آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شماره‌ها | 2,676 |
| تعداد مقالات | 37,778 |
| تعداد مشاهده مقاله | 20,988,479 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,843,310 |
بازخوانی ظرفیت‌های تمدن‌ساز انقلاب اسلامی ایران با تمرکز بر بینش سیاسی و رویکرد تمدنی رهبر شهید آیت‌الله خامنه‌ای | ||
| علوم سیاسی | ||
| دوره 29، شماره 2، تیر 1405، صفحه 74-51 اصل مقاله (2.18 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/psq.2026.75327.3161 | ||
| نویسندگان | ||
| احمد جهانی نسب1؛ مرتضی علویان* 2 | ||
| 1پسادکتری، گروه علوم سیاسی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران. | ||
| 2استاد، گروه علوم سیاسی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران | ||
| تاریخ دریافت: 13 تیر 1405، تاریخ بازنگری: 22 مهر 1405، تاریخ پذیرش: 03 آبان 1405 | ||
| چکیده | ||
| ضرورت ارائه تقریری نو از ظرفیت‌های تمدنی انقلاب اسلامی ایران با توجه به چشم‌انداز تمدنی آیت‌الله خامنه‌ای که بتواند زمینه‌ساز الگوی تمدن‌ساز اسلامی در عصر حاضر باشد، نگارندگان را بر آن داشت تا درصدد انجام پژوهشی علمی در این زمینه باشند؛ برای این منظور ضمن شناسایی و تحلیل هستۀ محوری دیدگاه رهبر شهید آیت‌الله خامنه‌ای در خصوص ضرورت پایه‌گذاری یک تمدن جدید به مثابۀ بدیل تمدن غربی، مسئله پژوهش این است که چگونه می‌توان ظرفیت‌های تمدن‌ساز انقلاب اسلامی ایران را با اخذ مقیاس از اندیشه و عمل سیاسی ایشان صورت‌بندی کرد؟ از‌این‌رو مقاله حاضر با بهره‌مندی از رهیافت تفسیری- تفهمی و روش «انسان‌گرایی تاریخیِ» مارشال هاجسن و همچنین روش توصیفی- تحلیلیِ موردی و جمع‌آوری داده‌های کیفی به شیوه اسنادی (کتابخانه‌ای)، کوشیده است با استفاده از مجموعه بیانات و سخنرانی‌های مختلف ایشان با قشر‌های گوناگون و تهیه و تدوین اسناد بالادستی نظام و بیانیه‌های رسمی به پاسخ مسئله دست یابد؛ در این میان مهم‌ترین دغدغۀ آیت‌الله خامنه‌ای معطوف به دو موضوع مهم بوده است: طرح الگوی غیرغربی و بومی برای توسعه و پیشرفت منطبق با بسترهای تمدنی انقلاب اسلامی ایران و همچنین ارائه الگویی برای یک تمدن جدید به‌نام تمدن نوین اسلامی. بنابر یافته‌های پژوهش، هستۀ محوری و بن‌مایۀ اصلی دیدگاه آیت‌الله خامنه‌ای بر پیش‌انگاره‌های الهیات رهایی‌بخش اسلامی [شیعی] مبتنی است که از یک‌‌سو به صورت بازاندیشی در اعتقادات دینی و سنتی و از سوی دیگر نوعی واکنش در برابر تجدد غربی و تمدن برآمده از آن است. بنیادهای معرفتی الهیات شیعی در مسیر رهایی‌بخشی نیز مبتنی بر توحیدمحوری، ولایت‌مداری و عدالت‌طلبی، شرح و بسط یافته است. با توجه به این جهت‌گیری در اندیشه و عمل سیاسی، ظرفیت‌های تمدنی انقلاب اسلامی ایران نیز بنابر اقتضائات عصر حاضر، در مواجهه با دشوارۀ تمدن تجددی غرب با دوگانه تقابلی «اسلام- استکبار» قابل درک است که بیانیه گام دوم، جوهرۀ این مرزگذاری به شمار می‌رود؛ همچنین راهبرد تحقق چنین هدفی در منظومۀ فکری رهبر شهید در چهارگونه دوگانۀ تقابلی «اسلام- استکبار»؛ بیانیه گام دوم؛ الگوی اسلامی- ایرانی پیشرفت و نظریه نظام انقلابی صورت‌بندی شده است. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| الهیات رهایی‌بخش شیعی؛ تمدن نوین اسلامی؛ بیانیه گام دوم انقلاب؛ توحیدمحوری و عدالت‌طلبی؛ نظریه نظام انقلابی؛ آیت‌الله خامنه‌ای | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Revisiting the Civilizational Capacities of the Islamic Revolution of Iran: with a Focus on the Political Insight and Civilizational Approach of the Martyred Leader Ayatollah Khamenei | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Ahmad Jahani Nasab1؛ Morteza Alavian2 | ||
| 1Postdoctoral Researcher, Department of Political Science, University of Mazandaran, Babolsar, Iran. | ||
| 2Professor, Department of Political Science, University of Mazandaran, Babolsar, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| The aim of the present article is to understand the civilizational capacities and components of the Islamic Revolution of Iran within a civilizational framework, taking into account the requirements of the contemporary world, and then to provide a conceptual and substantive formulation thereof, so that a proper understanding can be offered of indigenous models and Western alternatives and of their encounter with the requisites of Western modernity. Therefore, while identifying and analyzing the central core of the view of the martyred leader Ayatollah Khamenei regarding the necessity of establishing a new civilization as an alternative to Western civilization, the research question is: how can the civilizational capacities of the Islamic Revolution of Iran be formulated by taking measure from his thought and political practice? The article's method has benefited from the interpretive-verstehen approach and Marshall Hodgson's method of historical humanism, as well as the descriptive-analytical case method and the collection of qualitative data by documentary (library) means, and by using the collection of his statements and speeches on various occasions before different segments of society and also by referring to the system's upstream documents and his official statements, it has sought to answer the research question. Muslims in modern history have encountered a new phenomenon called Western modernity, whose interaction has placed difficult requirements before them and demands new efforts on their part; therefore, the necessity of proposing an indigenous model suited to Islamic creedal themes and Iranian traditions is felt more than ever. One of these major responses in confronting the requisites of Western modernity is found in the political positions of Ayatollah Khamenei, namely the building of a new society of the Islamic kind and the project of laying the foundations of a new civilization called "Islamic civilization."He belongs to a current of contemporary thinkers of non-Western cultures, such as the Islamic culture, who have set out to seek alternative paths to modernity by relying on indigenous culture; therefore, the central core and main foundation of Ayatollah Khamenei's view is based on the presuppositions of Islamic [Shi'i] liberation theology, which is, on the one hand, a rethinking of religious and traditional beliefs and, on the other hand, a kind of reaction against Western modernity and the civilization arising from it. Thus, in the process of civilization-building, the necessity of laying the foundations of a new civilization from his perspective can be formulated within the framework of this intellectual current as follows: from the "West-East" duality to the "Islam-arrogance" duality; the Second Step Statement as a strategy toward civilization-building; the Islamic-Iranian Model of Progress as an alternative to the Western model; and the theory of the revolutionary system as a continuous revolution and a great jihad for building the new Islamic civilization. In this intellectual endeavor, Ayatollah Khamenei's most important concern in confronting modernity—along with resistance against its two colonial-cultural aspects on the one hand and its political, economic, and military aspects on the other—has placed before the authors a framework for examining "Islamic liberation theology" in its three domains: conceptualization, civilization-building, and system-building. As in the discourse of resistance, based on Shi'i creedal foundations, we witnessed the continuous struggle of the Imams against the caliphate and their regarding it as illegitimate. But this itself arises from the creedal and epistemic foundations of Shi'i thought and theology along the path of liberation. Among these epistemic foundations are monotheism-centeredness (tawhid), guardianship-orientedness (wilāyat), and justice-seeking, which have been examined in this article. In this regard, the anthropological foundations and the general outline of the cosmological foundations of the martyred leader Ayatollah Khamenei are also among the civilizational capacities of this future vision. Where he holds a teleological view of the nature and destiny of human society; meaning that the world has a divine creation, governed by a precise order of cause and effect, and on the basis of the principle of fiṭrat (innate disposition) it has a dynamic movement toward perfection. God has set a purpose for the creation of man and other creatures and has determined the path of perfection. Likewise, he considers man to be a being with a good innate nature, who by disposition is infinite and receptive to good deeds and noble qualities. The manifestation of this civilizational path in the uprising and social movement of the Iranian people in the process of the Islamic Revolution has ultimately led to the negation of domestic authoritarian domination and resistance against foreign colonial influence (findings). But in a theoretical conclusion, it can be said that Ayatollah Khamenei, considering his practical experience in anti-authoritarian and anti-colonial struggles and his theoretical reflections from various dimensions, regards the path of independence, freedom, justice, and progress as lying in a theory of the revolutionary system with the content of continuity in the revolutionary spirit—and this matter itself requires elements of national liberation, social liberation, and a rereading of the civilizational capacities of the Islamic Revolution in the face of the major themes of the Renaissance and the Enlightenment in Western culture. As in this arena of Islamic civilization-building, freedom and progress are inseparably linked with spirituality, ethics, and justice, and all of them must be equipped with monotheism and rationality; therefore, this monotheistic and rational outlook of the Islamic Revolution is compatible with all the needs not only of Islamic society but of human society in all material and spiritual arenas; thus, progress and development in Islamic culture must be in line with human transcendence toward spirituality and ethics. Western modernity, by eliminating religion and giving primacy to man in its thoughts, philosophies, and methods, set aside spirituality and ethics, and this failure has brought into relief other aspects of human happiness that should complement his material welfare. | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| Shi'i liberation theology, new Islamic civilization, Statement of the Second Step of the Revolution, monotheism-centeredness and justice-seeking, theory of the revolutionary system, Ayatollah Khamenei | ||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم.
ارکون، م. (1395). انسان‌گرایی در تفکر اسلامی. ا. موسوی خلخالی (مترجم). تهران: طرح نقد.
اکرمی‌نیا، م. (1398). بیانیه گام دوم در قاب راهبردی (درآمدی بر بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی). سازمان عقیدتی سیاسی آجا.
براون، د. (1402). بازاندیشی سنّت در تفکر اسلامی دوره مدرن. ح. رضایی هفتادُر (مترجم). تهران: حکمت.
پارسانیا، ح. (1380). حدیث پیمانه: پژوهشی در انقلاب اسلامی. تهران: معارف.
پارسانیا، ح. (1389). پیشرفت اسلامی و مدیریت تدارکات‌چی‌مآبانه علم در (نشست اندیشه‌های راهبردی الگوی اسلامی- ایرانی پیشرفت). تهران: پیام عدالت.
جابری، م.ع. (1395). سنّت و مدرنیته. س.م. آل‌مهدی (مترجم). تهران: دنیای اقتصاد.
جابری، م.ع. (1396). عقلانیت اخلاقی عربی و تأثیر سنّت خسروانی. س.م. آل‌مهدی (مترجم). تهران: اختران.
جابری، م.ع. (1397). ما و میراث فلسفی‌مان: خوانشی نوین از فلسفه فارابی و ابن‌سینا. س.م. آل‌مهدی (مترجم). تهران: ثالث.
خامنه‌ای، س.ع. (01/01/1373). بیانات در دیدار زائرین و مجاورین حرم مطهر رضوی. قابل دسترس در:
https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2708
خامنه‌ای، س.ع. (03/09/1378). بیانات در دیدار جمعی از بسیجیان. قابل دسترس در:
https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2983
خامنه‌ای، س.ع. (07/04/1388). بیانات در دیدار رئیس و مسئولان قوه قضائیه. قابل دسترس در:
https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=7276
خامنه‌ای، س.ع. (12/06/1401). بیانات در دیدار شرکت‌کنندگان در هفتمین اجلاس مجمع جهانی اهل بیت(ع). قابل دسترس در: https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=50878
خامنه‌ای، س.ع. (12/09/1379). بیانات در دیدار کارگزاران نظام. قابل دسترس در:
https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=3039
خامنه‌ای، س.ع. (1397 الف). طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن. قم: مؤسسه ایمان جهادی (صهبا).
خامنه‌ای، س.ع. (1397 ب). بیانیه گام دوم انقلاب خطاب به ملت ایران. قابل دسترس در:
https://farsi.khamenei.ir/message-content?id=41673
خامنه‌ای، س.ع. (1398). انسان 250 ساله (حلقه سوم). قم: مؤسسه ایمان جهادی (صهبا).
خامنه‌ای، س.ع. (14/03/1387). بیانات در مراسم نوزدهمین سالگرد رحلت امام خمینی. قابل دسترس در:
https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=3463
خامنه‌ای، س.ع. (14/03/1389). بیانات در خطبه‌های نماز جمعه و بیست و یکمین سالگرد رحلت امام خمینی. قابل دسترس در: https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=9524
خامنه‌ای، س.ع. (18/03/1368). بیانات در دیدار وزیر دفاع و جمعی از فرماندهان و کارکنان نیروهای سه‌گانه ارتش. قابل دسترس در: https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2081
خامنه‌ای، س.ع. (18/11/1370). بیانات در دیدار جمعی از فرماندهان سپاه. قابل دسترس در:
https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2578
خامنه‌ای، س.ع. (20/11/1374). بیانات در خطبه‌های نماز جمعه تهران. قابل دسترس در:
https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2784
خامنه‌ای، س.ع. (22/11/1397). بیانیه گام دوم انقلاب خطاب به ملت ایران. قابل دسترس در:
https://farsi.khamenei.ir/message-content?id=41673
خامنه‌ای، س.ع. (22/2/1377). بیانات در جمع دانشجویان دانشگاه تهران. قابل دسترس در:
https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2888
خامنه‌ای، س.ع. (24/07/1390). بیانات در دیدار دانشجویان کرمانشاه. قابل دسترس در:
https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=17597
خامنه‌ای، س.ع. (26/07/1368). بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم در سالروز میلاد پیامبر اکرم(ص) و امام جعفر صادق(ع). قابل دسترس در: https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2206
خامنه‌ای، س.ع. (29/9/1374). بیانات در دیدار کارگزاران نظام. قابل دسترس در:
https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2778
خامنه‌ای، س.ع. (3/10/1385). بیانات در مراسم دانش‌آموختگی چهارمین دوره مشترک دانشگاه‌های افسری ارتش. قابل دسترس در: https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=3373
خمینی، س.ر. (1361). صحیفه نور. (ج 6). تهران: مرکز مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی.
شریعت، ف.؛ نادری، م. (1393). رهیافت نظری انقلاب اسلامی در مواجهه با مدرنیته غربی. رهیافت انقلاب اسلامی، 8(28)، صص. 120-99.
طباطبایی، س.م.ح. (1370). المیزان فی تفسیر القرآن. (ج 9). ن. مکارم شیرازی (مترجم). تهران: رجاء.
علویان، م.؛ جهانی‌نسب، ا. (1404). بسترهای اعتقادی شیعه به‌‌مثابۀ بنیان حکومت تمدن‌ساز اسلامی: موردکاوی حکومت علویان طبرستان با تأکید بر روش جستاری اسپریگنز. مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی، 8(1)، صص. 29-56.
کمالی، م. (1381). جامعه مدنی، دولت و نوسازی در ایران معاصر. ک. پولادی (مترجم). تهران: مرکز بازشناسی اسلام و ایران.
میرباقری، س.م.م. (1398). عصر جدید: خوانشی از مفاهیم و راهبردهای بیانیه گام دوم. قم: تمدن نوین اسلامی.
نادری، م. (1398). استعاره جاهلیت نوین و نقد تمدن غرب در دیدگاه حضرت آیت‌الله خامنه‌ای. رهیافت انقلاب اسلامی، پیاپی47، صص. 3-22.
وحدت، ف. (1395). رویارویی فکری ایران با مدرنیت. م. حقیقت‌خواه (مترجم). تهران: ققنوس. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 182 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 85 |
||