; the relatively stable foundations, components, and mechanisms of hostile action must also be understood. The central research problem concerns how these teachings can be organized into a coherent model of adversary identification and strategic response within Islamic governance. Accordingly, the study asks: What model of adversary identification and response can be derived from Nahj al-Balagha for Islamic governance? The study adopts a qualitative approach and a descriptive–analytical method. Data were collected through library and documentary research, and relevant teachings, themes, and propositions in Nahj al-Balagha concerning adversaries and strategies for responding to them were systematically examined. Themes addressing the concept and types of adversaries, levels of hostility, mechanisms of infiltration and influence, sources of societal vulnerability, and strategies for addressing threats were extracted, categorized, analyzed, and interpreted within the framework of Islamic governance. The findings indicate that although the manifestations, instruments, and methods of hostility vary across time and context, its underlying foundations and core components remain relatively stable. The teachings of Nahj al-Balagha distinguish four levels of adversaries: internal, superhuman, individual, and social. Internal hostility involves factors originating within individuals that create vulnerability through ignorance, heedlessness, weakness of will, and deviation. The superhuman level concerns temptation and efforts to divert human beings from truth and righteousness. At the individual level, hostility manifests through the conduct, decisions, and actions of people whose objectives conflict with the values and interests of an Islamic society. At the social level, hostility takes the form of movements, groups, and mechanisms that seek to undermine social cohesion, security, and collective strength. The principal mechanisms of adversarial influence include fostering ignorance and misinformation, distorting truth, spreading rumors, fomenting division, offering material inducements, using intimidation, generating fear and anxiety, manipulating public opinion, and exploiting religious values and sacred symbols. These mechanisms can weaken society’s capacity for critical judgment and analysis, undermine public trust, and foster conflict, distrust, and social fragmentation. The findings further indicate that responses to adversaries within Islamic governance should be preventive, informed, multilevel, and continuous rather than merely reactive. At the individual level, strengthening faith, awareness, insight, and critical discernment fosters resilience against deception and infiltration. At the social level, promoting cohesion, justice orientation, public trust, and solidarity, while countering sources of division and polarization, is essential. At the governance level, key strategies include merit-based appointments, political vigilance, continuous assessment of the threat environment, systematic monitoring of developments, defensive preparedness, and stronger deterrence. Islamic governance must therefore both identify adversaries accurately and prevent internal vulnerabilities, since internal weakness, social division, injustice, ignorance, and negligence can amplify the effects of external threats. Overall, Nahj al-Balagha offers substantial conceptual resources for developing a comprehensive, multilevel, preventive model of adversary identification and response within Islamic governance. The proposed model rests on the premise that effective resistance to adversaries requires informed, deterrence-oriented action rather than responses driven by surprise. Such action depends on strengthening internal resilience, enhancing analytical capacity and critical discernment, consolidating social capital, and increasing society’s strategic capacity. An adversary-aware governance model can thus be conceptualized at three principal levels: individual resilience, social cohesion, and strategic governance. At the first level, faith, insight, awareness, and discernment strengthen individuals’ resilience against ignorance, deception, and infiltration. At the second level, justice orientation, merit-based governance, public trust, solidarity, and social cohesion reduce divisions and enhance societal resilience. At the third level, political vigilance, continuous threat assessment and monitoring, defensive preparedness, preventive measures, and deterrence strengthen governance capacity to address internal and external threats. This model enables an Islamic society not only to respond to existing threats but also to identify emerging trends and the conditions that give rise to threats, taking action to prevent and neutralize them before they develop into crises. | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| Islamic governance, adversary identification, hybrid warfare, Islamic political order, political insight, Nahj al-Balagha | ||
| مراجع | ||
|
آقانوری، رضا (1394). تروریست عملیات روانی. قابل دسترس در:
https://www.bultannews.com/fa/news/337791/
اسکندری، حمید (1389). پدافند غیرعامل. تهران: معاونت تربیت و آموزش بسیج.
اشمیت، کارل (1392). مفهوم امر سیاسی. ترجمه سهیل صفاری. تهران: نگاه معاصر.
بارونیان، حسن (1388). جنگ از دیدگاه صاحب‌نظران، اندیشمندان و فلاسفه جهان. برگرفته از:
https://navideshahed.com
پرویش، محسن و همکاران (1404). تحلیل ویژگی‌های حکمرانی مطلوب در سیره امام رضا(ع) و نقش آن در تحقق عدالت اجتماعی. فرهنگ رضوی، 13(3)، صص.195-223.
جاویدی، مجتبی (1398). نظریه قرارداد اجتماعی ژان ژاک روسو با رویکردی روش‌شناسانه. اندیشه دینی، 19(4)، صص.39-73.
چهری، مستانه (1402). نیاز انسان معاصر به بصیرت از منظر قرآن و تفاسیر. پژوهشنامه معارف اهل بیت، 4(2)، صص.63-78.
حاجی‌خانی، علی (1399). ماهیت و مکانیزم عملیات نرم در نهجالبلاغه و راهبرد تقابلی و حیاتی. پژوهش‌های نهجالبلاغه، 8(29)، صص.94-96.
حسین‌زاده، جواد (1395). بصیرت و کارکردهای آن از منظر قرآن کریم. بصیرت و تربیت اسلامی، 13(36)، صص.69-102.
حقی، حسین و همکاران (1402). دشمن‌شناسی و شیوه‌های تعامل با دشمنان از دیدگاه قرآن و روایات فقه امامیه. مطالعات میان‌رشته‌ای فقه، دوره 4، شماره 2، صص.131-155.
رهبر، محمدتقی (1392). جنگ روانی و ترور شخصیت‌ها. پاسدار اسلام، شماره 261.
زارعی، اسماعیل و همکاران (1400). تبیین ارتباط فتنه و نفاق در قرآن کریم و حدیث. مطالعات تربیتی و اجتماعی قرآن و حدیث، 4(8)، صص.7-31.
دهخدا، علی‌اکبر (1333). لغتنامه دهخدا. (ج7؛ چاپ دوم). تهران: مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1374). مفردات الفاظ القرآن. دمشق: دارالقلم؛ بیروت: الدارالشامی.
شیرازی، جعفر (1398). الگوی دشمن‌شناسی مبتنی بر دیدگاه امام خامنه‌ای. پژوهش‌های حفاظتی و امنیتی، 8(31)، صص.37-76.
عبدالمطلب، عبدالله (1403). الگوی حکمرانی اسلامی با تأکید بر عدالت و حقوق شهروندی. راهبرد، 3(3)، صص.593-616.
عیاشی، محمد بن مسعود (1380ق). کتاب التفسیر. (ج1). تحقیق سید هاشم رسولی محلاتی. تهران: چاپخانه علمیه.
فولادی، محمد (1394). نقش نماد و نمادگرایی در زندگی بشر. معرفت فرهنگی و اجتماعی، 6(4)، صص.123-152.
قمی، عباس (1389). سفینه‌البحار و مدینه‌الحکم و الآثار. تهران: انتشارات دانش.
قاسمی، سید علیرضا (1397). همایش ملی تبیین اندیشه‌های امام خامنه‌ای. در: مجموعه مقالات اولین همایش.
کریمی، محمود و همکاران (1401). دشمن‌شناسی در سیره قرآنی حضرت موسی(ع)، الگویی برای صیانت از انقلاب اسلامی. مطالعات اجتماعی قرآن، 1(2)، صص.111-113.
گرجی، محمدرضا (1396). حکومت‌داری و حکمرانی خوب. چالش‌های جهان سوم، 3(1)، صص.109-158.
لک‌زایی، نجف (1405). حکمرانی ولایی در اندیشه رهبر شهید امام خامنه‌ای با تأکید بر کتاب طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن. مطالعات حکمرانی اسلامی، 2(1)، صص.13-36.
مجلسی، محمدباقر (1368). بحارالانوار. (ج 77). انتشارات حوزه.
محبتی، مریم (1401). دشمن‌شناسی قرآنی و استراتژی پیامبر در مواجهه با دشمنان در آیات مقاومت. مطالعات بیداری اسلامی، 11(4)، صص.105-125.
مطهری، مرتضی (1379). جاذبه و دافعه امام علی(ع). (ج 1). تهران: صدرا.
محمودآبادی، سید اصغر و همکاران (1391). مفهوم‌شناسی تطبیقی جاهلیت در قرآن و متون تاریخی و ادبی. تاریخ‌نگری و تاریخ‌نگاری، 21(18)، صص.11-136.
ملک‌زاده، محمد (1402). کارکردها و پیامدهای جهاد تبیین و بین‌المللی شدن الگوی مقاومت از دیدگاه آیت‌الله خامنه‌ای. حکومت اسلامی، 28(2)، صص.155-177.
منفرد، مهوش (1403). ترور شهید فخری‌زاده از منظر حقوق بین‌الملل. مطالعات حقوق عمومی، 54(2)، صص.1367-1386.
معینی‌پور، مسعود و همکاران (1401). طراحی چارچوب ساختاری- تفسیری دشمن‌شناسی در مکتب شهید سلیمانی. پژوهش‌های سیاست اسلامی، 10(22)، صص.174-201.
مولایی‌نیا، عزت‌الله و همکاران (1403). شگردها و شیوه‌های مبارزه دشمنان با رهبران دینی از منظر قرآن کریم. مطالعات فرهنگی قرآن، 1(2)، صص.33-66.
نصیرزاده، عزیز و همکاران (1403). جنگ ترکیبی علیه جمهوری اسلامی ایران. امنیت ملی، 14(51)، صص.9-32.
یعقوبی بغدادی، احمد بن اسحاق (1425ق). تاریخ الیعقوبی. قم: دارالاعتصام.
یگانگی، کامران و همکاران (1399). مدل مفهومی حکمرانی خوب. پژوهش‌های علوم مدیریت، 2(5)، صص.75-81. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 57 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 27 |
||