آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شماره‌ها | 2,676 |
| تعداد مقالات | 37,778 |
| تعداد مشاهده مقاله | 20,983,069 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,839,521 |
امت، ملت، مرز و تابعیت؛ بازسازی نظری با تأکید بر اندیشه سیاسی آیت‌الله خامنه‌ای | ||
| علوم سیاسی | ||
| دوره 29، شماره 2، تیر 1405، صفحه 50-27 اصل مقاله (2.65 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/psq.2026.74595.3113 | ||
| نویسندگان | ||
| نجف لک‌زایی1؛ هادی جلالی اصل2؛ امیر جلالی اصل* 3 | ||
| 1استاد، گروه علوم سیاسی، دانشگاه باقرالعلوم (ع)، قم، ایران. | ||
| 2استادیار، گروه فقه سیاسی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران؛ استاد سطوح عالی، حوزه علمیه قم، قم، ایران. | ||
| 3دانشجوی دکتری، گروه جامعه‌شناسی سیاسی، دانشگاه باقرالعلوم (ع)، قم، ایران | ||
| تاریخ دریافت: 13 اردیبهشت 1405، تاریخ بازنگری: 11 شهریور 1405، تاریخ پذیرش: 03 آبان 1405 | ||
| چکیده | ||
| مفهوم امت اسلامی، به دلیل ابتنا بر پیوند ایمانی و فراتر‌رفتن از مرزهای جغرافیایی، در ظاهر با الگوی دولت ـ ملت و مفاهیم وابسته به آن، از جمله ملت، تابعیت و مرز، ناسازگار به نظر می‌رسد. این ناسازگاری ظاهری این پرسش را پدید می‌آورد که امت در اندیشه سیاسی آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای1 چه نسبتی با ملت، دولت، تابعیت و مرز دارد و آیا تأکید بر هویت و مسئولیت امتی به نفی دولت ملی، عضویت حقوقی و حاکمیت سرزمینی می‌انجامد؟ پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و با بهره‌گیری از تحلیل مفهومی و بازسازی تفسیری آثار و بیانات آیت‌الله خامنه‌ای1، این نسبت را بررسی کرده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که بخش مهمی از تعارض ادعاشده، ناشی از قرار‌دادن مفاهیمی در کنار یکدیگر است که به سطوح متفاوت جامعه سیاسی تعلق دارند؛ بر این اساس امت و ملت در سطح هویت جمعی، دولت در سطح سازمان سیاسی، تابعیت در سطح عضویت حقوقی و مرز در سطح قلمرو اعمال صلاحیت قرار می‌گیرند. در اندیشۀ آیت‌الله خامنه‌ای1 هویت امتی جایگزین هویت ملی نیست، بلکه دایرۀ تعلق و مسئولیت مسلمان را گسترش می‌دهد؛ ازاین‌رو هویت ملی و امتی قابل جمع‌اند. دولت نیز سازمان سیاسی ادارۀ جامعه و تحقق نهادی ارزش‌هاست و امت‌محوری مستلزم نفی جمهوریت و نقش مردم نیست. تابعیت، رابطه‌ای حقوقی میان فرد و دولت و مستقل از عضویت ایمانی است؛ ازاین‌رو غیرمسلمان نیز می‌تواند عضو جامعه سیاسی و برخوردار از حقوق عمومی باشد. مرز نیز حد معتبر اعمال مستقیم حاکمیت دولت است؛ هرچند حدود نهایی تعلق و مسئولیت اسلامی را تعیین نمی‌کند؛ همچنین یافته‌ها نشان می‌دهد که سازگاری دولت ـ ملت با امت افزون بر عدم تعارض مفهومی، نیازمند دو شرط ماهوی و شکلی است: در بعد ماهوی، پذیرش مرز و منافع ملی نباید به حذف مسئولیت‌های اسلامی و انسانی فرامرزی بینجامد و در بعد شکلی، تحقق این مسئولیت‌ها باید با رعایت اراده مردم، قانون و حاکمیت دولت صاحب قلمرو صورت گیرد؛ بنابراین الگوی چهارسطحی پژوهش نشان می‌دهد که گسترش قلمرو هویت و مسئولیت امتی، مستلزم گسترش قلمرو حاکمیت سیاسی یا نفی ملت، دولت، تابعیت و مرز نیست. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| امت اسلامی؛ ملت؛ دولت ـ ملت؛ تابعیت؛ مرز؛ آیت‌الله خامنه‌ای | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Ummah, Nation, Borders, and Citizenship: A Theoretical Reconstruction With an Emphasis on the Political Thought of Ayatollah Khamenei | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Najaf Lakzaee1؛ Hadi Jalali Asl2؛ Amir Jalali Asl3 | ||
| 1Professor, Department of Political Science, Baqir al-Olum University, Qom, Iran. | ||
| 2Assistant Professor, Department of Political Jurisprudence, Shahid Beheshti University, Tehran; Professor of Advanced-Level Studies, Qom Seminary, Qom, Iran. | ||
| 3PhD., Student, Department of Political Sociology, Baqir al-Olum University, Qom, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| The concept of the Islamic ummah, because it is based on a bond of faith and transcends geographical boundaries, appears at first glance to be incompatible with the nation-state model and its associated concepts, including nation, citizenship, and borders. This apparent incompatibility raises the question of how the ummah relates to the nation, state, citizenship, and borders in the political thought of Ayatollah Seyyed Ali Khamenei, and whether an emphasis on ummah-based identity and responsibility entails the rejection of the nation-state, legal membership, and territorial sovereignty. Using a descriptive-analytical method and drawing on conceptual analysis and the interpretive reconstruction of Ayatollah Khamenei’s works and statements, this study examines these relationships. The findings indicate that much of the alleged conflict stems from placing side by side concepts that belong to different levels of the political community. Accordingly, the ummah and the nation pertain to the level of collective identity, the state to the level of political organization, citizenship to the level of legal membership, and borders to the level of the territory within which jurisdiction is exercised. In Ayatollah Khamenei’s thought, ummah-based identity does not replace national identity; rather, it broadens the scope of Muslims’ belonging and responsibility. National and ummah-based identities are therefore compatible. The state, in turn, is the political organization through which society is administered and values are institutionally realized. An ummah-centered orientation does not entail rejecting republicanism or the role of the people. Citizenship is a legal relationship between the individual and the state, independent of religious affiliation; therefore, non-Muslims can also be members of the political community and enjoy public rights. A border, in turn, constitutes the recognized limit of the direct exercise of state sovereignty, although it does not determine the ultimate boundaries of Islamic belonging and responsibility. The findings also indicate that, beyond the absence of conceptual conflict, the compatibility of the nation-state with the ummah requires two substantive and formal conditions. Substantively, the acceptance of borders and national interests must not lead to the exclusion of transnational Islamic and human responsibilities. Formally, the fulfillment of these responsibilities must respect the will of the people, the law, and the sovereignty of the state exercising authority over the territory concerned. Accordingly, the study’s four-level model demonstrates that expanding the scope of ummah-based identity and responsibility does not require expanding the scope of political sovereignty or rejecting the nation, the state, citizenship, and borders. | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| Islamic ummah, nation, nation-state, citizenship, borders, Ayatollah Khamenei | ||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم.
ابن‌منظور، م. (۱۴۱۴ق). لسان العرب. (چاپ سوم؛ ج۱۲). بیروت: دار صادر.
افتخاری، ا.؛ اسدی، ع.ر.؛ نزهت، ا. (۱۳۹۳). ناسیونالیسم و هویت ملی در اندیشه حضرت آیت‌الله خامنه‌ای. پژوهشنامه انقلاب اسلامی، ۳(۱۱)، صص. ۱۹-۴۳.
اندرسون، ب. (۱۳۹۳). جماعت‌های تصوری: تأملاتی درباره منشأ و گسترش ناسیونالیسم. م. محمدی (مترجم). تهران: انتشارات رخ‌داد نو.
بشیریه، ح. (۱۳۸۰). آموزش دانش سیاسی: مبانی علم سیاست نظری و تأسیسی. تهران: انتشارات نگاه معاصر.
حمیرى، ن. (بی‌تا). شمس العلوم ودواء کلام العرب من الکلوم. (ج.۱). ح. العمری، م. الاریانی و ی. محمد عبدالله (محققان). بیروت: دارالفکر المعاصر؛ دمشق: دارالفکر.
خامنه‌ای، س.ع. (01/01/1397). بیانات در اجتماع زائران و مجاوران حرم مطهر رضوی. قابل دسترس در:
https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=39272
خامنه‌ای، س.ع. (04/07/1398). بیانات در دیدار اعضای مجلس خبرگان رهبری. قابل دسترس در:
https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=43551
خامنه‌ای، س.ع. (04/12/1377). بیانات در جلسه پرسش و پاسخ مدیران مسئول و سردبیران نشریات دانشجویی. قابل دسترس در: https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=7571
خامنه‌ای، س.ع. (06/01/1379). بیانات در اجتماع بزرگ زائران و مجاوران حضرت رضا(ع). قابل دسترس در:
https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=3001
خامنه‌ای، س.ع. (09/02/1392). بیانات در اجلاس جهانی علما و بیداری اسلامی. قابل دسترس در:
https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=22405
خامنه‌ای، س.ع. (11/10/1400). بیانات در دیدار خانواده و ستاد سالگرد شهید سپهبد حاج قاسم سلیمانی. قابل دسترس در: https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=49260
خامنه‌ای، س.ع. (12/04/1366). بیانات در خطبه‌های نماز جمعه تهران. قابل دسترس در:
https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=21496
خامنه‌ای، س.ع. (12/05/1388). بیانات در مراسم تنفیذ حکم دهمین دوره ریاست جمهوری. قابل دسترس در:
https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=7695
خامنه‌ای، س.ع. (13/08/1399). بیانات در سخنرانی تلویزیونی به مناسبت سالروز ولادت پیامبر اعظم(ص) و امام صادق(ع). قابل دسترس در: https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=46771
خامنه‌ای، س.ع. (۱۳۹۲). طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن. صهبا (گردآوری و تنظیم). تهران: انتشارات مؤسسه ایمان جهادی.
خامنه‌ای، س.ع. (25/01/1397). بیانات در دیدار مسئولان نظام و سفرای کشورهای اسلامی. قابل دسترس در:
https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=39394
خامنه‌ای، س.ع. (15/06/1380). بیانات در دیدار اعضای مجلس خبرگان رهبری. قابل دسترس در:
https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=3082
خامنه‌ای، س.ع. (19/02/1387). بیانات در دیدار با مردم لار. قابل دسترس در:
https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=3437
خامنه‌ای، س.ع. (19/10/1393). بیانات در دیدار مسئولان نظام و میهمانان بیست‌وهشتمین کنفرانس بین‌المللی وحدت اسلامی. قابل دسترس در: https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=28622
خامنه‌ای، س.ع. (19/11/1391). بیانات در دیدار فرماندهان و جمعی از کارکنان نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران. قابل دسترس در: https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=21996
خامنه‌ای، س.ع. (21/09/1403). بیانات در دیدار هزاران نفر از اقشار مختلف مردم درباره تحولات منطقه. قابل دسترس در: https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=58558
خامنه‌ای، س.ع. (26/05/1394). بیانات در دیدار اعضای مجمع جهانی اهل‌بیت: و اتحادیه رادیو و تلویزیون‌های اسلامی. قابل دسترس در: https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=30524
خامنه‌ای، س.ع. (26/06/1403). بیانات در دیدار جمعی از علما و بزرگان اهل سنّت کشور. قابل دسترس در:
https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=57542
راغب اصفهانی، ح. (۱۴۱۲ق). مفردات الفاظ القرآن. بیروت: دارالقلم.
طباطبایی، س.م.ح. (۱۳۷۴). ترجمه تفسیر المیزان. (چاپ پنجم، ج.۲). س.م.ب. موسوی همدانی (مترجم). قم: دفتر انتشارات اسلامی، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
مصلحی، ز.؛ اسلامی، س. (۱۴۰۳). نظریه امت اسلامی در اندیشه سیاسی آیت‌الله خامنه‌ای. دانشنامه علوم انسانی، ۱(۶)، صص. ۲۶-۴۱. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 243 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 204 |
||