آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شماره‌ها | 2,676 |
| تعداد مقالات | 37,768 |
| تعداد مشاهده مقاله | 20,865,886 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,796,050 |
تحلیل فقهی حقوقی مسئولیت مدنی در قراردهای پیش‌فروش | ||
| فقه | ||
| دوره 33، شماره 126، تیر 1405، صفحه 64-91 اصل مقاله (1.35 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/jf.2026.73537.2994 | ||
| نویسندگان | ||
| علی یل علی بیگی* 1؛ محمدجواد بحرینی2 | ||
| 1کارشناسی ارشد حقوق خصوصی و مدرس دانشگاه، قم، ایران | ||
| 2استادیار جامعة‌المصطفی العالمیة، قم، ایران.. | ||
| تاریخ دریافت: 05 آبان 1404، تاریخ بازنگری: 05 اسفند 1404، تاریخ پذیرش: 11 اردیبهشت 1405 | ||
| چکیده | ||
| پیش‌فروش محصولات کشاورزی و مصنوعات منقول، قراردادی است که موضوع آن مال موجود در آینده است و تعهد اصلی آن «ایجاد و تسلیم» در موعد مقرر است. این نوع قرارداد، هم‌زمان نیاز اقتصادی و تولیدی را پاسخ می‌دهد، اما در فقه امامیه و حقوق مدنی با چالش‌های خاص مواجه است؛ از جمله ابهام در قالب عقد، تعیین دقیق اوصاف و مقدار مال، زمان انتقال مالکیت، و ضعف مقررات تقنینی و اثباتی. این پژوهش با روش توصیفی–تحلیلی و اتکا بر منابع فقهی و مواد قانون مدنی، به ارزیابی موانع و ارائه راهکارهای انطباقی پرداخته است. یافته‌ها نشان می‌دهد قواعد فقهی «أوفوا بالعقود»، «مَن أتلف مالَ الغَیر فهو له ضامن» و «لا ضرر»، قابلیت پذیرش ضمان در اموال آینده را دارند و می‌توانند مبنای الزام بایع به جبران خسارت قرار گیرند. از منظر حقوقی، مقررات فعلی، بویژه مواد 221، 226 و 227 قانون مدنی، برای پوشش مسئولیت در تعهد به ایجاد کافی نیستند و اصلاح آنها با در نظر گرفتن «ضمان مبتنی بر ریسک تولید» ضرورت دارد. تطبیق پیش‌فروش با عقود معتبر شرعی چون سَلَم و استصناع، تعیین دقیق شروط و ثبت رسمی قرارداد، و ایجاد نظام یکپارچه ثبت و نظارت، می‌تواند موانع ماهوی و شکلی را برطرف ساخته و عدالت معاوضی و امنیت معاملات را در حوزه مال آینده تضمین کند. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| جبران خسارت؛ مسئولیت مدنی؛ قرارداد پیش‌فروش؛ مال آینده | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| A Jurisprudential and Legal Analysis of Civil Liability in Pre-Sale Contracts | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Ali yalalibeigi1؛ Mohammad Javad Bahreini2 | ||
| 1. M.A. in Private Law and University Lecturer, Qom, Iran | ||
| 2Assistant Professor, Al-Mustafa International University, Qom, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| The pre-sale of agricultural products and movable manufactured goods is a type of contract whose subject matter is property that will exist in the future, with the principal obligation being its “creation and delivery” at the stipulated time. Such contracts simultaneously respond to economic and production needs; however, they face particular challenges in Imamiya jurisprudence and civil law, including ambiguity regarding the contractual form, the precise determination of the property's characteristics and quantity, the time of transfer of ownership, and weaknesses in legislative and evidentiary regulations. Using a descriptive-analytical method and relying on jurisprudential sources and provisions of the Civil Code, this study evaluates these obstacles and proposes measures for bringing the contractual framework into conformity with relevant legal and jurisprudential requirements. The findings indicate that the jurisprudential principles of Awfū bil-ʿuqūd (“Fulfill the contracts”), man atlaf(a) māla al-ghayr fa-huwa lahu ḍāmin (“Whoever destroys another person's property is liable for it”), and lā ḍarar (“There shall be no harm”) are applicable to future property and can serve as a basis for obligating the seller to compensate for damages. From a legal perspective, the existing regulations, particularly Articles 221, 226, and 227 of the Civil Code, are insufficient to address liability arising from an obligation to create or produce the subject matter, making their reform in light of a “production risk-based liability” framework necessary. Aligning pre-sale contracts with valid Sharīʿah-based contracts such as salam and istisnāʿ, precisely stipulating contractual conditions, formally registering contracts, and establishing an integrated registration and oversight system can eliminate substantive and formal obstacles and help ensure contractual fairness and transactional security in transactions involving future property. | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| Damages, Civil Liability, Pre-Sale Contracts, Future Property | ||
| مراجع | ||
|
ابن ادریس حلی، محمد. (1411ق). السرائر (ج2). قم: مؤسسه نشر اسلامی.
ابن براج، عبدالعزیز. (1410ق). المهذب فی الفقه (ج1، محقق: علی‌اصغر مروارید). بیروت: فقه الشیعه.
انصاری، مرتضی. (1422ق). المکاسب (چاپ دوم). قم: دارالحکمة.
ایزدی‌فر، علی‌اکبر؛ حسین، کاویار. (1387). بررسی فقهی – حقوقی قرارداد پیش‌فروش آپارتمان. فقه و حقوق، 5(18)، صص 87-114.
بادینی، حسن. (1392). فلسفه مسئولیت مدنی. تهران: شرکت سهامی انتشار.
جعفری لنگرودی، محمدجعفر. (1381). مبسوط در ترمینولوژی حقوق (چاپ دوم). تهران: گنج دانش.
جوهری، اسماعیل بن حماد. (1410ق). الصحاح - تاج اللغة وصحاح العربیة (ج2) . بیروت: دار العلم للملایین.
حر عاملی، محمد بن حسن. (1409ق). وسائل الشیعة (ج12، 18) . قم: مؤسسة آل البیت^.
حلی، حسن بن یوسف (علامه حلی). (1410ق). ارشاد الاذهان (ج1). قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین.
حلی، حسن بن یوسف (علامه حلی). (1413ق). مختلف الشیعة فی احکام الشریعة (ج5، چاپ دوم). قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
خوانساری، موسی بن محمد. (1373ق). منیة الطالب. تهران: المکتبة المحمدیة.
دهخدا، علی‌اکبر. (1373). لغت‌نامه فارسی (ج2). تهران: مؤسسه لغت‌نامه دهخدا.
رضایی، شاهین. (1382). اشتراط قبض ثمن در بیع سلف با مطالعه تطبیقی در فقه امامیه و حقوق ایران. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، تهران: دانشگاه امام صادق×.
سیستانی، علی. (1422ق). قاعدة لا ضرر ولا ضرار. قم: مکتبة آیة‌الله العظمی السید السیستانی.
سیفی زیناب، غلامعلی؛ حسن‌زاده، منصوره. (1388). استصناع در فقه و حقوق ایران. مجله تحقیقات حقوقی، 12(50)، صص 123-160.
صفایی، سیدحسین. (1381). دوره مقدماتی حقوق مدنی: قواعد عمومی قراردادها. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
طباطبایی بروجردی، حسین. (1429ق). جامع أحادیث الشیعة (ج1، 2، 22). تهران: انتشارات فرهنگ سبز.
طباطبایی حائری، علی. (1365). ریاض المسائل. قم: مؤسسه نشر اسلامی.
طوسی، محمد بن حسن. (1387ق). المبسوط فی فقه الإمامیة (ج2، چاپ سوم). تهران: المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة.
عاملی، زین‌الدین بن علی (شهید ثانی). (1413ق). مسالک الأفهام إلی تنقیح شرائع الإسلام (ج12) . قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة.
علیدوست، ابوالقاسم. (1397). فقه و حقوق قراردادها. تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
عمید، حسن. (1369). فرهنگ عمید. تهران: انتشارات امیرکبیر.
غروی اصفهانی، محمدحسین. (1418ق). کتاب الاجارة. قم: نشر محقق.
فاضل لنکرانی، محمد. (1416ق). القواعد الفقهیة. قم: چاپخانه محمد.
فراهیدی، خلیل بن احمد. (1424ق). العین (ج4، 6، محقق: عبدالحمید هنداوی). بیروت: دار الکتب العلمیة.
کاتوزیان، ناصر. (1380). دوره مقدماتی حقوق مدنی: اموال و مالکیت (چاپ یازدهم). تهران: نشر میزان.
کاتوزیان، ناصر. (1387). الزام‌های خارج از قرارداد (مسئولیت مدنی) (ج1، چاپ دوم). تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
کاتوزیان، ناصر. (1388). حقوق مدنی: وقایع حقوقی (ضمان قهری - مسئولیت مدنی) (چاپ سوم). تهران: انتشارات گنج دانش.
کاشانی، علاءالدین ابوبکر بن مسعود. (1409ق). بدائع الصنائع فی ترتیب الشرائع (ج5) . پاکستان: مکتبة الحبیبیة.
کلینی، محمد بن یعقوب. (1407ق). الکافی (ج5). تهران: دار الکتب الإسلامیة.
حقق داماد، سیدمصطفی. (1388). حقوق قراردادها در فقه امامیه (ج2، چاپ دوم). تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت).
محقق داماد، سیدمصطفی. (1390). قواعد فقه: بخش مدنی. تهران: مرکز نشر علوم اسلامی.
مراغی، سیدمیرعبدالفتاح. (1417ق). العناوین الفقهیة (ج1، ج2) . قم: دفتر انتشارات اسلامی.
موسوی بجنوردی، سیدحسن. (1419ق). القواعد الفقهیة (ج2). قم: نشر الهادی.
موسوی خمینی، سیدروح‌الله. (1380). تحریر الوسیلة (ج2). تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی&.
موسوی خمینی، سیدروح‌الله. (1382). کتاب البیع. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی&.
نجفی، محمدحسن. (1404ق). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام (ج27، 37). بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
نراقی، ملا احمد. (1417ق). عوائد الأیام فی بیان قواعد الأحکام (ج1). قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
نظرپور، محمدتقی. (1390). استقلال یا عدم استقلال عقد استصناع. مجله فقه اهل‌بیت^، ش66، صص 121-168.
نوری، حسین بن محمدتقی (محدث نوری). (1408ق). مستدرک الوسائل ومستنبط المسائل (ج13). قم: مؤسسة آل البیت^.
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 70 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 63 |
||